Ziklo+zelularrra.+Mitosia+eta+Meiosia.+Herentzia.


 * Genetikaren hastapenak: ** ** Ziklo zelularra. **** Ugalketa zelularra: Mitosia eta Meiosia. **** Organismoen ugalketa motak. **

 **Kromatina**z osaturiko unitate morfologikoak dira. Kromatinaren osaketan **ADN**-ak eta zenbait proteinek (histona izenekoak eukariotoetan) hartzen dute parte. Beraz, Kromosoma eta ADN-a ez dira baliakideak. **ERNE!**
 * 1.- Oinarrizko Genetika-Hiztegia: **
 * 1.1- Kromosoma: **

Harizpi hauek, kiribiltze-egoera desberdinetan egon daitezke. Kromosometan ikusten den "estugunea" //**zentromeroa**// deitzen da. Zelularen fase batzuetan (ugalketa zelularraren hasieran), kromosomek **bi ADN molekula (bi harizpi)** izaten dituzte, zentromerotik elkartuta. Kasu honetan, kromosomak bi kromatide dituela esaten dugu ( kromatide biko kromosomak direla esaten da).
 * ADN harizpi bat, molekula proteinikoekin elkartuta hori bai dela kromosoma bat. **

Kromosoma-tik ADN-harizpira (Flash) Kromosomak

46 kromosoma horietatik 23 datoz amarengandik eta beste 23 ak aitarengandik, (gure zelulak **diploideak** dira, kromosoma bakoitza bi aldiz agertzen delako).
 * 1.2- Zenbat kromosoma daude gizakiaren zelula bakoitzean?: **
 * 46 **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;"> kromosoma, 46 unitate morfologiko zelula bakoitzaren nukleo barnean, obozito eta espermatozitoetan izan ezik, non erdia besterik ez daude (23 kromosoma).

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Bizidun baten kromosoma multzoa edo //bilduma//. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">"//Bilduma//" hauetan, kromosomak, binaka aurkezten dira (amarena eta aitarena, **diploideak** bait gara). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">**Kariotipo**etan, kromosomak kokatzen dira arau zehatz batzuren arabera: hasten gara kokatzen kromosoma //metazentriko// (zentromero erdian, bi besoak berdinak) handienetik, gero datos //azpimetazentrikoak//, gero //akrozentrikoak// eta azkenik //telozentrikoak//, eta beti handienetik txikienera.
 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 15.6px;">1.3- Zer da Kariotipoa?: **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Beraz gizakion kariotipoetan **23 pare** ikusiko ditugu. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Kromosoma bakoitzaren **bi ale** ditugu (kromosoma homologoak), gizakia bizidun **diploidea** baitada.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Giza-kariotipoa osatzea. Jarduera

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Kromosoma bakoitzaren bi aleak (aitarengandik eta amarengandik jaso ditugunak) homologoak dira bata bestearekiko. Kromosoma homologoetan, informazio mota berdina dago, baina bertsio berdina (amaren eta aitaren bertsioak, egoera hau **homozigosia** deitzen da) edo desberdinarekin (**heterozigosian**).
 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 15.6px; line-height: 1.5;">1.4- Kromosoma homologoak: **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Ziklo zelularraren S fasean zehar burutzen da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">S fasea bukatu ondore, zelulak kromosoma kopuru berbera dauka, baina kromosoma bakoitzaren ADN-harizpiak (kromatideak) bikoiztu (kopiatu, erreplikatu) egin dira; ondorioz, kromosoma bakoitza **kromatide bikoa** dela esaten da, argi utzita kromatide kromosomakide hauetan informazio bedina gordetzen dela. DNAren erreplikazioa **erdikontserbakorra** da, hots, DNA molekula bat erreplikatu behar denean, bere bi harizpiak banandu egiten dira (kremailera bat bailitzan irekitzen da base osagarrien arteko hidrogeno zubiak puskatuz) eta kate bakoitzak beste kate berri bat sintetizatzeko eredu bezala balio du. Honela, sortzen diren bi molekula berriak berdin-berdinak dira. **Bakoitzak harizpi zahar bat eta sintetizatu berri bat izango ditu**. media type="youtube" key="e-VxMyEsm0Q" width="448" height="251" align="left" Erreplikazioa DNA molekulan puntu oso zehatz batean hasten da. Puntu horri erreplikazio jatorria deritzo. Erreplikazioa hastean, //erreplikazio burbuila// deiturikoa agertzen da bertan. Prokariotoetan, DNA-harizpiak zirkularrak izaten dira eta erreplikazio abiapuntu bakar bat izaten da. Eukariotoetan, aldiz, kromosoma bakoitzean abiapuntu bat baino gehiago anitz izaten dira, //erreplikazio burbuil// batzuk ikusten dira. DNA molekulak sintetizatzen direnean, kateak beti 5´ muturretik hasi eta 3´ muturrerantz luzatzen dira. Ezaugarri honek arazo bat du, parean dauden **kateak antiparaleloak** baitira. Harizpietako baten osagaiak ez du arazorik izango sintesian, baina parekoak bai. Kate hau ezin da jarraian sintetizatu, zatika baizik. Jarraian sintetizatzen den kateari, **harizpi gidaria** deritzo, besteari berriz, **harizpi atzeratua**.
 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 15.6px;">1.5- ADN aren erreplikazioa. Kromosomen bikoizketa: **

Harizpi gidariaren sintesia erraza da, bestearena konplexuagoa, zatika edo tarteka egiten baita. Harizpi atzeratuaren sintesia Okazaki izeneko zientzialari batek aurkitu zuen eta horregatik zati bakoitzari okazaki-zatia deitzen diogu. Gero, zati hauek elkartu egiten dira kate jarrai bat sortuz. **Goiko bideoan**, ADNaren erreplikazio prozesuaren laburpena ikus daiteke; ikusten diren beste molekula biribilduak (helicasa ...) erreplikazio prozesuaren laguntzaile eta erregulatzaileak dira. Biologiaren 2.mailako Biologian, erreplikazio prozesua sakonki ikasiko dugu, molekula laguntzaile hauek barne. DBH.4 mailan, **zera hau jakin behar duzu:** **a)** ADNaren erreplikazioa S fasean zehar burutzen da. **b)** Erdikontserbakorra da (honen esanahia). **c)** ADN aren harizpiaren bi kateak, kremailera bat balitz bezala "irekitzen "dira ; bi kateetatik, **3´-5´ koak** azkar eta jarraian osatzen du bere katea osagarria, baina **5´-3´koak**, atzeratzen da, zeren bere osagarrien eraketa zatika egiten baitu. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">ADN aren erreplikazioa (molekula laguntzaileekin)

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Genearen definizio "klasikoa": ADN harizpi baten zati bat da non proteina bat eratzeko informazioa gordeta baitago. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Genetika klasikoaren dogma nagusia, beraz, hau da:
 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 15.6px;">1.6- Zer da Gene bat? Adierazpen genikoa: **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">ADN-an dagoen informazia proteina bihurtu ahal izateko, urrats anitzeko prozesu luze bat burutu behar dute zelulek. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">**1.- Urratsa**: Nukleoan burutzen da eta ADN-tik ARN-etara pasatzeko prozesu konplexua da. ADN-tik abiatuta ARN mota desberdinak eratzen dira. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">ADN-tik ARN-mezulariak eratzeko prozesua **Transkripzioa** deitzen da eta zehaztasun guztiz Batxilergoaren 2. mailako Biologian ikasiko dugu. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Gene batean zegoen informazioa (nukleotido sekuentzia) ARN-m batera pasatzen da (ARN-mezulariaren nukleotido sekuentzian isladatzen da). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">ARN-mezulariak, nukleotik aterako dira eta zitoplasmara eramaten dituzte ADN-tik hartutako "mezuak". <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">**2.- Urratsa**: Zitoplasman burutzen da. ARN-mezulariko katea baten mezua "irakurri" egiten da, erribosoma eta faktore laguntzaile askoren laguntzarekin. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">ARN-mezulariaren **nukleotido sekuentzia** **aminoazido sekuentzia** bihurtzen da, hau da, proteina bat eratzen da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Prozesu konplexu honi **Itzulpena** deitzen zaio (**itzultzen den ARN mota bakarra ARN-m da**; beste ARN motek laguntzaile lana besterik ez dute egiten). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">From DNA to protein Hiztegi baten funtzioa burutzen du, hau da, bi hizkuntz desberdinen arteko baliokidetzak ematen dituena. Heredatzen den informazioa azido nukleikoetan dago, nukleotido sekuentzia bezala kodetuta. Hau da nukleoaren hizkuntza. Baina prozesu zelularren erregulazioa proteinen esku dator, eta proteinak dira aminoazidoen sekuentziak. Hau da zitoplasmaren hizkuntza. Nukleoaren hizkuntza (nukleotidoen sekuentzia) eta zitoplasmaren hizkuntzaren (aminoazidoen sekuentzia) arteko hiztegi bat behar dugu, informazioaren transmisioa ulertu ahal izateko. **Hau da Kode genetikoa**.
 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 15.6px; line-height: 1.5;">1.7- Kode genetikoa: **
 * Kode genetikoa ** azido nukleikoetan dagoen eta proteinen sintesia ahalbidetzen duen informazioaren multzoa da.

Informazio genetikoa ADNan dago, eta transkripzio izeneko prozesuaren bidez ARN mezularira (ARN-m) pasatzen da. ARN mota honek proteinen sintesia zuzentzen du, **kodoi** izeneko hiru nukleotidoen sekuentzien bitartez. Izan ere, kodoi eta aminoazidoen arteko erlazio edo lotura estua da kode genetikoaren funtsa. **1955**ean **Severo Ochoa** espainiarrak polinukleotido fosoforilasa (entzima proteiniko bat) isolatu zuen, erribonukleotidoetatik abiatuta ARN-m sintetizatzen duena.

**1961**ean **Nirenberg**-ek kodoi baten eta aminoazido baten arteko lehenengo harremana aurkitu zuen. **Ochoa**ren esperimentutik abiatuta, **poli-urazilo** (UUUUUUU...) zeukan ARN-m erabili zuen, eta itzulpen prozesuan ARN-m horrek fenilalanina (aminoazidoa) bakarrik zuen polipeptido bat sortzen zuela konturatu zen. Horrek esan nahi zuen UUU kodoiak fenilalanina aminoazidoarekin lotura zuela. **Nirenberg**-ek eta **Khorana**-k aminoazido guztien ARN-m-aren kodoiak (base nitrogenatuen hirukoteak) aurkitu zituzten.

Horretaz gain, ohartu ziren bi edo hiru kodoi desberdinek aminoazido bera kodetu dezaketela (horregatik esaten da **kode genetikoa endekatua** edo **degeneratua** dagoela); kodoi batzuk **mutuak** dira, ez bait dagokie inongo aminoazidorik, eta **itzulpena**ren bukaeraren seinale bezala erabiltzen dira (**stop** seinalea).

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Gene batek bertsio desberdinak izan ditzake (adibidez: informazioa edo karakterea begien kolorea bada, karaktere honek bertsio urdina, beltza, grisa .. eduki ditzake).
 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 15.6px; line-height: 1.5;">1.8- Aleloak: **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Gene bakoitzak, gutxienez bi alelo izaten ditu (kromosoma homologo bakoitzean, bat); bi alelo (gene horren bi bertsioak ) berdinak direnean, egoera homozigotikoan daudela esango dugu; desberdinak direnean, heterozigosian.
 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 15.6px;">1.9- Homozigosia eta Heterozigosia: **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">h1.- **Gainartzaile/Azpirakorrak** : erlazion honetan, bertsio bat (alelo bat) bestearen gainean "nagusitzen "da, bere bertsioa adierazten da eta bestearena isiltzen da, ez da adierazten. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">h2.- **Bitarteko herentzia**:Bi aleloek haien informazioa, proportzio berdinean adierazten dutenean gertatzen da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">h3.- **Kodominantzia** (Baliokidetza) : aldiberean, bi bertsioak adierazten direnean nahastu gabe (ikusi aldamenko oiarra, ezkerrekoa, orbanekin).
 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 15.6px; line-height: 1.5;">1.10- Gene baten aleloen arteko erlazioak: **



Mitosia eta zitokinesia (zitozinesia).
 * <span style="color: #0000ff; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 17.9px;">2.- Ugalketa zelular motak: Mitosia eta Meiosia. **
 * 2.1- Ugalketa zelular kontserbakorra: Mitosia. **
 * Mitosia:** helburu biologikoa, zelula kopurua handitzea da. Ama-Zelulatik bi zelula sortzen dira, kromosoma kopuru berdinarekin eta informazio genetiko berdinarekin**. Gorputzak mitosia erabiltzen du,** zahartzen eta hiltzen diren zelulak ordezkatzeko (zelula berriz), hazkunde-fasea burutzeko, zauriak konpontzeko .... Zelula mota arabera, mitosia egiteko gaitasuna desberdina da: gaitasun handienekoak, odol zeluleen zelula amak, larruazaleko zeluleen zelula amak, hepatozitoak, zelula ile-egileak (folikulo pilosoetan) ... eta gaitasun txikienekoak: neuronak (lehenego bizi-urtetik , mitosia egin gabe; hiltzen direnak ez ditugu ordezkatzen, beraz, urteak betezten dugun neurrian gero eta neurona gutxiago izaten ditugu).
 * [[image:alaitznatura/mitosis3.gif align="center"]]

Mitosia. Beste animazio bat

Faseartekoa eta Mitosis.

Zitokinesia Animalia eta Landare zeluletan.: alderaketa. || 1.) ** Profasea **: Iraupen luzeeneko aldia da; iraupen osoaren %60-a hartzen du eta. Profasearen zehar hurrengo prozesu hauek burutzen dira: Zentriolorik ez dagoen zeluletan (landare zeluletan adibidez) ardatzaren zuntzak mintz plasmatikoa eta zelularen poloen arabera kokatzen da.
 * Zitoplasman zitoeskeletoa desmuntatzen da, mikrotubulek mitosian parte har dezaten. Ondorioz zitoplasma likatsuago bihurtzen da.
 * Nukleoan kromosomak kondentsatu egiten dira, laburtzen dira eta diametroa handitzen da (700 nm ko arkitekturarekin); nukleoloko materiala sakabanatzen da.
 * Nukleoaren gaineztadura zatikatu egiten da, erretikulu endoplasmatikoaren antzekoak diren mintzetan.
 * Kromatida ahizpek (kromosomakideak) disko proteiko bana daukate zentromeroaren inguruan: **zinetokoroa**.
 * Zentrioloak S fasean zehar bikoiztu ziren eta orain hasten dira mugitzen zelularen bi poloetarantz. Urruntzen direnen heinean, mikrotubulu-multzo bat eratzen da poloen artean: ardatz mitotikoaren zuntzak. Zuntz horiek mota desberdinetan bereizten dira: a) Zuntz zinetokorikoak, zinetokoroei lotuak. b) Zuntz polarrak, zinetokoroei lotuta ez daudenak. c) Zuntz astralak, ardatz mitotikotik kanpoko mikrotubuluak.

2.)** Metafasea **: Plaka ekuatoriala eratzen da, kromosoma guztiak zelularen plano ekuatorialean kokaturik daude, zuntz zinetokorikoek eraginda.

3.) ** Anafasea **: Kromosomen banaketa burutzen da, fase honetan. Zinetokoroak zatitu egiten dira (plus muturratik laburtzen direlako, mikrotubuluak baitira) eta zelularen bi poloetarantz zuntz zinetokorikoek trakzio indarra eragiten dute; ondorioz, kromatide ahizpak banandu egiten dira eta bakoitza polo baterantz eramana izango da.

4.) ** Telofasea **: Mitosiaren azken fasea da.
 * Kromatida-talde biak, aurkako poloetara iristen dira.
 * Mikrotubuluak (ardatz akromatikoarenak) osatzen dituzten tubulina-unitateak zitoplasma zehar sakabanatzen dira.
 * Nukleoaren gaineztadura berreraiki egiten da.


 * 5.) Zitozinesia (//Cytokinesis//) **: (fase hau ez da Mitosiaren fase bat) Zitoplasmaren zatiketa prozesua da, bi zelulakumeren artean organuluak eta gainerako osagai zelularren banaketa da. Prozesu honetan alde handia dago **Animalia zelula** edo **Landare zelula** izatearen arabera:
 * **Animalia zeluletan**: Mintz plasmatikoa estutu egiten da erdialdean. Estugune hori areagotuz doa zelularen kanpoaldetik barnealderantz. Zelulakumeren arteko komunikazioa gero eta estuagoa da; azkenik erabat banadu egiten dira. Estutzea, ** aktina **zko mikroharizpiek eragindako sistema bati esker lortzen da.
 * **Landare zelulan**: Zitoplasma bi zatitan banatzen da Golgi-ren aparatuak sorturiko zenbait xixkuren bidez; xixkuetan, polisakaridoz beterik daude (//**pektinak**// bereziki). Xixkuak hazi eta elkarreki bat egiten dute. Zelulakumeren arteko bananketa-gunea (** fragmoplastoa **) haziz doa erdialdetik muturrerrantz. Xixkuek isuritako **//pektina//**z, **erdiko xafla** osatzen hasten da eta berehala sendotu egiten da, zelulosa-ekarpenekin eta pareta zelularraren osagai desberdinekin.

Prozesu hauek erabat bukatu ondoren, bi zelulakumeak ** interfase zelular ** delakoan sartzen dira. Zelulakumeek amak haina kromosoma dituzte, eta informazio berberarekin; ** Mitosia ugalketa zelular kontserbakorra da **, koantitatiboki (kromosoma kopurua mantentzen da) nahiz koalitatiboki (informazio berbera pasatzen delako). || Ugalketa zelularra: Mitosis. Mitosia eta zitokinesia Interfasea eta mitosis Gure gorputzean Meiosia egin dezaketeen zelula bakarrak Espermatogonioak (testikuluetan daude) eta Obogonioak (obulutegietan zeuden). Mitosiaren eta Meiosiaren helburu biologikoak desberdintzen jakin behar duzu. Meiosia: Flash bidezko animazioa. [|Meiosis: animazioa.] [|Mitosia eta Meiosia: alderaketa (animazioa).] Espermatogonioeek (espermatozitoen ama-zelulak) 46 kromosoma dituzte, baina meiosia egin ondoren,** lau espermatozio sortzen dituzte, bakoitza 23 kromosomekin. Espermatozito guztieek 23 kromosoma daramatzate baina informazio genetikoa desberdina da; ez dago bi espermatozito "informazio" berdina dutenik, guztiok desberdinak dira.**
 * 2.2- Ugalketa zelular murriztzailea: Meiosia. **
 * Meiosia:** helburu biologikoa, ** biodibertsitatea, aldakortasun biologikoa sortzea da **. Ama-Zelulatik lau zelula sortzen dira, kromosoma kopuru erdiarekin eta informazio genetiko desberdinarekin.
 * Beste animazio batzuk**: Meiosiaren ezaugarriak
 * Oharra: Meiosiaren zehaztapenak Batxilergoaren 2.mailako Biologia ikasiko dugu.**

Eskubiko gif animatuan ** meiosia **ren prozesua ikus daiteke.
 * Era berean, Obogonioetatik, obozitoak sortzen dira, meiosiaren bitartez, baina kasu honetan, lau zelula kumetatik, hiru endekatzen dira eta obozito bakar bat bukaerara iristen da; obozito honek, 23 kromosima ditu. Hileko desberdinetan sortzen diren obozito guztieek, 23 kromosomakoak dira baina "informazio "desberdina daramate.**

** Jarduera 1. **Mitosia eta Meiosia. ** Jarduera 2. **Meiosi-prozesua zenbakitan. ** Jarduera 3. **Mitosiaren faseak. ** Jarduera 4. **Faseak ezagutzea.


 * <span style="color: #0000ff; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 17.9px;">3.- Ziklo zelularra: **

Zelula baten zatiketatik hasi eta bere ondorengo zelulak zatitu artean gauzatzen den prozesu multzoa da. Ziklo zelularraren iraupena eta ezaugarriak aldakorrak dira, zelula motaren arabera eta garapenaren baldintzen arabera.

Ziklo zelularraren %90-a hartzen duen aldia interfase zelularra da, bi zatiketa prozesuren artekoa. Aldi honetan ondoko faseak bereizten dira:


 * ** G 1 **

G1 checkpoint. || ** G 1 fasea **: Zelularen jarduera maila berreskuratzen da. Hazkunde fasea da, berariazko tamaina hartu arte. Beraz: a) Tamaina handitu egiten da, b) egitura zelularren kopurua ere handitu egiten da eta c) ohiko forma berreskuratzen du.

Ea behar diren elikagaiak ingurumenean dauden. Hiru aldagai hauek egokiak direnean, S fasera pasako gara. || Batzuk bizitza osoa fase honetan ematen dute, hil arte, beraz ez dira inoiz zatitzen (neuronak, bihotzaren gihar-zelulak). Beste batzuk kinada edo estimulu batzuek eraginda, Ziklo zelularrera itzultzen dira eta zatitzen dira (fibroblastoak, zaurietan, adibidez). Beste hirugarren zelula mota bat ez da inoiz G** 0 ** fasera pasatzen eta jarraian zikloari eragiten diote, behin eta berriro zatitzen (ehunen zelula amak). || Fase honetan ere zentrioloak bikoizten dira. ||
 * G 1 ** fasearen bukaeran, zelulak ** lehenengo checkpoint **gainditu behar du. Ingurumen-baldintzak egokiak ez direnean (adibidez elikagairik ez dagoelako), zelula eukariotiko gehiengoak hemen gelditzen dira eta **G 0 **fasera pasatzen dira (ziklotik kanpo). Kontrol-une honetan, hiru aldagai egiaztatzen dira:
 * Ea ADN-a kalterik gabea den.
 * eta zelularen tamaina, zelula heldu batena den.
 * ** G0 ** || ** G 0 fasea **: zenbait zelula ziklo zelularretik ateratzen dira, G** 1 ** fasean, eta G** 0 ** fasean sartzen dira.
 * ** S ** || ** S fasea **: fase honen zehar ADNaren sintesia gertatzen da; bukaeran kromosoma bakoitzak bi kromatide (bi harizpi) ditu zentromerotik itsasita (kromatide kromosomakideak).
 * ** G 2 **

G2 checkpoint || ** G 2 fasea **: ADNaren sintesiaren amaieratik mitosiaren hasierara arteko aldia da. Mitosiaren prestakuntzarako fasea da.

Hemen egiaztatzen da ea S fasea behar den bezala burutu den (akatsarik gabe), ingurumena egokia den eta zelulak, erdibitzeko espazioa duen. ||
 * S** fasea bukatu bezain pronto, **G 2 ** fasearen hasieran, ** bigarren checkpoint ** gainditu behar dute.
 * ** Mitosia **

M checkpoint. || Zelularen nukleoaren zatiketa da eta zelulakume bakoitzari kromosoma-dotazio oso bat emango zaio. Mitosiak lau fase ditu, 1.2 atalean ikusiko dugun bezala:

**Profasea**, **Metafasea**, **Anafasea** eta **Telofasea** Metafasean, ** hirugarren checkpoint ** gainditu behar dugu, ea kromosoma guztiak plaka metafasikoan egokiro lerrokaturik dauden egiaztatzeko. || Mitosia behin bukatuz gero sortutako zelulak G1 fasean (edo batzuetan G0 fasean) sartzen dira eta zikloa errepika daiteke.


 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 130%;">4.- Organismoen ugalketa motak: **
 * 4.1- Ugalketa asexuala **: Organismo bakar batek parte hartzen du; ADN iturri bakarra, ondorengo guztiak berdinak dira, informazio genetiko bera dute. Ez dago gametorik.
 * Erdibiketa || Esporulazioa || Gemazioa || Eszisioa edo zatiketa (bideoan, //Planaria// zizarea zatitzen da eta osoa bersortzen da zati bakoitzatik) ||
 * [[image:alaitznatura/biparticion.gif align="center"]] || [[image:alaitznatura/esporulacion.gif align="center"]] || [[image:alaitznatura/gemacion.gif]] || media type="youtube" key="vXN_5SPBPtM" height="219" width="294" ||



media type="youtube" key="VVvNduFqB0Q" width="420" height="315" align="left"Bi organismok hartzen dute parte; bi ADN iturri desberdin erabiltzen dira eta ondorengoei bi iturri hauen nahasturak pasatzen zaizkie. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif;">Ugalketa sexualaren bitartez, biodibertsitatea sustatzen da, beti ondorengoengan “ karaktereen konbinaketa berriak” agertzen dira, gametoak dira protagonistak eta hauek sortzeko meiosi prozesua burutu behar dugu.
 * 4.2- Ugalketa sexuala (adibidez giza ugalketa) **:
 * Gameto ** izeneko zelula espezializatuak erabiltzen dira, zelula haploideak dira, meiosiaren emaitzak. Gameto emea ** obulu ** deitzen da eta gameto arra ** espermatozoide ** edo espermatozitoa da.

Sexuaren herentzia gizakian (gaztelaniaz)

Aurkibidera itzuli nahi dut.