LIZZ.7.2


 * Lurzoruak. Edafologia hastapenak. ** **Inpaktuak lurzoruetan. **

Gainazal kontinentalaren gehiengoa estaltzen duen eta jatorri naturala duen geruza mehea da **Lurzorua.** Bere lodiera, zentimetro gutxi batzuetatik bi metro baino gehiagotara joan daiteke. Lurzorua, Atmosfera-Geosfera-Hidrosfera-Biosfera sistemen arteko elkarekintzetatik sortzen da. Prozesu Biologiko eta Prozesu Geologikoen topagunea da. **Lurzoruan**, ziklo biogeokimikoak ixten eta osatzen dira, hemen ere, ekoizleek beharrezko elikagaiak aurkitzen dituzte …; lurzoruetan, gorpuak deskonposatzen dira.
 * 1.-Definizioa: **

**2.1- Lurzoruaren sorrera-prozesuaren** lehenengo urratsa, METEORIZAZIOA da, ama-harriaren desintegrazioa (“in situ”). Meteorizazioa biologiko, kimiko edo fisikoa izan daiteke. Meteorizazio prozesuetan, jatorriko harriaren gainazala, apurtzen da gero eta bikor edo partikula txikiagotan, are-ale, limo edo bustin-ale bihurtu arte. Bikorren tamaina zenbat eta txikiagoa izan, are eta gai mineralaren azalera handiago kontaktuan urarekin edo lurzoruen hutsuneetan dagon airearekin. Horrela, bizidunekiko elkartukeak errazten dira, tenperatura eta osaera kimikoa garrantziko aldagaiak ere izaten direlarik. Meteorizazio motak: Meteorizazioak lurzoruaren funts gaia sortzen du: **erregolitoa,** hau izaten da lurzoru baten abiapuntu materiala. Lurralde bateko zati meteorizatuta bertan geratzen denean, handik sortzen diren lurzoruak **lurzoru autoktonoak** deitzen dira. Lurralde bateko zati meteorizatuta, **higatua** eta **garraiatua** izaten denean, beste zonalde batean sortuko den lurzoruari l**urzoru aloktonoa** deitzen zaio. Lorzoru baten sorrera eta eraketa baldintzatzen dituzten eragileak hauek dira:
 * 2.- Lurzoruaren eraketa eta sorrera. **
 * 2.2- Lurzoruaren eraketa: **
 * a)- Erregolitoa** edo jatorriko materiala, Litologia (ama-harriaren arabera): osagai mineraleen ezaugarri fisiko eta kimikoren arabera, lurzoruan izango diren partíkula mota eta kopurua ondorioztatuko da.
 * b)- Klima:** tenperaturaren arabera lurzoruan burutzen diren erreakzio kimikoren abiadura baldintzatzen da; era berean, ura eta izotz-kopurua lurzoruan eta bertan bizi diren bizidun guztietan.
 * c)- Bizidunak**: Airea eta hezetasuna daudenean, lurzoruetan bizidun asko bizi ohi dira, gehiengoa tamaina txikikoak (mikroskopikoak). Dena den, eraginik handiena landaretzak eragiten du, zeinak materia organiko-ko oso kopuru handiak ekoizten baitu; materia organiko honek lurzorua estal dezake erabat, baso hostoerorkorretan gertatzen den bezala.
 * d)-Topografia, Geomorfologia**: Barneko prozesu geodinamikorekin lotuta dago. Haranetan, sedimentu pilaketa errazten da eta ondorioz lurzoru sakonak eratuko dira; gailurretan, eta erliebearen zona altzatuenetan, higadura dela eta, oso lurzoru meheak sortzen dira. Topografiak eraginda, katena edafikoak sortzen dira: materia-jatorri bera duten lorzoruak dira, baina topografiaren arabera garapen desberdina izan dute eta horizonteetan oso desberdintasun handiak ikus daitezke. (Kontutan hartzekoa: altitudea, norabidea, desmaila …)
 * e)- Denbora**: Eratze prozesuak denbora behar du. Lurzoruak, gazteak, helduak edo zaharrak izan daitezke. Lurzoru gazteetan, **horizonteak** oraindik ez dira garatzen; meteorizazioa da prozesu nagusia, bizidunentzat elika-iturri garrantzitsua izaten delarik.

Lorzoru helduetan, **profila** ongi zehaztuta dago; hala ta guztiz ere, lurzoru helduek geldo baina meteorizatzen eta eraldatzen jarraitzen dute. Lurzoru zaharretan, meteorizaziorik ez dago ( ez baitago gai meteorizagarririk) beraz, ez dira gatz mineralarik askatzen ; hau dela eta, lurzoru hauen emankortasuna oso txikia da eta horizonteen garapena etentzen da. **<span style="color: #f2063f; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">* Hiztegia **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">: Lurzoru baten **profila**, lurzoru horren zutikako ebakidurari esaten zaio. Ebakidura honen zehar agertzen diren geruza horizontal desberdinak **horizonteak** dira. **<span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 130%;">3.- Lurzoruaren osagaiak: ** **<span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 120%;">3.1- Osagaien Taula: ** **<span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 15.9px;">3.2- Humus-a. Humifikazioa: ** <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Landare eta animali jatorriko hondakinak dira lurzoruetan, **gai humiko**aren iturririk garrantzitsuena. Lurzoruetan, hondar organikoek zenbait eraldatze-prozesu burutzen dute: **oxidazio partziala**, **hidrolisiak**, **erredox erreakzioak** ... prozesu multzo honi **humifikazioa** deitzen zaio. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Aldaketa batzuk, ehun biologikoen entzimek eraginda burutzen dira, eta //kolore iluneko sustantziak sortzen dira//. Dena den, humifikazioaren arduradun eta eragilerik garrantzitsuenak, lurzoruetan bizi diren **mikroorganismo** eta **animaliak** dira. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Humifikazio prozesua eta Humus-aren osaera eta Humus motak fitxategi honetan:



<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 1.5;">Lurzoru baten **profila**, lurzoru horren zutikako ebakidurari esaten zaio. Ebakidura honen zehar geruza horizontal desberdin batzuk ager daitezke: **horizonteak**. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 1.5;">Lurzoru ideal batean **bost horizonte** agertzen dira:
 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 130%;">4.- Lurzoru baten horizonteak: **

<span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">Lurzoruaren profila <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">Soils horizons

//<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;">H horizontea //<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;">, Deskonposatu gabeko materia organiko askorekin (>%20-30) eta urez aseturik daude iraunkorki. Turbak. A horizontearen ordez. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">//A1 Horizontea//, kolore ilunekoa, humus kontzentraziorik handiena da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">//A2 Horizontea//, hemen gehienezko elubiazioko zona dugu, arrazoi honengatik kolore argiagoko horizonteak izaten dira. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">//B1 Horizontea//, iragapeneko zona da, A-tik B-rakoa. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">//B2 Horizontea//, gehienezko ilubiazioko zona da, hemen partikula txikiak (buztinak), burdina eta aluminiozko konposatuak, humus eta beste batuzk meta daitezke. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;">**D Horizontea** (edo R horizontea): Ama-harriari esaten zaio, eraldatu gabeko bertako harriari (egitan Litosferaren elementua den elementu bat da). ||
 * **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;">1) O Horizontea **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;">: gainazalekoa, askotan landare jatorriko hondarrez estalia ( basoetan).
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">**2) A Horizontea**: elubiazio-horizontea, zeren eta hemengo materia, geruza sakonagoetarantz galtzen baita (euri urak eta grabitateak eraginda). Horizonte honetan ere, humus materiaren presentzia nabaria da (handiena); humus kopuruaren arabera azpigeruza batuzk bereizten dira:
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">**3) B Horizontea:** ilubiazio-horizontea, hau da metatze horizontea da, hemen A Horizontetik datozen materialak pilatzen dira (buztinak, burdin eta aluminio oxidoak eta materia organikoa, eta zonalde karstikoetan kaltzio karbonatoak). Askotan kolore gorria edo nabarra izaten du. Egitura, multzo angeluarretan edo prismetan antolatuta dago. Azpigeruza hauek bereizten dira:
 * **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;">4) E Horizontea **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;">, edo elubiazio-horizontea ,horizonte garbitua, A-tik pean eta B gainean agertzen da. Hareatsuak izaten dira, elikagai, materia organiko gutxirekin,, kolore argiekin gehiengoetan; egitura izanez gero, xaflakorra izten da. Hemengo sustantzia guztiak, urak behera eraman ditu, B horizonterantz. ||
 * **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;">5) C Horizontea **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;">, oinalde mineral meteorizatua da, elkarekintza kimikorik gabekoa ( ez dago edafizatua). Ama-harriaren ezaugarrikoa izaten da. Horizonte hau gutxi eraldatuta dago.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Lurzoruaren eboluzioa (denboran zeharkoa):

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Ehundura**: Lurzoru batek duen partikula mineral desberdinen proportzioa da; partikula edo zatikiak, haien diametroaren arabera sailkatzen dira lau atal nagusitan: L <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;">egarrak, <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Hareak, limoak eta buztinak (Ikusi Granulometria-Taula).
 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16.9px; line-height: 1.5;">5.- Lurzoruaren ehundura: **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">Eunduraren arabera, lurzoruak //limotsuak, buztintsuak edo hareatsuak// izan daitezke. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">Hiru osagai hauen proportzioa orekatua denean, lurzoru frankoak sortu direla esaten da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Lurzoru frankoak ere sailka daitezke irudi honetan ikusten den bezala:

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ehunduraren araberako lurzoru sailkapenerako, //ehundura-hirukia// erabiltzen da (ondoko irudian). Lurzoru-lagin bat (demagun 100 gramokoa, deshidratatu ondoren) hartzen dugunean, baheketa mekanikoz abiapuntuko 100 gramoak "bereiztu" behar dugu //limo//-tan, //harea//-tan eta //buztinita//-tan eta azpiatal bakoitzaren %-a taxutuko dugu. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ehuneko horiekin, ehundura-hirukian, alde bakoitzean dagokion ehunekoa markatuko dugu. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;">Ezkerreko irudiaren adibidean, %33 limo, %33 harea eta %33 buztinita-ko analisi granulometrikoa isladatzen ari gara. Jarraian, puntu horietatik pasaraziko dugu lerro bana eta hiru lerroak elkartzen direneko puntuak adierazten du lurzoru mota: //lurzoru franko buztintsua// kasu honetan (**ikusi beheko hiruki handiagoan**).

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">Lurzoruaren ehundurak duen garrantzia, nekazaritzan: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Materia organikoak egitura porotsua eragiten du lurzoruetan (esponja itxurakoa), ura mantentzen du eta oxigenazioa errazten du.
 * 1) <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">//Lurzoru buztintsuek//, ura mantentzen dute (iragazi gabe) epe luze batez, baina iragaztezinak direnez eta gaizki aireztatuta, ez dira oso emankorrak (elikagai nahiko ba dute ere). Buztintsuegia denean, lurzoruak ezin du airerik hartu eta oxigeno gabezia kaltegarria izan daiteke. Laboreak astunak izaten dira buztinek eragiten duten plastikotasunarengatik.
 * 2) <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">//Lurzoru hareatsuetan//, airea oso ongi zirkulatzen da eta iragazkortasun handikoak dira (poru handiak) ; hau dela eta ura berehala hondoratzen da grabitatez eta elikagaiak eramaten ditu disoluziotan geruza sakonagoetara; beraz lurzoru pobreak dira.
 * 3) <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">//Limo-ehundurako// lurzoruak: Nahiko trinkoak dira, iragazkortasun eta aire gutxikoak. Elikagaien aldetik, nahiko izaten dute.
 * 4) <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">//Lurzorurik onenak, lurzoru frankoak// edo franko-limotsuak izaten dira: elikagaiak eta ura mantentzen dituzte oxigenazio arazorik sortu gabe.
 * 5) <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">Materia organikoa ere garrantzitsua da eta zonalde arido (lehorrak) eta azpiaridoetan oso eskasia izaten da.

<span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 130%;"> <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">Lurzoruaren partikuleen agregazio egoeraren arabera, nola elkartzen diren arabera, beste gainegitura konplexuagoak era ditzakete.
 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 130%; line-height: 1.5;">6.- Lurzoruaren egitura: **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Horrela eta egituraren arabera, lurzoruak sailka daitezke ondoko mota hauetan:

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> 1.- Egiturarik gabekoak. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> **Lurzoru apedialak.** <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">2.- Egitura zehatza eta egonkorra: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">2.1- //Egitura bikortsua//: partikulak, agregatu edo bikor esferikoetan elkarturik daude. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> 2.2.- //Egitura xaflakaria//: kasu honetan partikulak xafla edo lamina zapaletan antolatzen dira. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">2.3.- //Egitura poliedrikoa// (prismatikoa): partikula-agregatuak, kasu honetan, egitura poliedrikoetan antolaturik daude, batzutan zutabe itxurakoak.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Lurzoru pedialak: **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Baso-eremuen murrizketa eta desagerpena da. Nekazaritzaren hasieran, baso-eremuen azalera 62·106 Km2 koa zen; gaur egun, azalera horren herena galdu da (20·106 Km2). Hamarkada honetan soilik, galdu dena 17·104 Km2 koa izan da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 0px; overflow: hidden;"> <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Zeintzuk dira deforestazioaren eragileak?: garrantzitsuena, gainustiapena izan da, goi-kalitateko zura lortzeko (teka, kaoba ..), energi-iturria bezala ustiatu direlako, papergintzan, kautxoa … eta abarretan. Kontutan hartu behar dugu, baso batean zur horien masa %5-koa izaten dela, batazbeste, eta hori ustiatzeko landare-geruzaren %30-%60-ra bitarteko azalera hondatzen dela (beste zuahitzak, estratu sasikaria, zuhaizkak ..) enborrak ebakitzean, garraio-lanetan …. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Askotan ere, basoak desagertu dira belardi eta larredi bihurtu dituztelako; hau oso larria da Asian eta Hego Amerikan (Brasil-en, Colombia-n ..); zona hauetan berezko ekosistema (ohiana) desagertarazten dute eta laborantzako eremu bihurtzen dute, zoritxarrez, lurzorua oso pobrea denez gero, soro edo laborantza hauek berehala (2-3 urtetan) agortzen dira eta beste ohian-eremu batera jo behar dute. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ondorioak: Basoa desagertzen denean, lurzoruko higadura areagotzen da, hezetasuna eta eskorrentiako uren isuria aldatzen da. Albedoa handiagoa izango da; aldaketa meteorologiko eta epe luzetan aldaketa klimatikoak gerta daitezke. CO2 atmosferiko gutxiago xurgatuko da, beraz negutegi eragina areagotuko da …. Honetaz gain inpaktu estetikoa eta inpaktu etikoak izaten dira, biodibertsitatea murrizten delako (zonalde horietan bizi diren giza-taldeen bizimoduak eta etorkizuna konprometituta bait daude) eta ekosistemak sinplifikatuko direlako.
 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 130%; line-height: 1.5;">7.- Lurzoruetan izaten diren inpaktuak: **
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">7.1.-Deforestazioa: **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">media type="youtube" key="azLZx6DBAGU" width="560" height="315" align="left" <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Suteak, baso eta nekazal-zonetan, betidanik izan dira; suaren presentzia hain arrunta izan da, ezen landare-espezie askok suaren lana, estrategia bezala, aprobetxatu baitute. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Estrategia hau “**pirofitismoa**” deitzen da, eta klima lehorreko (edo urtaro lehorra duten klima hezeetan) basoeta burutzen da: klima mediterraneoa adibidez. Pinudietan, pirofitismoa nabarmena da: baso lehorreko pinueek eguzki-argi zuzena behar dute (espezie heliofiloak dira) arrazoi honengatik zonalde “irekiak” kolonizatzeko onak izaten dira. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Hau dela eta, pinu helduenpetan, berauen itzaletan, beste espezie batzuk hazi daitezke (artea …) baina pinu berrieek ezin dute kozkortu. Gauzak horrela, arteek gutxinaka pinuak ordezkatuko dituzte eta pinudia artadi bihurtuko da (arte berriak ongi kozkortzen dira besteen itzaletan), eta bi espezie ahuen arteko lehia bakarra ura eta elikagaiengatikoa izaten da.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">7.2- Baso-suteak: **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Bihurketa edo eboluzio hau garatu baino lehen suteren bat gertatzen bada, basoan hutsuneak “irekitzen dira” berriro eta pinu berrieek abantaila hartuko dute (artearekiko) eta pinu heldu bihurtzeko aukera izango dute. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Espezie pirofitoentzat**, sute mugatuak komenigarriak izaten dira, erre den eremua berkolonizatzeko estrategia ona baitute. Hazkunde azkarreko espezieak dira, berauen haziak oso ongi moldatzen dira lurzoru kiskalduetan. Espezie hauek oso erraz erretzen dira. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Beste espezie batzuk, artea bezalakoak, sute baten aurrean desbantailan daude eta babesten saiatzen dira: enborretan gai isolatzaile bat izaten dute eta sua itzaltzen den bezain pronto, bersortzeko ahalmen handia dute. Aldizkako suteei esker, kasu honetan, ez gara inoiz pasako pinuditik artadira eta ez da klimax egoera lortuko. Era berean, belardi lehorretan noizbehinkako suteek elkarren arteko ordezkapena eta elikagaien berziklaia ahalbidetzen dituzte. Barbechoa, nekazaritzan erabiltzen den estrategia, elikagaiak lurzoruetara itzuliarazteko. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Gaur egunean,sistema natural eta agrobiosistemetan sute asko izaten dira eta **gehiengoa nahitako suteak dira**. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Baso-suteak. Estatistikak <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Zergatik landare-geruzari su ematen diote?** (nahitako suteak). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**a)** Azpibasoetan, landaretza murrizteko ( sasitza eta zuhaitzak “garbitzen” dira) eta horrela ustiatze-makinaria errazago sartzeko. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**b)** Basoa erabat desagertarazteko eta laborantza-esparru bihurtu nahi dutelako. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**c)** Nekazal-zonaldetako biztanleria hirietara desplazatu direlako, XX. mendean zehar gertatu den bezala; nakazal-zona horiek atenziorik gabe gertazen direlako (aberezaintza ere bazterturik geratu da, herrietan egiten zen egur-bilketa ez da gaur egunean egiten ….. basoetan hondakin erregaiak pilatzen dira eta sute-arriskua handiagoa da). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**d)** Zuhurgabekeriak: gaizki itzaldu diren su txikiak, lasto-erreketak, hondar solidoko kutsadura (beirak .., lente bezala ari direnean). Mendi-bide eta pista asko ireki dira; honek, baso-zonaldeetan automobilaren erabilera erraztu du; gero eta jende gehiago mendietara joaten da, askotan kontzietizatu gabe. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">e) Oihaneztapen-akatsak; batzutan, hazkunde azkarreko espezie bakar bat ezartzen da, hau egin beharrean, basoaren aniztasuna (espezie desberdin batzurez, hazkunde abiadura eta estrategia desberdinekin ..) lortu beharko genuen (horrela, basoa erabat erretzea zailagoa da). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**f)** “//Stress hidrikoa//” ur-gainustiapenak eta eskorrentiako uren aldaketek eraginda. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**g)** Etekin ekonomikoa, helburu bihurtuta.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Betidanik suteak gertakizun naturalak izan dira ekosistema naturaleetan; orduan, zein da edo non dago arazoa? **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**7.3.- Lurzoruen Higadura eta degradazioa**: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Lurzoru emankorraren galeraren eragileak (eragina, %-tan) : <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">//a) Degradazioa//: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Lurzoruaren kalitatearen murrizketa da, gehiengoetan kutsatu edo/eta gatz lur (salinizazioa) bihurtu delako; gatz-kopuru handiak, lurzoruetan, presio osmotikoa handitzen du eta landareak deshidratatu egiten dira. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">//b) Higadura//: (ezkerreko irudian) landare-geruza galtzen denean, errazago higatzen da eta euri-urak gordetzeko gaitasuna galtzen da; ur hauek, gainazaletik irristatzen dira (higa-lana handituz) edo/eta lurrintzen dira. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Eragileak**: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Nekazaritza, batez ere, lehorreko (eremu aridoetan) nekazaritza, uzta ondoren, soroak biluzirik geratzen dira eta higadura errazten da. Aberezaintza, belardi eta larredi hezeetan burutzen dena; kasu askotan, gainartzangoa erabiltzen da eremu horietan, sar daitezkeen baino abere gehiago izaten direlarik; landare-gainazalaren jarraipena desegiten da, animalieen zapalketagatik eta kontsumitzen duten biomasa berreskurapen-tasa baino handiagoa delako. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Lurzoruaren ehundura alda daiteke, batik bat ur-kapilarrak behar duen porositateari dagokionean; ondorioz, eskorrentiako urak areagotzen dira eta lurzoruko hezetasuna murriztu: lurzoru emankorrak basamortu bihurtzen dira.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Mundu mailan, arazo larria da hau, azalera kontinentalaren %30 edo gehiago, higadura-prozesupean dago gaur egunean; urtero 6·106 Ha behin betirako galtzen dira eta 20·106 Ha gehiago degradatzen dira, eta Gizadiaren gose-arazoa areagotzen da.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**World Atlas of Desertification**; UNEP, 1992 mapetan (//Global Assessment of Soil Degradation// //Database//), argi ikusten da lurzoruen degradazioa dela inpaktu antropikorik garrantzitsuena, eremu lehorretan gehienbat (//dryland// //degradation//); **GLASOD**-en arabera eremu lehorretako lurzoruen degradazioaren eragileen artean:
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">%48 a higadura hidrikoarengatik suertatzen da. **
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> %39-a higadura eolikoa. **
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> %10-a degradazio kimikoa eta **
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> %4-a degradazio fisikoarengatik. **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">Orokorrean, prozesu hau guztieek, lurzoruen emankortasuna murrizten dute, lodiera ere (lurzoru geruza) murrizten da, materia organikoa eta elikagaiak galtzen dira eta ura mantentzeko gaitasuna ere galtzen da.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 0px; overflow: hidden;"> <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ezkerreko irudian inpaktuen ondorioak zuzentzeko neurririk garrantzitsuenak ikus daitezke:
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Berreskuratze-neurriak: **
 * 1) <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Berforestazioa, malga guztietan.
 * 2) <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Larredi iraunkorrak
 * 3) <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Desmaila handiko zonetan, labore soroak baztertu eta larredi edo zuhaitzak jarri.
 * 4) <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Sute-etenguneak egin.
 * 5) <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Sestra-kurbeei jarraituz laboreak egin.
 * 6) <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">//Carcava//k kontrolatu, dike eraikuntzaren bidez.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Desertifikazio-arrisku handien <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;">eko lurraldeak, prezipitazioen arabera:

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Aurkibidera