Entzimak+eta+Bitaminak


 * Entzimak eta Bitaminak **


 * 1.- Entzimak **: Historia.
 * 1850** ean Louis **Pasteur**-ek azukretik alkoholerako hartzidura katalizatzeko gai zen substantziak aurkitu zituen legamietan.
 * 1897** ean, Eduard Buchner-ek behatu ahal izan zuen substantzia horiek zelula bizietatik kanpo ere jarduten zutela.
 * 1926** ean, James **Sumner**-ek entzima bat (Ure** asa **) isolatu zuen eta proteina bat zela egiaztatu zuen.
 * 1930** inguruan J.B.S. Haldane-k entzimen jarduerari buruzko aurreneko lanak argitaratu zuen.

Katalisia burutzen dute, biokatalisia. Entzimak, beraz, biokatalizatzaileak dira. Entzimarik gabe, erreakzio metabolikoen gehiengoa 37ºC-tan oso abiadura txikiko erreakzioak dira; esanahi biologikotik ikusita, burutuko ez balira bezalakoak izango ziren.
 * 1.2.- Ezaugarri molekularrak **:
 * a) Funtzio biologikoa**: **erreakzio kimikoen abiadura azkartzen duten substantziak dira, baina** ez dira errekatiboak ezta produktuak.

Entzima gehiengoa (**ez guztiak, %3 inguruan, ARN txikiak baitira**) katea polipeptidiko batez edo gehiagoz osatutako biomolekula handiak dira (izaera proteinikoa daukate).
 * b) Entzima gehiengoek izaera proteiniko dute eta gutxi batzuk ARN txikiak dira.**

Haien egitura tridimentsionala dela medio, sargune asko dituzte azaleran zehar, horien artean, ** gune aktiboa ** (**susbtratua**rekin lotzeko gunea, hau da erreakzio kimikoen erreaktibo batekin lotzeko gunea). Molekularen ** gune aktiboa ** (//sitio activo, catalytic site//) osatzen duten aminoazidoren artean, funtzio desberdinak bereizten dira: Entzimek substratua eralda dezakete eta horren ondorioz, ** produktu ** izeneko substantzia berriak sortaraziko dituzte. **Gune aktiboa**ren ( edo //catalytic site// edo //sitio activo//) osagai ez diren beste aminoazidoek, molekularen egitura tridimentsionala mantentzen dute (**egitura-aminoazidoak dira**).
 * c) Molekula entzimatikoen egitura hirudimentsionalean elementu berezi bat azpimarratu behar da**: **gune aktiboa**.(//Sitio activo//, //active site edo catalytic site)//.
 * c.1-** ** Atxekipen aminoazidoak **: substratuarekin lotura ahulen bidez loturik daude.
 * c.2-** ** Aminoazido katalizatzaileak **: ** 10-ren bat aminoazidoz ** osatutako zona berezia da; hau da gune katalitikoa, eta aminoazido hauek, lotura kobalentez lotzen dira substratuarekin.

Zenbait entzimek osagai gehigarri bat (osagai ez proteinikoa) behar dute **gune aktiboan**, katalisia burutu ahal izateko. Konposatu horri ** kofaktorea ** deritzo: ioi metalikoak izaten dira (Fe 2+, Mg 2+ , Zn 2+ , Ni 2+ ...). Baina osagai gehigarri hori konposatu organikoak ere izan daitezke (ez proteinikoak) ; kasu honetan kofaktore terminua erabili beharrean ** koentzima ** hitza erabiltzen da (adibidez, **NAD** eta **FAD**). Entzimek, ioi metaliko bat edo gehiago, koentzima bat edota bi kofaktore motak batera eduki dezakete (ioi metalikoa eta koentzima). Kofaktorearen eta entzimaren arteko elkarketa, **lotura ahulen bidez** edo **lotura kobalenteren** bidez gerta daiteke.
 * d) Kofaktoreak eta koentzimak:**

Entzimen substratu batekin duten afinitateari ** espezifikotasuna ** deritzo. Espezifikotasun-maila desberdinak daude:
 * e) Espezifikotasuna:**
 * c.1**- ** Substratuarekiko espezifikotasuna **(entzima batzu substratu-mota bakar batekiko espezifikoak dira) eta beste batzuetan,
 * c.2**- ** Erreakzio-motarekiko ** edo ** antzeko ezaugarri kimikoak dituzten substratuarekikoak **.

|| zatiei ura eransten zaie. Adibidez:
 * 1.3.- Sailkapena **: Entzimak sailkatzeko gehien erabiltzen den eraizpidea **erreakzio motaren araberakoa** izaten da.
 * Oxidoerreduktasak || [[image:alaitznatura/redox.gif width="256" height="150" align="left"]]Oxidazio/erredukzio erreakzioak katalizatzen dituzten entzimak dira. Erreakzio garrantzitsuenak dira, bertan bi elektroi eta beste bi protoiren transferentzia ematen da. Adibidez: [[image:alaitznatura/Oxidorredukatas.jpg]] ||
 * Transferasak || Entzima hauek katalizatzen dituzten erreakzioetan talde bat transferitzen da, molekula batetik beste batera.
 * Hidrolasak || Hidrolisi erreakzioak katalizatzen dituzten entzimak dira. Bertan lotura bat puskatzen da ur molekula bat medio;

Sakarosaren hidrolisia; jarduera entzimatikoaren irudikapena || || isomeroaren artean sartzen da. || Bat, endotermikoa izaten da (energia kontsumitzen du) eta bestea exotermikoa, gehiengoetan ATP aren defosforilazioa. Ligasek parte hartzen dute erreakzio endotermikoan. || Zer egin dezakete entzimek? Katalisis entzimatikoaren azalpena (gaztelaniaz)
 * Liasak || Lotura bat apurtzen da, ur molekularik erantsi gabe; apurtzen diren loturak, -C-C- koak, -C-N- koak edo -C-H koak izaten dira.
 * Isomerasak || Entzima hauek isomeroak eraldatzen dituzte. Talde baten transferentzia molekula barnean ematen denean ere
 * Ligasak edo sintetasak || Lotura berriak eratzen dira. Sintetasa izenaz ere ezagutzen dira. Kasu hauetan, bi erreakzio erabat sinkronizatuta burutzen dira.

Nola lan egiten dute entzimek? animazioa ikusi ondoren, zein da erabili den hipotesia, a) ala b)?. Entzimei esker, erreaktiboek lehenago eta merkeago (energia gutxiagorekin, giroko presioa eta tenperaturan) lortzen dute egoera aktibatura iristea. Entzimek aktibazio energia merketzen dute Nola lortzen eta burutzen da hau?: Animazio hau etan, jarduera-eredu hau hobeto uler dezakegu: Jarduera entzimatikoa. Trantsizio-egoera, aktibazioa-egoera Jarduera katalitikoa Elkarekintza kimikoa Entzimak errepide biokimikoetan
 * 1.4.- Jarduera entzimatikoa **:
 * ** Aktibazio energia **murrizten dute, erreakzio guztietan, tenperatura areagotu gabe eta ondorioz, ** erreakzio-abiadura handitzen da **.
 * a) ** ** Fischer **-ren hipotesia: ** sarraila/giltza ** ( lock and key ) eredua (ikusi eskubiko azalpena)

Ondoko animazioetan, bi ereduak ikus ditzakezu: Fischer eta Koshland-en ereduak (hautatu binding models aukera) Beste animazio bat, Koshland-en hipotesia ulertzeko. Sarraila-giltza eta Eragindako doikuntza jarduera-ereduak, gaztelaniaz || ||~   ||~   ||~   ||~   ||~   || .Ezkerreko animazioan, //**lock-key**// (cerradura-llave edo sarraila-giltza) eredua ikus daiteke; eskubian, **eragindako doikuntzako** eredua //**(induced fit model**//) ikusten da. || Zinetika entzimatikoaren simulagaiua
 * b) Koshland **-en hipotesia: ** eragindako doikuntza ** edo ** eskua/eskularrua ** eredua. Hipotesi honen arabera, substratua eta entzimaren arteko moldagarritasuna, bi hauek ** elkartzeak ** eragiten du; elkartzen direnean orduan berauen espazio arkitektura elkarri egokitzen diote ..
 * [[image:lock_key_anim.gif align="center"]] || Induced-fit model animation


 * 1.5.- Inhibizio entzimatikoa **.
 * Ez-espezifikoa**: proteinen desnaturalizazioarengatik (pH aldaketa, beroa ......). Entzimak proteinak globularrak dira eta beti espazio-arkitektura zuzenki erlazionatuta dago funtzio biologikoarekin. Espazio-arkitektura eraldatzen bada, funtzio biologikoa (biokatalisia kasu honetan) ere eraldatuko da. Proteina entzimatiko baten egitura eraldatzen duen guztiak, bere funtzio katalitikoa eragozteko gaitasuna izango du.
 * Espezifikoa**:Kasu honetan, substratuaren nortasuna kontuan hartzen da. Bi taldetan sailkatu ohi dira:

a) ** Lehiakorra **: (//Competitive inhibitor//) Inhibitzailea eta substratua entzimaren forma askearekin lotzeko lehiatzen dira, **leku berean lotzeko lehiatzen** baitira. b) ** Ez-lehiakorra **: (//Noncompetitive inhibitor//) Inhibitzaileak entzima askearekin nahiz entzima-substratu konplexuarekin elkarreragiten du, **gune aktiboa ez den beste zona batean**. Elkarreragin honek moteldu egiten du entzimaren aktibitatea, substratua gune aktiboarekin lotuta egon zein egon ez. (**Ikusi ondoko animazioa**).

Inhibizio lehiakorra eta ez lehiakorra.

Entzima alosterikoetan, bi gune desberdin bereizten dira: **gune alosterikoa** (hemen, erregulatzailea lotuko da) eta **gune aktiboa** (substratuarekin lotzeko lekua); erregulatzailearen egitura eta substratuarena erabat independienteak dira (ez da gertatzen inhibizio prozesuetan bezala; inhibizio prozesuetan, erregulatzaileak eta susbtratuak gune aktiboarekiko egokitasuna edo moldagarritasuna izaten dute) eta entzimaren erregulazioa lortzen da, erregulatzaile-substratu erlazio zuzenarik gabe. Erregulatzailea lotzen denean (gune alosterikoan), entzimaren espazio-egitura eraldatzen da (gunea aktiboa barne) eta bere funtzio biologikoa eraldatzen da, jarduera inhibituz (errepresioa) edo jarduera sustatuz (eragiketa). Alosterismoa
 * 1.6.- Alosterismoa **:

Feed-back inhibizioa.
 * 2.- Bitaminak **:
 * 2.1- Ezaugarri orokorrak **:
 * a) Bitaminak** organismo bizidunetan zenbait erreakzio metaboliko gerta daitezen behar beharrezkoak diren sustantzia organikoak dira.
 * b)** Oso kopuru txikiak behar izaten diren arren, giza gorputzak sintetizatu ezin dituenez, ezinbesteko mantenugaiak dira, hau da, behar beharrezkoa da elikagaien bidez sustantzia hauek jasotzea osasuntsu egoteko.
 * c)** Gorputzean funtzio erregulatzailea betetzen dute bitaminek entzimen ** kofaktore ** lana eginez, ** koentzima ** gisa edo talde prostetiko gisa. Honela, bizidunen oinarrizko funtzioetan parte hartzen dute, metabolismoan, mineralen orekan, eta egitura eta ehunen kontserbazioan esaterako.
 * d)** Ez diote energiarik ematen organismoari eta egitura funtziorik ere eztute betetzen.
 * e)** Bitaminen eskasiak **abitaminosi** izeneko gaixotasun larriak eragin ditzake. Bestalde, zenbait bitamina behar baino gehiago hartzeak ere ondorio txarrak dakartza, **hiperbitaminosia** eraginez.
 * 1913** ean, **Casimir Funk** poloniarrak bitaminak deskribatu zituen lehen aldiz.

Disolbagarritasunaren arabera, bi mota bereizten dira:
 * 2.2-Sailkapena: **

Bitamina liposolugarriak
Elikagaien gantzetan daude, eta gorputzak era egokian xurga ditzan, beharrezkoa da pankreak eta behazun xixkuak beren lana ongi egitea. Gorputzean metatu daitezke. Mota honetakoak dira: D bitaminaren gabezia: ** errakitismo **a. || || media type="file" key="191856_am_1.swf" width="274" height="266" ||
 * A bitamina edo erretinola
 * D bitamina edo kolekaltziferola
 * E bitamina edo tokoferola
 * K bitamina
 * [[image:alaitznatura/raquitismo1.jpg width="261" height="190"]]

Bitamina hidrosolugarriak
Uretan disolbagarriak dira eta tratamentu termiko arinekin deusezta daitezke. Ez dira orokorrean gorputzean metatzen iraitz aparatuaren bidez kanporatzen dira. Talde honetakoak dira:
 * B1 bitamina edo tiamina
 * B2 bitamina edo erriboflabina
 * B3 bitamina, PP bitamina edo niazina
 * B5 bitamina edo azido pantotenikoa
 * B6 bitamina edo piridoxina
 * B8 bitamina, H bitamina edo biotina
 * B9 bitamina, M bitamina edo azido folikoa
 * B12 bitamina edo zianokobalamina
 * C bitamina edo azido askorbikoa

Goiko eta ezkerreko irudietan ** beri-beri ** sindromea || ** C bitamina **ren gabeziaren adierazpena: ** purpura petekiala (hemorragia perifolikularrak). **  C bitamina ren gabeziaren adierazpena: eskorbuto a. C bitamina antioxidatzailea eta erradikal askeen eraginagandik babesten du gorputza, honela, zahartzaro goiztiarra eragotziz. Gainera, beste mineral eta bitamina batzuen absortzioa errazten du (esaterako, burdinarena). Hortz eta entzien garapenean parte hartzen du, zaurien orbaintza-prozesuan eta kolagenoaren eraketan ere. **Eskorbuto** kasuetan, hortzoietan hanturak ikusten dira eta hortzak erraz gal daitezke. || ** Pelagra **-ren adierazpenak (goian). . **Pelagra** -k eragiten duen dermatitis bereizgarria. || Azido askorbikoa (C bitamina) || media type="file" key="191852_am_1.swf" width="286" height="297" align="center" ||
 * [[image:alaitznatura/beriberi_symptoms.jpg]]
 * media type="file" key="191849_am_1.swf" width="285" height="296" align="center" || [[image:alaitznatura/200px-L-Ascorbic_acid_svg.png width="219" height="144" align="center"]]

Aurkibidera itzuli nahi dut.