kostalerroa4


 * Inpaktuak kostalerroan **

Giza-kutsadurak eragin handia du kostalerroan, kutsagaien isurgunetik gertu dagoelako, kostalerroan zehar pilatzen direlako, eta kostalerroko ekosistemak oso hauskorrak eta sentiberatasun handikoak direlako. Kostalerroko kutsagaik lau taldetan sailka daitezke:
 * 1- Kostaldeko kutsadura: **

**1.1- Hiri hondakin-urak** (etxeko ur-beltzak eta eskorrentiakoak): Ur hauek materia organiko asko daramate eta kutsadura termikoa ere eragin dezakete. Estolderia-sarea araztegi batekin lotuta duten hirietan, ingurune horretan sortutako ur zikinak tratatu eta garbitu egiten dira berriz, itsasora isurtzen utzi baino lehen. Baina horrelakorik ez dagoenean (nazio pobreetan, kasu, edo legez kanpoko isurketekin) kutsagaiek dakarten inpaktu-ahalmen osoa kostaldeak jasaten du.

**1.2- Industria hondakin-urak**: Nekazaritza eta industri-jardueretan sortzen direnak. Ur hauek mota askotako kutsagaiak eramaten dituzte, jatorrizko industria motaren arabera: **a**) Industria kimikoa, textil eta papergintza: metal astunak askatzen dira uretara. **b)** Energia-Industria: inpaktu termikoa, uretan. **c)** Elika-industriak: materia organikoa.
 * d)** Nekazaritza-industriaren jardueretatik uretara pasatzen diren kutsagaiek, gehiengoetan, pestizida, materia organikoa, fosfato eta nitrato kontzentrazio handiak eramaten dituzte.

**1.3- Hidrokarburo-isurketak**: Zergatiak: Petroliountzi handien istripuetan isurtzen den petrolio edo petroliokinak, edota, itsasontzien garbiketa-lanengatik (debekatuta badago ere) itsasora botatzen dituzten hondakinak direla eta. Petrolio-isuria, neurri handikoa denean marea beltza ere deitua, petrolio edo petrolioki kopuru bat itsasora isurtzen denean gertatzen da. **Galipot** eta **txapapote** deitzen zaien gai kutsakor horiek itsasertzera hel daitezke itsaslasterrek eta haizeak bultzatuta. Hondamendi ekologiko larriak eragin izan dituzte. Itsasoan isuritako hidrokarburoa (petrolio findu edo gordina) masa beltz oliotsua da. Urarekin nahasten ez denez, olioak uraren gainean geruza bat osatzen du, itsasoan zehar mugituz. Sakabanatzeaz gain, migratu, loditu, mehetu, lurrera hurbildu edota itsasoan zehar barreia daiteke.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ezkerreko irudian, Galiziako kostaldea: galipotez zikindutako harriak, Prestige-aren hondoraketa zela eta.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">//Marea beltza// uraren kutsaduren artean garrantzitsuenetakoa eta arriskutsuenetarikoa da, ez baitu itsas espezieen habitata bakarrik suntsitzen, bere sakabanaketan hondartzetara eta kostaldera ere heltzen baita, han dagoen bizitza ere desagertaraziz. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Gainera, mota honetako kutsadura garbitzeak, arazteak eta zonaldeak birsortzeak, lan eta inbertsio handiak eskatzen ditu eragingarria izan dadin. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Isurketen iturriak ere askotakoak dira. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Hona hemen, //Estatu Batuetako National Academy of Sciences//-ek ondorioztatu duena itsasora egiten diren isurketen kausei buruz:
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Arrazoi naturalak % 10
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Lurretik isuritakoa % 64
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Petroliontzien funtzionamendua % 7
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Istripuak % 5
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Petrolio ustiapenak itsasoan % 2
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Beste itsasontzi batzuk % 12

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**1.4- Hondakinak**: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Askotan (eta zoritxarrez) itsasoa zabortegi erraldoi bat balitz bezala erabiltzen da. Mota guztietako hondakinak ozeanoetan "izkutatu" egiten dira. Kasurik larriena, salantzarik gabe, hondakin nuklearrena da, urte askoren zehar kupeletan itsasora botata izan direnak. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Honetaz gain, arrantza-sare zaharrek, plastikoek .... bizidun itsastarrendako mehatsu larri bat eragiten dute. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Mediterraneoa adibidetzat jota, hona hemen zenbait webgune itsasora eta kostaldean zehar botatzen diren hondakin toxikoak agerian jartzen dituztenak.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">[|La mafia y el negocio de hundir barcos radiactivos en el Mediterráneo], (iturria: La Marea)
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">[|Mapa interactivo de naufragios tóxicos en el Mediterráneo] ,(iturria: in.fondo.al.mar)
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">[|Ecofamia desechos radiactivos vertidos en el Mediterráneo: Catástrofe internacional saliendo a la luz], (iturria: Ecosalon)
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">[|Vertido de residuos tóxicos por la ‘Ndrangheta], (iturria: la Wikipedia)

media type="youtube" key="HSoE4Yl46zc" width="448" height="251" align="left" <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**2.1- Kostalerroko jito-korrontearen eraldaketak**: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Obra publikoek (dikeak, kaiak, espigoiak ...) kostalerroaren zeharko korronte naturalak (**jito korronteak, ezkerreko bideoan**) geldiarazi eta desbideratu egiten dituzte. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Demagun, bideo honetan dike edo espigoi bat eraikitzen dela kostalerroarekiko perpendikularra; zer gertatuko zaio jito korronteari?. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Eta sedimentazio prozesuak jarraituko du <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">zegoen bezala <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">?
 * <span style="color: #0639f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16.9px;">2- Kostaldeko dinamikan gertatzen diren inpaktuak: **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ondorioz, ordurarte ari ziren higadura, garraio eta sedimentazio prozesuak erabat eraldatzen dira (eta hau dela eta, zenbait hondartza desager daitezke, leku berrietan berriro eratuz).

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**2.2- Sedimentazio prozesuaren eraldaketa**k: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Giza jarduerek kostaldera iristen diren sedimentu kopurua (ibai-arro batean) eralda dezakete; zenbat eta zentral elektriko gehiago, ubide eta erreten gehiago ibai-arro horretan, gero eta sedimentu gutxiago iritsiko dira kostaldera. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Giza-jarduerek ibaien ekarpen sedimentarioa murrizten dute. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Honek eragin handia izaten du kostalerroko morfologian, adibidez, **Ebro ibaiaren delta-**ren morfologian (eta etorkizuna).

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Ezkerreko irudian**, **Ebro**aren ibai-arroa. Gaur egunean, delta-ra iristen diren sedimentuak, zirkulu gorri barrutiko eskualdetatik datoz, hau da **Flix**-eko urtegitik beherakoak. Handik gora (ibai-gora), sedimentu gehienak, //Ribarroja//, //Mequinenza// eta beste urtegi handien hormetan geldiaraziak izaten dira. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Gaur egunean, ibai-arro honen ekarpen sedimentario eraginkorra (delta eraikitzerakoan), guztiraren **%2,75** koa da. **1914.tik,** 219 urtegi eraiki dira <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">ibai-arro honetan <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ondorioak: **Ebro ibaiaren** deltaren eboluzia, **1918**-tik (berdez) **2016**-ra (azpiko irudia), deltaren azalera murriztuz doa. (Irudia: //Iosu Marruedo//).

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Turismo-hirigintza eta garapen urbanistikoak kostalerroko paisaiaren ezaugarrietan eragin handia izaten dute.Errepide eta trenbide berriek, eraikinek (batik bat solairu askotakoak, dorre itxurakoak), ibiltokiek, aisialdirako guneek ..... aintzinako paisaia desitxuratzen dute erabat. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Irudian, **Benidorm**, 1965.koan eta 2012.koan
 * <span style="color: #0639f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16.9px;">3- Paisaian izaten diren inpaktuak: **



<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Egungo hazkunde demografikoak eta kontsumo-ereduak itsasoak betidanik eskeini dizkigun arrantza-baliabideak ia desagertzera eraman dute. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Arrantza-gainustiaketaz aparte, ondoko eragile hauek ere parte harzten dute arazo honetan: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> **a)** kostalerroko ekosistemen hondamendiak (kutsaduragatik), <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**b)** hirigintzak eragiten duen presioak eta <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**c)** arrantza-teknika kaltegarriek (//arrastre pelagikoa//, kasu, inolako aukeraketa edo selekziorik egiten ez bait da eta arrantza xahutzen dutelako), <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Denon artean, ozeanoetan **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> gainustiatze-egoera **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> sortu dute. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Arrantza-baliabideak berreskuratzeko neurrien artean, zera hauek kontuan hartu beharko ziren: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**1.-** Ontziterien doikuntza. Itsasontzi kopurua ozeanoetan dagoen arrantzarekiko egokitzapena egin behar da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**2.-** Eskaintzaren murrizketa, elika ohiturak eraldatuz. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**3.**- Etenaldi biologikoko programa zehatz eta kontrolatu bat indarrean jartzea. Arlo honetan **akuikulturaren** garapena ozeanoek jasaten duten presioa arintzeko oso estrategia ona izan daiteke.
 * <span style="color: #0639f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16.9px;">4- Gehiegizko arrantza: **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">,