LIZZ.5.6


 * Espezieren arteko erlazioak **

Erlazio mota honetan, Populazioaren tamainean eragina izaten dutenak besterik ez dugu ikusiko:
 * 1.- Erlazio interespezifikoak (espezierenartekoak). **

Gehiengoetan, Lehiaren motorea edo helburua eragin-eremua (lurraldetasuna) eta bertan dauden elika-iturriak izaten dira. Oro har, bizidunen arteko lehia elikagaiak lortzeko premiak bultzatuta sortzen da, baina espazioak (bizilekuak) ere badu horretan zeresanik. Esate baterako, itsasertzeko harraldean (mareak bustitzen dituen harrietan) bizi diren zirripedoek (zenbait krustazeo) eta moluskoek (lapak, esaterako) lehia bizia izaten dute beren artean espazioa bereganatzeko. || **Bizkarroiak** (parasitoak) ostariaren premia du, baina ostalariak ez du inola ere bizkarroiaren beharrik. Parasitismoa ostalariaren barruan gerta daiteke, bizkarroia edo parasitoek sortu denean, hestezizareek, teniak eta abarrek sortua denean, esate baterako. Baina osatalariaren kanpoan dauden bizkarroiek ere sor dezakete parasitismoa, adibidez eltxoek, tximitxek, kaparrek, zorriek, arkakusoek, onddo ugari.. Onddoak animalia, landare eta beste onddo batzuen parasito edo bizkarroi izan daitzeke. Landareen bizkarroien % 90 onddoak izaten dira eta kalte handiak egiten dizkiete zuhaitzeei. Gorputz batean hartzen duten lekuaren arabera, parasitoak honela klasifikatu al dira: Askotan, sinbionteak ezin dira elkarrengandik banatuta bizi, hain da handia batak bestearekiko duen mendekotasuna. Adibidez, **likena** bizidun sinbiotikoa da: onddoa eta alga dira likena eratzen duten sinbionteak. ||  Harrapariek, oro har, ez dute agortzen harraparien populazioa osorik; izan ere, populazio hori agortuko balute beraiek ere gosez hilko lirateke, ez bailukete janaririk izango. Bi populazioen arteko, feed-back edo berezko erregulazio prozesuak sortzen dira. Harraparitzan, harrapakinaren heriotza suertatzen da, unean. Parasitismoan, aldiz, bigarren espeziea kaltetuta suertazten da ere, baina ez da gertatzen uneko heriotza. Populazioen dinamikari buruzko kontzeptuak erabil ditzakegu, Harrapakari-populazio eta harrapakin-populazioaren arteko jokabidea aztertzerakoan ondoko simulazio hauetan:
 * **Erlazio mota** || **Ezaugarriak** ||
 * **Lehiaketa edo Lehia ** || Bi espeziek baliabide berbera erabiltzen dutenean, lehian dihardutela esaten da.
 * **Bizkarroitasuna edo Parasitismoa ** || Espezie biren arteko elkarketa honetan, espezie bat (**bizkarroia**) beste baten (**ostalaria)** bizkar bizi da, eta kalte regiten dio ostalari horri.
 * **Ektoparasitoak**: Kontaktuan bizi dira ospedatzen duten gorpuaren Kanpoaldearekin (Adibidez: arkakusoak)
 * **Endoparasitoak**: Bizi diren gorpuaren barnean bizidira (Adibidez: Tenia edo Trikina)
 * **Mesoparasitoak:** Gorputzaren alde bat barnealderuntz eta beste gorpuaren barnean daukate ezarrita. Hainbat kasutan, (Adibidez: arrainekin) Mesoparasitoak burua arrainaren bihotzean sartu dezakete eta honela hauen arterietatik brankietara heldu al dira. ||
 * **Sinbiosia ** || media type="youtube" key="NE9AauaAN34" width="392" height="219" align="left"<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Sinbiosia bi organismoren arteko erlazioa da, biei onura dakarkiena. Bi organismo horiei **sinbionteak** deritze.
 * **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Harraparitza ** || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Soberan ezaguna da espezieen arteko harreman hori. Hau, animalia batzuk beste batzuk janez bizitzean datza. Populazio batek (harrapariearenak) elikadura (energia eta materia) lortzeko beste espezie baten populazioa (harrapakinena) ustiatzeari estaen zaio harraparitza.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Harrapari-harrapakin simulatzailea: otsoa eta orein-handia. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Otsoa eta untxia  || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Askotan Simbiosia eta Mutualismo kontzeptuak nahasian agertzen dira, baina ez dira benetako sinonimoak. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Simbiosian**, bi espezieak Mutualismo **erlazio behartuan** bizi dira, ezin dute norbera bere kabuz bizi. Bereiztekotan, bientzat kaltegarria da (kasu, likenak). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Benetako **Mutualismoan**, elkarlaguntzako erlazioa ez da behartua eta espezieren autonomia handiagoa da. || Onura, babesleku edo babes estrategia bat izaten da. ***Oharra**: Adibide bezala, //anemona eta paiaso-arraina// aipatzen dugu. Aditu askorentzat, erlazioa hau Hostalaritzakoa edo/eta Mutualismo motakoa izan daiteke, zeren eta zenbait kasutan arrainak anemonaren elika-funtzioa errazten baitu. || Komentsalismoa uste ohi den baino gertaera arruntagoa da, animalia jankide edo komentsalak ostalariaren janari hondarrez elikatzen baitira. Esate baterako, belaki baten barrunbean zenbait jankide topa daiteke, anfipodoak (krustazeo txikiak) eta lamelibrankioak (molusku txikiak) nagusiki. Dena den, komentsalimosaren eta parasitimoaren arteko muga ez dago garbi-garbi zehaztua. ||
 * **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Mutualismoa ** || media type="youtube" key="JU0IRDB3WxU" width="392" height="218" align="left"<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Bi espezieen arteko erlazioa da,non elkarri onurak ematen dizkiote denbora batez.
 * **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Hostalaritza ** || Espezie batek onurak lortzen dituen bitartean, besteak ez ditu onura ezta kalterik jasaten.
 * **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Bazkidetza edo Komentsalismoa ** || Bi espezieren arteko elkarreragin honetan, espezie batek probetxua ateratzen du, eta besteak ez du onurarik ateratzen, baina ez du kalterik ere jasaten.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> espezie barnekoak (espezie beraren banakoen artekoak): <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Adibide honetan bi erlazio motak ikus daitezke; alde batetik **Harraparitza** (bi espezieren artekoa) eta bestaldetik //orca-taldea// osatzen duten banakoen <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> arteko erlazioa (ezpezie berekoen arteko erlazioak). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Orcak ehiza egiten du ehiza-taldetan, taldearen banakoek elkarri laguntzen diote (**lan-taldeko ehiza**), irudietan ikusten den bezala eta fokaren zoritxarrerako.
 * **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Harraparitza ** <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Erlazio interespezifikoak ( espezie desberdinen banakoen artekoak) eta

media type="youtube" key="5shfU9Fp-ww" width="447" height="249" align="center" || **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Harraparitza eta Lehia (intraespezifikoak). Banako-taldea edo //manada// (espezie barnekoa). ** <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Zeintzuk dira kasu bakoitzean ari diren espezieak? <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">media type="youtube" key="q3W48jEkmUc" width="447" height="249" || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Aurkibidera