LIZZ.2.3


 * Zirkulazioa atmosferikoa **

Atmosferan Energia-sarrera desberdina izaten da latitudearen arabera ; ez dago sarrera energetiko homogeneorik planetaren gainazalean. Tropikoetan energia gehiago sartzen da (metro karratuka, **irudian, a **) poloetan baino ( **irudian, b **) eta horrela, tenperatura desberdineko aire masak sortzen dira. Atmosferak, Sistema Natural guztiek bezala, berez autoerregulaziorako joera du eta, ondorioz, aire masen arteko desoreka termikoari erantzuteko aire masak mugitzen dira zonalde beroenetatik hotzeenetara, berriro oreka edo homogeneizazio termikoa berreskuratu nahian.
 * 1.-Zergatik sortzen dira fluxuak atmosferan? Zergatik aire masak mugitzen dira?: **

Beraz, Atmosferan fluxuak (aire masen mugimenduak) sortzen dira espontaneoki, berezko erantzun bezala, Lurraren kurbadurak eragiten duen desoreka termikoa zuzentzeko.

a) atmosfera lehorrean, **-1ºC/100m ** ko gradientearekin aldatzen da airearen tenperatura (behe troposferan, zutikako aldaketa ). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;">b) atmosfera hezea denean, **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;">-0,65ºC/100m **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;"> gradientearekin hoztuz doa. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;">Ekuadoretik poloetara, irradiazioaren sarrera-angelua zorrotzagoa denez, energia sarrera murriztuz doa (albedoa aldiz, handitzen da).
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">Ondoko hauek dira desoreka termikoaren kausak Atmosferan **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">:
 * [[image:clima4.png width="281" height="167" align="center"]] || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;">1.- **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;">Altitudearen arabera **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;"> tenperatura desberdineko aire masak sortzen dira:
 * [[image:mapa indice radiacion solar iran.jpg width="529" height="327"]] || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;">2.- **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;">Latitudearen arabera **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;">.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;">Atalaren hasierako irudian ikusten denez, energia-kopuru berdina, azalera handiagotan hedatzen da poloetarantz (b), ondorioz, (isladatzen dena edo **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;">albedoa **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;"> handitzeaz gain) w/m2 erlazioa txikiagoa da. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Izpien sarrera-angeluaren arabera, aurreko atalean ikusi dugun bezala, eta gainazal motaren arabera: izotzak, ur likidoa baino albedo handiago eragiten du; oihanak (landaretzagatik) basamortuak baino albedo txikiago dauka ... <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;"> **Nongo** azalera (Kokapen geografikoa, Latitudea) eta **Nolako** azalera <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;">(bioma mota: gainazal ozeanikoa, glaziarra, landaretzaz estalia, basamortuarra ..) <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 1.5;">kontuan hartu behar dugu.
 * media type="youtube" key="O0B8Yi7AZvQ" width="474" height="264" align="center" || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">3.- **Albedoaren arabera**:

|| <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Lurraren mugimendu planetarioak <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">Ekliptika-simulagaiua || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">4.- **Ekliptikan Lurrak duen kokapen planetarioa**. **//Ekliptika//**, Lurrak egiten duen orbita eliptikoa da; elipse honen foku batean Eguzkia dago.Gaur egunean, **afelioa** (distantziarik handiena, eguzkiarekikoa) uztailaren 7 an izaten da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">Eta distantziarik txikiena, **perihelioa**, urtarrilaren 2 an (hego hemisferioko udarekin batera). Orbita eliptiko honetan, ardatz handiaren muturrek **solstizioak** zehazten dituzte, eta ardatz txikiaren muturrek, **equinoccioak**. Ekliptikaren puntuen arabera (urteko hilabete eta egunaren arabera) Ipar edo Hego hemisferioetan jasotzen den irradiazioa desberdina da. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Lurraren errotazio ardatza || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;">5.- **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;">Errotazio mugimendu aldakorragatik **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;">. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;"> Lurraren plano ekuatoriala eta ekliptikaren planoa ez datoz bat, **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;">23º27´ **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;"> angelua eratzen dute, beraz, errotazio ardatza ez da ekliptikaren planoarekiko perpendikularra, okertuta dago. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;"> Hau dela eta, edozein momentutan, Bi hemisferioetan irradiazio-sarrera desberdina jasotzen ari gara. Hemisferioetan, beti sarrera energetikoak ez-simetrikoa da, **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;">equinoccio-egunetan izan ezik **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;">. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px; text-align: start;">Ipar-hemisferioko gainazal kontinentala eta eskubiko irudian hego hemisferiokoa; ikusten denez, azken honetan gainazal ozeanikoa gehiengoa da, beraz, hego hemisferioak inertzia termiko handiagoa du iparrekoak baino. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">6.- **Kontineenteak eta gainazal ozeanikoa es da simetrikoki banatzen bi hemisferioetan**; <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">Gainazal kontinentalak eta urak bero espezifiko desberdina dutenez, berotze eta hozte prozesuak desberdinak dira eta ez <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">dira simetrikoak Ipar edo Hego hemisferioa den arabera.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">Ekliptika eta urtean zeharko aldakortasuna
 * [[image:alaitznatura/Imagen5.3.png width="251" height="136" align="center"]]

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">Gainazal ozeanikoak **inertzia termiko** handiagoa dute kontinentalak baino, hau da geldoago berotu eta geldoago hoztu egiten dira. Hau dela eta, gaineko aire masak ere, portaera desberdina dute tenperatura aldatzerakoan, beti kontinente gainean aldaketa bizkorragoak direlarik. ||

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**1.-Aurreko atalean ikusi dugun bezala**, Ekuadorean, energia/azalera erlazioa handiagoa da, poloetan baino, eta ondorioz, aire masen tenperatura handiagoa izaten da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">//Sistema isurkor// batean (Atmosfera, kasu) **puntu bero eta puntu hotz bat** <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">sortzen direnean, aire masen <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">mugimendua espontaneoki, "berez", hasiko da oreka termikoaren bila. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**2.- Ondorioz, Lurra geldirik egongo balitz,** aire masa  <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> beroenak goi-atmosferatik poloetarantz joango lirateke, irudi honetan ikusten den bezala. Lurra planeta sistema estatikoa balitz goiko irudian ikusten diren bi konbekzio ganbarak sortuko lirateke.
 * <span style="color: #0000ff; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 120%;">2.- Atmosferako Zirkulazio-orokorra. Konbekzio ganbara nagusien sorrera. **
 * Troposfera tropikala puntu bero** bezala portatzen da eta **troposfera polarra**
 * puntu hotza** da, eta bien artean, **bi konbekzio ganbara** hauek eratuko ziren ustezko //planeta estatiko// honen oinarrizko zirkulazioa abian jarriz.

|| <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**3.- Baina Lurra sistema birakari bat da**; errotazio mugimenduak eraginda, konbekzio ganbarak, hiru ganbara txikiagotan zatitzen dira, hemisferio bakoitzean: **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Hadley, Ferrell eta Polarra. ** ||

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**4.- Konbekzio-sistema orokorraren eredua**. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Goiko animazioan, aire masen zirkulazio-eredu nagusia ikus daiteke. Kontuan hartzekoa da Lurra biratuz doala mendebaldetik ekialdera, hau da Pontevedra-tik Barcelona-ra, eta errotazio mugimenduaren norantza honek, haize-bektoreen "buruen" desbideraketa baldintzatzen du, ipar hemisferioan beti eskubirantz eta hego hemisferioan ezkerrerantz.

|| <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Goiko animazioan ikusten denez, eta Lurraren errotazio-mugimendua kontuan hartuta **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">(mendebaldetik ekialdera **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Lurra biratuz doa), hiru zelula konbektibo **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">(Hadley **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">-ren ganbara, **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ferrell **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">-ganbara eta **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">ganbara polarra **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">) sortzen dira hemisferio bakoitzean. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ondorengo irudian, alboko bistan, ganbara konbektibo desberdinen zirkulazioa ikus daiteke. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**//TZC///ZCIT**: //Zona de Convergencia intertropical/// **Tropikorenarteko Konbergentziako** Zona (Borraska eta Presio txikiko zona iraunkorra). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Lurraren errotazio-mugimenduak sortzen duen eragileren artean, **Coriolis efektua** azpimarratu behar dugu. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Coriolis effect media type="youtube" key="mcPs_OdQOYU" width="420" height="315" align="center"

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Lurra mendebaldetik ekialderantz biratuz doanez gero, aire-masen desplazamendu-bektorea (haizearen bektorea) **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">eskubirantz desplazatuko da **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> (bektorearen buruarekiko eskubialdera) ipar hemisferioan, eta hego-hemisferioan, **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">ezkerralderantz **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> (bektorearen buruarekiko ezkerraldera); hau dela eta, oinarrizko zirkulazio orokorreko ereduan, beheko irudietan ikusten diren fluxu-sareak eratzen dira, Troposferan. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Presio atmosferiko handiko zonak, **Antizikloiak- A** //**(High Pressure zones**//, Antyciclones- //**H**//), (Zonas de alta presión atmosférica, **//Anticiclones- A//**): <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Presio atmosferiko bajuko zonak, **Borraskak- B** (**//Low pressure zones//**, Cyclones- **//L//** ), (Zonas de baja presión atmosférica, **//Borrascas- B//**).
 * [[image:66666.png width="450" height="352" align="center"]] || [[image:77777.png width="495" height="438"]] ||

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Aire masen portaera, Antizikoietan eta Borrasketan (**//Coriolis//** efektuak eraginda) : media type="youtube" key="i2mec3vgeaI" width="448" height="251" align="left" <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**a) Antizikloiak-A (ingeleraz H)** : <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Zona hauetan, aire masak goi troposferatik behe troposferara jeisten ari dira, (hotzagoak, dentsoagoak direlako); jeisterakoan aire masak higidura errotazional zurrunbitsu bat egiten du, **ipar hemisferioan erloju-orratzen aldera** (Goitik ikusita) eta hego-hemisferioan alderantzizko errotazioarekin.(orratzen aurka). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Aire masa jeisten den neurrian, zabalduz doa, gero eta bolumen handiagoa okupatuz (beraz, presionatzen du alboko aire masa epelagoak).

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**b) Borraskak-B (ingeleraz L)**: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Zona hauetan, aire masak behe troposferatik goi troposferara altxatzen ari dira, (epelagoak direalko, beraz, aldamenekoak baino arinagoak); altxatzerakoan aire masak higidura errotazional zurrunbitsu bat egiten du, ipar hemisferioan erloju-orratzen kontra (Goitik ikusita) eta hego-hemisferioan alderantzizko errotazioarekin (orratzen aldera). Aire masa altxatuz doan neurrian, estutuz doa, gero eta bolumen txikiagoa okupatuz (alboko aire masa dentsoagoek estutu egiten baitute). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Antizikloiak eta Borraskak: aire masen portaera <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ezkerreko animazioan ikusten denez, behe troposferan, aire zirkulazioa,(haizeak), beti doa Antizikloietatik Borraketara (isobaren arabera).

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Irudi honi erreparatzen badiogu, **zein hemisferioko (Ipar ala Hego hemisferioa?) aire zirkulazioa irudikatzen ari gara?** <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Oharra**: **H** (Antizikloia-A) **L** (Borraska-B)


 * Erantzuna**: //Hego hemisferioko aire zirkulazioa irudikatzen da, antizikloian errotazioa erloju-orratzen kontrakoa baita.//

**<span style="color: #e60830; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Jarduera : ** <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Azaldutako kontzeptu eta terminuen esanahia hobeto ulertzeko, datozen animazio eta baliabide osagarri lantzea komeni zaigu. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Zirkulazio Atmosferiko orokorra (**ezinbestekoa**) <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Zirkulazio Atmosferiko orokorra. Presio Atmosferiko-ko aldeak. (**ezinbestekoa**) <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Borrascas y Anticiclones. Zutikako zirkulazioa <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Sarrera energetikoak Atmosfera-n  <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Poloetako zirkulazioa eta jet stream <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Aurkibidera
 * <span style="color: #0000ff; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 15.6px;">3.- Baliabide osagarriak, animazioak: **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">.