LOMCE.Sailkatze-sistemak

Bizidunak sailkatzeko sistemak. Espezie kontzeptua **Espeziearen definizio ebolutiboa**: espeziea izango litzateke historia ebolutibo komuna partekatzen duten bizidun guztien multzoa.  Horren arabera, espezie ebolutiboa leinu bakarra da, arbaso-ondorengoen populazioak besarkatzen dituena, eta gainerako leinuekiko bereizita mantentzen dena.  Definizio honetaz baliatzen dira taxonomo (bizidunak sailkatzen dituzten zientzilariak) eta paleontologo (fosilak aztertzen dituztenak) asko, eta argi ikusten dute noraino iristen diren espezie jakin baten mugak, hau da, zein den espezie horren ezaugarri multzoa, eta non hasten den gainerako espezieekiko diskontinuitatea.
 * 1.- Zer da Espezie bat?: **

**Espeziearen definizio biologikoa**: espeziea, elkarrekin benetan ugaldu egiten diren edo potentzialki ugal daitezkeen populazio naturalen multzoa da, gainerako multzoekiko ugal isolamendua duena. Gehiengoetan, kanpo-ezaugarri edo itxura morfologikoa antzekoa izaten da, baina erizpide morfologikoa hau ez da kontutan hartzen, zeren eta zenbait kasutan, elkarrekin ugaldu egaiten badute ere, arra eta emea erabat desberdinak (itxuraz) baitira. Eta alderantziz, morfologia antzekoa izateak ez du bermatzen espezie berekoa izatea, hau da ugalkortasuna; adibidez, mandoa, behorra eta astoarengandik sortua, antzua da, ezin du kumerik sortu.

**Espeziearen definizio morfologikoa**: populazio bat edota populazio-taldea morfologikoki gainerako populazioetatik bereizten dena da espeziea. Datu genetikoek erakutsi bezala, genetikoki oso desberdinak diren populazioak oso antzekoak izan daitezke morfologikoki, eta, aurreko atalean esan dugun bezala, definizio-erizpide hau ez da zuzena gaur egunean, nahiz eta espezie gehienak soilik morfologian oinarrituta deskribatu dira.

Gaur egunean, espezieak izendatzeko sistema formala **sistema binomial**a da. Sailkatze sistema binomiala espezieak izendatzeko sistema formala da.  Nomenklatura (izendatze sistema) binomialaz eratutako espezie izenari **izen zientifikoa** deritzo. Nomenklatura binomialean izendatzeko erabilitako hizkuntza latina da.

 **Linneo**  izan zen **nomenklatura binomiala**ren sortzailea. Ezkerreko irudian: **Carl von Linné** (Linneo), Södra-n (Suedia) jaioa, 1707.ko maiatzean eta 1778.ko urtarrillan hilzen. Zientzialari eta naturalista izan zen, gaur egungo bizidunen izendatze sistemen oinarriak jarri zituena.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> **Linneo**k zazpi kategoriako sistema, panpin errusiarren antzera: handiena edo zabalena **erreinua** da; honen barnean, **filum**-a aurkitzen da, barrurago, **klasea**, **ordena**, **familia**, **generoa** eta azkenik, **espeziea**. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Espezie bat izendatzeko, beti bi izen erabili behar dugu: lehenengoak, **generoa** adierazten du eta beti majuskulaz idatzi behar da; jarraian eta minuskulaz, bigarren izena idatziko dugu. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Adibidez, gizakia izendatzeko, **Homo sapiens** idatziko dugu. **Homo** genero-izena da eta **sapiens** bigarren terminuak, abizenaren funtzioa egiten du, **Homo** guztien artean bat zehazki adierazteko. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Generoa ezinbestekoa da izendaketan, baina bigarren hitzak (abizena), berak soilik ez du ezer adierazten, genero desberdineko espezie desberdin askok “abizen” bera izaten baitute askotan. Adibidez //Drosophila melanogaster//, frutaren eulitxoa eta //Thamnophis melanogaster// suge akuatikoa; melanogaster hitza bietan erabiltzen bada ere, oso espezie desberdinak dira. Melanogaster hitzak //urdail edo sabel iluna// esan nahi du, eta kasu honetan, ehuliak eta sugeak biek, sabel iluna dutenez, //abizen// honekin izendatu dira dira.

media type="custom" key="27801019" align="center"
 * 2.- Bizidunen sailkapena: **


 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Beheko taulan, urtetan zehar bizidunak sailkatzeko sistema desberdinak ikusten dira.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">DBH 1. mailako testuan, 1969.koa (**Whitakker**-rek proposatuta) lantzen da, baina guk ezagutu behar dugu ere, egungo sailkapen sistema, 1990.koa (**Woese**-ek proposatuta). || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Irudi honetan, **Whittaker**-rek (1969) proposaturiko sistema ikusten da.