Nutrizio+funtzioa.+Ugal-funtzioa.+Harreman+funtzioa+bizidunetan.

Nutrizioa deritzo izaki bizidunek kanpotik substantziak hartzeko eta substantzia horiek berezko materia eta energia bihurtzeko egiten dituzten prozesuei.
 * Nutrizio-funtzioa bizidunetan. **
 * 1.- Nutrizio-funtzioa : **
 * 1.1- Nutrizio-funtzioa eta digestioa **:

Elikagaiak substantzia bakunagoak bihurtu eta gero zirkulazio sistemara eramatea. **Digestio edo Liseri aparatu bat behar dugu.** || **b) Gas-trukea**: kanpotik oxigenoa hartu, mitokondrioetara eramateko.
 * 1.1.1- Animalietan, ** elikagaiak hartu ondoren (elikadura), prozesu hauek burutzen dira:
 * **a) Digestio-prozesua** :

**Arnas-aparatu bat behar dugu** || **c) Garraioa**: Zirkulazio aparatua egiten du, zelula guztietara, gasak eta mantenugaiak eramaten dizkie; hondakinak ere garraiatzen ditu. **Zirkulazio-sistema bat behar dugu** || Zeluletan sartzen diren mantenugaiak erabili, egiturak eratzeko eta beharrezko energia lortzeko. Prozesu hau guztiek **metabolismoa** osatzen dute. || **e) Iraizketa**: Metabolismoan sortutako hondakin-substantziak kanporatzea. Iraitz-aparatuak egiten du garbiketa lan hau.. **Iraizketa-sistema bat behar dugu.** || media type="youtube" key="pnXYUA-3AtU" width="294" height="219" align="center" || Gizakiaren Nutrizio-funtzioa (animazioa, gaztelaniaz). Ornogabeetan, **digestio aparatuak** bi motatan bereizten dira: **zorro itxurakoak eta hodi itxurakoak**. ate bakar batekin (sarrera eta irteera, ate bera da)  Adibidez, **//koralak//** eta **//marmokak//**. || **Hodi itxurako digestio aparatuak:** bi atekin, bata sarrera (**ahoa**) eta bestea irteera (**uzkia**), hodiaren bi muturretan kokatuak. Adibidez, **//anelidoak//** || **Hodi itxurako digestio aparatuak**:
 * **d) Metabolismoa**:
 * Animali ornodunetan**, aurreko taulan ikusten diren **4 elementuak behar dira**: **Digestio aparatu bat, zirkulazio sistema bat, arnas aparatu bat eta iraiz aparatu bat** (Gizakia, adibide bezala erabili dugu. DBH 3.mailan, gizakiaren aparatu eta sistema horiek sakonago landuko ditugu).
 * Animali ornogabeetan**, askotan, nutrizio funtzioak ez du behar elementu hori guztiak edo behar izanez gero, sinpleagoak dira ( adibidez, gas-trukea, larruazalaren bitartez egiten da zizare askotan, ez dago beste arnas-aparaturik ).
 * **Zorro itxurako digestio-aparatuak: **

Adibidez **//Insektuak//**  || **Hodi itxurako digestio aparatuak: **

Adibidez, **//moluskuak//** Digestio hodiaren inguruan organo lagungarriak ager daitezke (gibela ..) || . Zelularen barnean, **mitokondrioetan**, mantenugaiak oxigenoarekin "erretzen" ditugu (**arnasketa zelularra**), energia eskuratzeko. Oxigenoa kanpo-ingurunetik lortzen da, atmosferatik edo uretan disolbatuta dagoena; kanpo-ingurunera ere botatzen dugu arnasketa zelularrean sortzen den CO 2. Gas-truke hori ** arnas aparatuan ** egiten da. Bizidun zelulabakarrek eta zelula gutxi duten zelulanitzek, zuzenean hartzen dute oxigenoa atmosferatik, mintz zelularraren zeharko barreiaduraz. Baina animalia gehiengoek, organo eta sistema konplexuak eratu behar izan dituzte gorputzaren atal eta zelula guztietara oxigenoa eramateko, eta gero CO2-a kanporatzeko. Lau arnasketa mota dituzte animaliek: ** larruazal-arnasketa, brankia-arnasketa, trakea arnasketa eta birika arnasketa **. Arnas aparatu desberdinen "organo eta funtzionamendu "desberdinak: media type="youtube" key="Ildpwu-U-OM" width="420" height="315" align="center"
 * 1.1.2- Arnasketa animalietan, estrategia desberdinak **:

||  ||  || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Eta azkenik, Birika-arnasketa ere, ornodunen talde hauetan alderatuta: narrastiak, hegaztiak, ugaztunak. Ikusten denez, zorroaren konplexutasuna eta adarkatze maila areagotuz doa.
 * Arnasketa-estrategia** desberdinak iruditan laburtuta:
 * ** Larruazalaren zehar: ** adibidez **, //lurzizareak// ** || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Brankia-arnasketa**: //arrainetan.// || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Kanpo-brankiak**: anfibioen hasierako garapen fasetan . ||
 * [[image:larruazala.jpg width="325" height="193" align="center"]]
 * <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">**Trakea-arnasketa**: **//Insektuak//** || <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">**Birika.arnasketa**: **//anfibio helduak eta hegaztiak//** ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">[[image:trakea.jpg width="466" height="337"]] || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">[[image:Birika2.jpg width="501" height="336"]] ||



Zirkulazio sistema motak: **Zirkulazio sistema irekia**, **zirkulazio sistema itxia** (bakuna, zirkuito bakar batekin edo bikoitza, zirkuitu nagusi eta birika zirkuituekin). (Irudien iturria ANAYA). Bihotzaren eboluzioa, ornodunetan: Zirkulazio-aparatuaren funtzioak (Giza zirkulazio aparatua): media type="youtube" key="fe8_-B6Wa2k" width="560" height="315" align="center"
 * 1.1.3- Zirkulazio sistema: **
 * **Zirkulazio sistema irekia:** [[image:alaitznatura/Zirkulazio irekia.png width="461" height="289" align="center"]] || **Zirkulazio sistema itxia** [[image:Zirkulazio itxia.png width="472" height="282" align="center"]] ||
 * **Zirkulazio sistema itxia bakuna (zirkuitu bakarrekoak)** [[image:Zirkulazio itxi bakuna.png width="495" height="283" align="center"]] || **Zirkulazio sistema itxia bikoitza (bi zirkuituekin: birika zirkulazioa eta zirkulazuio orokorra)** [[image:Zirkulazio itxi bikoitza.png width="472" height="274" align="center"]] ||

** Jarduera: ** Aurreko atalen informaziaz baliatuta saia zaitez betetzen ondoko taularen hutsuneak:
 * || **Arnas aparatuaren deskribapena (organoen izenak, funtzionamendua ......)** || **Zirkulazio sistemaren (sistema itxia ala irekia?. Nolako bihotza? ....)** ||
 * **arrainak** ||  ||   ||
 * **anfibioak** ||  ||   ||
 * **narrastiak** ||  ||   ||
 * **ugaztunak** ||  ||   ||

organikoak xurgatzen dituzte ; hots, ura eta mineralak. || **b) Garraio hodietan zehar**, organo berdeetaraino (hostoetara) mantenugai ez-organikoak garraiatzea. || c) **Ebapotranspirazioa**: hostoen bidez, xurgatutako ura, hosto barnetik atmosferara pasatzea. || Estomak (stomata) dira, hostoen itzalaldean dauden zulo txikiak, gas-trukea egin ahal izateko Clik hemen: estomak, stomata || **e) Fotosintesia:** Argi-energia, CO2 eta ura erabiliz, gai organikoak sortzea (kloroplastoetan). f) Metabolismoa: fotosintesiaren bidez lortutako konposatu organikoak zelulek erabiltzen dituzte, energia lortzeko, eta konposatu propioak (berezkoak) sortzeko. Prozesu kimiko guzti hauek metabolismoa osatzen dute. || Nutrizio funtzioa landareetan:
 * 1.2- Nutrizioa Landareetan **: prozesu hauek egiten dituzte nutrizioan.
 * **a) Sustraien bidez**, mantenu-gai ez
 * **d) Gas-trukea**: hostoen estomen bidez.

Landareen nutrizioa funtzioa ||

Aurkibidera itzuli nahi dut.