Animali+ehunak.+Lokomozio+aparatua.


 * Animali ehunak. Funtzio biologikoa eta oinordezko zelulak. **


 * 1.- __Zer dira ehunak__? : ** Egitura berdintsua (ez beti, ez kasu guztietan) duten eta funtzio bera betetzen duten zelulen multzoari esaten zaio. **Ehun baten zelulek duten ezaugarri komuna, //funtzio biologikoa// da** (eta batzutan egitura eta itxura ere).

** 2.- __Animali ehunak__ ** : Gizakiak hainbat ehun mota ditu; ondoko taula honetan gizakiaren ehunak zerrendatzen dira.

|| b.1- ** Ehun konjuntiboa **: beste ehun eta organoen arteko hutsuenak betetzen ditu eta elkartzen ditu (tendoiak eta lotailuak adibidez). __Zelula mota bat__: **Fibroblastoa**. Fibroblasto baten irudia (elektronografia) eta berak egindako zuntzak (kolagenoa ...) b.2- ** Gantz-ehuna **: lipido eta gantz erreserba da, isolatzaile termikoa. __Zelula mota bat: **Adipozitoa**.__ Adipozitoa. Irudia. b.3- ** Kartilago-ehuna **:sudurreko, belarri-hegaleko .... kartilagoak eratzen ditu. __Zelula mota bat: **Kondrozitoa.**__ Kondrozito bat. Irudia. b.4- ** Hezur-ehuna **: Hezurrak eratzen ditu. Euste eta baes funtzioa egiten du. Odol-zelulen sorlekua da eta gorputzaren mineraleen gordelekua. Zelula mota bat: **Osteozitoa**. Osteozito bat. Irudia. b.5- ** Odola **: ehun honek duen garrantzia kontuan hartuta, datorren atalean sakonago aztertuko dugu. || c.1- ** Gihar-ehun leuna **: Geldo eta oharkabean uzkertzen dira; liseri-hodiaren hormarenak, odol.hodienak ...) c.2- ** Gihar-ehun ildaskatua (eskeleto-giharrak) **: Mugimendu bizkorrak eta borondatezkoak. Lokomozio aparatuarenak dira. c.3- ** Bihotzeko gihar-ehuna **: Bizkor eta oharkabean uzkurtzen dira. // Miokardioa // (bihotzaren giharrea) osatzen dute. media type="custom" key="29544127" align="center" Eskeleto-giharrak, forma __ ren arabera, horrela sailkatzen dira __ : 1.- Eraztun formakoa (**Esfinter**-rak) 2.- Laua (** Trapezioa eta sabelekoak **) 3.- Orbikularra (** Betazalekoa, ezpoainetan ..) ** 4.- Fusiformea (** Biceps, triceps .. **) Gihar-ehun ildaskatua (eskeletikoa): deskribapena eta forma desberdinak. (gaztelaniaz). || Neuronak lanean. media type="youtube" key="-SHBnExxub8" width="378" height="283" ||
 * **Ehun mota** || **Funtzio biologikoa eta zelula oinordezko bat.** ||
 * a) //** Ehun epiteliala **// || Ehun epiteliala bata bestetik oso gertu dauden zelulek osatzen dute; kasu batzutan zapalak dira, beste batzutan prismatikoak ... Gorputzaren gainazala eta gorputzaren barrunbeak estaltzen dituzte.. Guruinak (zelula multzo jariakorra, listu-guruinak adibidez) ere ehun epitelialaren eratortzen dira.
 * b) **// Ehun konektiboa //** || Ehun mota honetan, jatorri enbrionario komun izan duten beste azpimotak bereizten dira:
 * c) **// Gihar ehuna //** || **Gorputzaren __mugikortasuna__ ahalbidetzen du**. Hiru gihar-ehun mota daude :
 * d) //** Nerbio-ehuna **// || [[image:alaitznatura/Impulso_nervioso.gif width="408" height="178" align="left"]]Kanpo eta barne-inguruneko aldaketak (informazioa hartzea, lantzea eta kasu bakoitzari dagokion erantzuna ematea) hautematen ditu eta aginduak bidaltzen ditu organismoan zehar. Nerbio-ehunaren Zelula mota nagusia: **Neurona**.

** 3.- __Odola__ **: Odolaren __funtzio biologikoak__:
 * 3.1- Odolaren ezaugarriak eta funtzioak: **
 * Ezaugarriak eta funtzioak **: Likido likatsua da, kolore gorria eta zapore gazia dituena eta odl hodietan zehar dabilena. Pertsona heldu batek ** bost litro ** odol inguru izaten du (pisuaren %8-a).
 * **Nutrizioa** || **Arnasketa** || **Iraizketa** || **Babesa** || **Erregulazio termikoa** ||
 * Mantenugaiak garraiatzen ditu, digestio-aparatutik zelula giztietara || Oxigenoa garraiatzen du biriketatik zeluletara eta zeluletan sortzen den CO 2 aurkako noranzkoan, atmosferarantz. || Zelulek eratutako hondakinak bildu eta iraitz-aparatura eramaten ditu. || Organismoaren babes-zelulak garraiatzen ditu . || Gorputzeko tenperatura erregulatzen parte hartzen du, beroa edo hotza emanez. ||

Odolaren atal likidoa Plasma deitzen da; kolore horixka dauka eta ** %90-a ura da ** eta honetan disolbatuta askotariko substantziak daude (gatz mineralak, gluzidoak, proteinak ..) Eta plasman barreiatuta, hainbat motatako zelulak: (Irudi honetan odolaren zelula mota guztiak ikusten dira.)
 * 3.2- Odolaren osaketa **:



media type="youtube" key="cKX2gAJX7jo" height="218" width="294" align="center" **Jarduera1**.
 * a) Testu liburuaren** 71. ** orrialdeko **50**. ariketa egingo duzu, ondoko **PDF** fitxategiaz baliatuz (Odola-parametroak).

|| b) Jarduera hau egin ondoren, fitxategi honetan dagoen irakurketa hau egin behar duzu: ** Irakurketa **
 * Irakurketa egin ondoren, koadernoan, EPO/ODOLA erlazioa azaldu behar duzu. EPO substantziaren eragina eta sor daitezken arriskuak azalduzko dituzu. **

||

Argibidera itzuli