Lipidoak


 * Lipidoak. Ezaugarriak, funtzio biologikoak eta sailkapena. **


 * 1.- Lipidoen ezaugarri komun bakarra, hidrofobia ** da, zeren eta uretan oso gaizki disolbatzen baitira; egitura molekulararren aldetik, desberdintasun handiak aurkitzen dira, oso molekula desberdinak dira (katea ziklikoak, zikloanitzak, katezuzenak .....).

**a) Erreserba energetikoa,** funtzio energetikoa ( **9,1** Cal/gr). Gluziodek **4** Cal/g besterik ez digute ematen. **b) Gainazalak iragaztezintzeko**: larruazala, lumak ...... (garrantzi handiko funtzioa hegaztientzat). **c) Babesa termikoa** (gantz hipodermikoa, ugaztunetan, oso isolatzaile ona da, klima hotzetan bizi diren ugaztunentzat). **d) Erregulazio funtzioa**: Hormona batzu (sexu-hormonak) lipidoak dira. Bitamina batzu (A,D, E, K ) izaera lipidikoa dute. **e) Garraio funtzioa**: Lipoproteina bezala ( kolesterola garraiatzen dituztenak, adibidez: HDL, VLDL eta LDL lipoproteinak) **f) Egitura funtzioa**: mintz biologiko guztietan, geruza "bikoitza"ren osagaiak dira. **g) Nortasun zelularra**: mintzetan dauden glukolipido askoren funtzioa da (esfingolipidoak adibidez); hauei esker, zein organoren edo/eta zein indibiduoren zelula naizen adieraz daiteke.
 * 2.- Funtzio biologikoak : **

Sailkapenaren fitxategi inprimagarria.

**a)** Gantz azido asetuak eta asegabeak; arkitextura molekularra: Goiko irudian, **Gantz azido asetu** baten "egitura" molekularra.
 * 3.- Lipidoen Sailkapena: ** (Egitura molekularrak **3D**-tan ikusi ahal izateko **Java** indarrean eduki behar duzu)
 * 3.1- Lipido saponifikagariak **: saponifikazio erreakzioa burutzen dutenak:
 * 3.1.1- Gantz azidoak: **
 * [[image:alaitznatura/asetua.png align="center"]]

Eeheko irudian, **Gantz azido asegabe** batena, lotura bikoitzak katea tolesten du  (**cis-**isomeroetan). || || Gantz azido asegabeetan sortzen den estereoisomeria mota bat da. Lotura bikoitzek, gantz azidoaren molekularen "ardatzean " gune zurrun bat sortzen dute; zurruntasun honek bi espazio arkitektura ahalbidetzen ditu, **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;"> cis- **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;"> eta **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">trans- **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;"> konformazioak. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Cis-isomeroek**, espazio gehiago okupatzen dute (bolumen handiagoa) eta dentsitate txikiagoa izaten dute azido asetuek baino. Ezkerreko goiko irudian, **cis-isomeroa** eta behekoan **trans-isomeroa** erakusten dira. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> **Van der Waals** loturak ere ahulagoak dira kateen artean eta ondorioz, asegabeen fusio puntuak bajuagoak izaten dira <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">asetuenak baino. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Gantz azidoen egitura molekularra (3D). Hautatu eskubian "Acidos Grasos" <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Beheko Irudi hauetan, gantz asetuen (ezkerra) eta asegabeen (eskubian) arkitektura molekularra eta dentsitatearen arteko erlazioa ikusten da. Eskubikoan, cis-arkitektura dela eta, bolumen handiagoa okupatzen dute, beraz, dentsitate txikiagoa izaten dute, H-zubi gutxiago eratzen dira eta ondorioz, fusio puntua baxuagokoak izaten dira.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">b) Gantz azidoen cis-trans isomeria: **
 * [[image:alaitznatura/saturado.gif width="396" height="264" align="center"]] || [[image:alaitznatura/insaturado.gif width="396" height="264" align="center"]] ||

|| || ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">c) Gantz azidoen erreakzio kimikoak: ****<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Esterifikazioa, Saponifikazio eta Autooxidazioa. **
 * ** 1.- Esterifikazioa : ** Esterifikazioaren bitartez, **Triglizeridoak** sortzen dira. Ikusi eskubiko animazioan
 * ** 2.- Saponifikazioa: //xaboien// eraketa **
 * Xaboiak dira gantz azidoen gatz sodiko edo potasikoak **
 * ** 3.- Autooxidazioa **:

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Glizerol** (propanotriol) erabiltzen duten lipidoak dira. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Glizerolipidoak** (Fosfoglizeridoak barne) eta **esfingolipidoak** oso molekula aproposak dira "mintz biologikoak eraikitzeko". <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Molekula hauek uretan eskubiko irudian ikusten diren egiturak sortzen dituzte (mizela, geruza bikoitza ...) berez, espontaneoki, molekularen buru polarra urari eskeiniz eta isats hidrofoboak izkutatuz. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Fosfoazilglizeriodeek uretan, "geruza bikoitza" egitura sortzen dute, berez, molekula hauek anfipatikoak direlako (jokabide bikoitza dute eta, hidrofoboa eta hidrofiloa fosfatoaren kokalekuan):
 * 3.1.2- Glizerolipidoak: **
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">a) Azilglizeridoak **
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">b) Glizerofosfolipidoak **
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">c) Glizeroglukolipidoak **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> CLICK eta Eskubiko zutabean "Bicapa lipídica" hautatu. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Glizerol + Gantz azidoak (esterifikazioa) = **Azilglizeridoak** CLICK egin eta Eskubiko zutabean, "Triacilgliceroles" hautatu.
 * a) Azilglizeridoak: **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">Esterifikazioa bakarra eratzen denean: **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">Monoazilglizeridoak. ** <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Bi esterifikazio bi gantz azidorekin: **Diglizeridoak.** <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Hiru esterifikazio hiru gantz azidorekin: **Triglizeridoak edo Triazilglizeridoak.** <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">Triglizerido baten eraketa <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">Triazilglizeridoak <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">Triazilglizerido asetuak **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">gantzak **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;"> dira (giroko tenperaturan egoera solidoan egoten dira) eta asegabeak, **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">koipeak **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;"> (giroko tenperaturan likidoak).



<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Kasu guztietan eskubiko irudian goiko egitura molekularra erabiltzen duten lipidoak dira. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Fosfatoaren bigarren esterifikazioan -A nor den arabera, Glizerofosfolipido desberdinak sortzen dira. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Mintz biologiko guztietan erabiltzen dira, egitura funtzioa betetzen dute. Funtzio honetaz gain, zelularen erlazio-funtzioan parte hartzen dute, izaera zelularraren adierazleak baitira. <span style="background-image: url(">CLICK egin eta Eskubiko zutabean, "Fosfolípidos" hautatu. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Eskubiko zutabean, fosfoglizerido motak ikus daitezke. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Lezitinak** = Azido Fosfatidikoa+ Kolina
 * b) Fosfoglizeridoak edo Glizerofosfolipidoak : **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Fosfatidilserina** = Azido fosfatidikoa + Serina.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Fosfatidiletanolamina** (cefalinak)= Azido fosfatidikoa + Etanolamina

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Fosfatidilglizerol**= Azido fosfatidikoa + Glizerol.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Kardiolipinak** = Glizerol bat bi Azido Fosfatidiko molekulekin lotuta.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Fosfoazilglizeridoak**: Lezitinen egitura molekularrak

<span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: left;">**<span style="color: #0000ff; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 15.6px;">c) Glizeroglukolipidoak: ** <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: left;"><span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Glizerol + Bi gantz azido** unitate. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Glizerolaren hirugarren alkohol taldea monosakarido batekin lotuta dago, **O-gluksidiko** lotura baten bidez. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Glizerolaren beste bi alkohol taldeak, gantz azidoen karboxiloekin lotzen dira. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Bakterioen eta landare zelulen mintzetan aurkitzen dira.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;"> **Esfingosina** erabiltzen duten lipidoak dira; **ez dute Glizerol-arik erabiltzen**. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: normal;">Goiko irudian, ** Zeramida - **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: normal;">ren egitura molekularra. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: normal;">Esfingolipido guztiek **Zeramida** bat izaten dute oinarri. ** Zeramida= Esfingosina+Gantz azido bat ** **-R** taldean ** Fosfato ** bat dago eta esterifika daiteke ** Kolina ** bezalako base batekin.
 * 3.1.3- Esfingolipidoak: **
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 120%;">Esfingolipidoen Sailkapena: **
 * a) Esfingofosfatidoak (esfingofosfolipidoak) **

** Zeramida+Fosfato+Base(kolina) **

**<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: normal;">Esfingofosfatidoren artean, garrantzi biologiko handikoak dira ** **Esfingomielinak.** <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: normal;">Esfingofosfolipiodoak dira, Fosfato talde bat daramaten eta, base nitrogenodun batekin <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: normal;"> (**Kolina**) esterifikatua. ** b) Glukoesfingolipidoak (edo esfingoglukolipidoak) ** <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">ez dute Fosfatorik erabiltzen. Bi motakoak izaten dira: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">1.- **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;">Zerebrosidoak: **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">//Zeramida+ Monosakarido//-z osaten direnak (ezkerreko irudian):
 * -R** <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: normal;">taldea **Glukosa** edo **Galaktosa** bezalako monosakarido bat da.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">2.- <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 1.5;">**Gangliosidoak:**. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">**Zeramida+ Oligosakarido**-z osatzen direnak: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**-R** taldea **Oligosakarido** bat da, askotan adarkatua.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Mintz zelularraren osagaiak dira, fosfoglizeridoen artean txertatuta; adar glukosidikoak kanpo gainazalean <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">aurkitzen dira, kanporantz orientatuta eta glukoproteinen adar glukosidikoen batera Glukokalix-a osatzen dute.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Gangliosidoen garrantziari buruz. Azken orduko berriak. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">Beheko irudi honetan, mintz biologiko baten irudikapen bat ikus dezakezue; irudian, mintz plasmatikoaren osagai molekularrak erakusten dira, "itxura" desberdinekin eta zehazmen grafiko desberdinekin. Beti kontuan hartu behar dugu biomolekulak hiru dimentsiotako egiturak direla:



<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Garrantzi handiko hegaztien lumadia iragaztezintzeko. //<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">Katxalote //<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;"> baten buru barnean, 18.000 kg **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">zetilo palmitato **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;"> ( //<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">espermazeti, //<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;"> zerido bat) daude; flotazioa baldintzatzen da espermazetiaren dentsitatea eraldatuz, horrela, gastu energetiko gutxiagorekin murgil daiteke. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ondoko bideoetan ikusgai duzue: fosfoazilglizeridoek eta beste zenbait lipidok duten garrantzia, mintz biologikoetan.
 * 3.1.4- Ezkoak (Zeridoak): **
 * media type="youtube" key="UpHONKsoxlI?fs=1" height="229" width="290" || media type="youtube" key="moPJkCbKjBs" height="226" width="302" || media type="youtube" key="SXEDZzS3vEk?fs=1" height="229" width="290" ||

** 3.2- Lipido ez saponifikagarriak: ** ** 3.2.1- Terpenoak **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">(Isoprenoideak): <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Isopreno-aren eratorkinak dira ( irudian **isoprenoa** edo **2-metil butadienoa**): <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;">Isoprenoideak. Politerpenoak: Caucho. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> **Diterpenoak** (C20), **Sesquiterpenoak** (C15), **Triterpenoak** (C30).... <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Pigmentu fotosintetikoak **Tetraterpenoak** (karotenoak, xantofilak ......) dira (C40) lotura bikoitzak konjogatuekin; arrazoi honengatik, kolore biziak izaten dituzte,argi-espektruaren zenbait uhin xurgatzen dutelako.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">Monoterpenoak **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;"> (C10), (geraniol, limoneno, eugenol ...)



<span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">Esteroideak: eskubiko zutabean, "Esteroides" hautatu. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Azido arakidoniko**-tik eratortzen dira (hogei carbono-atomo eta lau lotura bikoitz) arrazoi honengatik, eikosanoideak ere deitzen dira; **COX1** eta <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**COX2** entzimeek, mintz plasmatikotik hartzen dute eta ziklatzen dute, 8. eta 12. carbonoak lotuz (Ikusi prozesua beheko irudian):
 * 3.2.2- Esteroideak **: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Esterolak eta Sexu-Hormonak.
 * 3.2.3- Prostaglandinak **.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Azido prostanoikoa** sortzen da (goiko irudian) eta honetik **prostaglandina** desberdin guztiak era daitezke. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Prozesu inflamatoriak ahalbidetzen etabideratzen dituzte, ahalmen analgesikoa izaten dute, odol-gatzaketa bideratzen dute, basodilatazioa eragiten dute, giharre leunaren uzkurdura eragiten dute. Aurkibidera itzuli nahi dut