Inmunitate-sistema


 * Inmunologia. **

-. **Agente patogenoen presentzia (organismoan) hautematea**. -. **Patogenoak kokatutako ehunetatik eta organoetatik kanporatzea (edo deuseztatzea**). -. **Gehienetan, agente patogeno berberak sortutako beste infekzioren bat prebenitzea**. -. Sistema honek __hiru osagai mota__ ditu: **Organoak**, **zelulak** eta **molekulak** (proteina globularrak).
 * 1.- Inmunitate-sistemaren funtzioak eta hesiak **:
 * 1.1- Funtzioak**: Askotan, sistema honen funtzio biologikoa, organismoa eta indibiduoa babestea dela esaten da. Baina babes funtzioa baino, maila indibiduala, banakoen eremua zehaztea dela esan beharko genuke, hau da: osagai zelular eta molekular propioak eta "arrotzak" bereizten ditu eta "arrotzak" erasotzen ditu deuseztatu arte. Gehiengoetan lan honek onura dakarkigu (**babes funtzioa**) baina beste kasu batzuetan kalte bat edo heriotza ekartzen digu (transplante kasuetan, gaixotasun autoinmuneak ...). Honetaz gain, beste funtzio hauek azpimarra daitezke:

a) **Hesi anatomikoa**: larruazala eta mukosak (epitelio hezeak) dira organismoaren lehenengo hesia mikroorganismoak sartzea eragozteko. b) **Hesi kimikoa:** Hainbat substantziak bakterioak garatzea eragozten dute: izerdia (pH azidoduna, 3,5-koa) urin gastrikoek (1-tik 2-ra bitarteko pH), duodenoko jariakin basikoa (8 pH-koa) ..... c) **Hesi biokimikoa**: jariakin batzuek (malkoak, sudurreko mukosarena, listua ...) bakterioen aurkako entzimak dituzte; adibidez **lisozima**, mureinaren beta1-4 lotura glikosidikoa apurtzen duena, eta pareta bakterianoa desegiten duena. Gizonezkoen espermaren **espermina**, antimikrobianoa da eta emakumezkoen bagina-ko jariakinak ere bai.
 * 1.2- Organismoaren hesiak**:


 * 2.- Inmunitate-sistemaren osagaiak : **
 * Hiru osagai maila daude eta modu koordinatuan dihardute: **** //organo// inmunitarioak, //zelula// inmunitarioak eta //molekula// inmunitarioak. **
 * Zelulak, organo linfoideetan sortu edo/eta pilatzen dira. **
 * Zelula hauek molekula inmunitarioak jariatzen dituzte. **

Aktibitate handia du fetu-arotik pubertaroraino. Une horretan hasten da endekatzen eta bere jarduera maila murriztuz doa, nahiz eta bizitza osoan zehar mantendu. ||
 * 2.1- Organo linfoideak: **
 * a) Primarioak **
 * ** Hezur muin gorria ** || Orno, saihetsezur, bularrezur edo esternoi, pelbiko hezur eta hezur luzeen buruen barnean dago, hezur arolaren hutsuneetan **zelula hematopoietikoak** bizi dira (odol-zelulen ama-zelulak dira). Zelula hematopoietikoek odol-zelulak sortzen dituzte. ||
 * ** Timoa ** || Bi lobuluz osatutako organo txikia da, toraxaren goialdearen erdian kokatuta dagoena. Bertan, hezur-muin gorritik datozen linfozitoak (T linfozitoak) bildu eta umatu egiten dira.

Heste-mehean,** Peyer-ren plakak ** daude. Elementu estrategikoak dira urin gastrikoen kanpo-hesia gainditzen lortzen duten patogenoak hauteman eta suntsitzeko. ||
 * b) Sekundarioak **
 * ** Gongoil linfatikoak ** || Lodiune txiki biribilduak dira, gorputz osoan zehar banatuak eta baso (hodi) linfatikoen bidez konektatuak. Gongoil linfatikoetan, linfan dabiltzan agente patogenoak geraratzen dira, deusezteko. ||
 * ** Barea ** || Organo obalatu eta laua da, abdomenaren eskerreko goialdean kokatua. Barruan, folikulu linfatiko anitz daude, linfozitoz beteak eta zirkulazio-sistema edo sistema linfatikora iritsi diren patogenoak suntsitzeko zeregina dute. Organo honetan ere odol-zelula zaharren edo irregularren lisis-a (apurketa) gertatzen da. ||
 * ** Ehun linfoidea ** || Organismoa osan aurkitzen da. Folikulu (multzo) linfoidez osatuta dago; folikulu hauek kokatzen dira, bereziki, patogenoen sarrera-ate izan litezkeen tokietan: ** Waldeyer-ren eraztuna ** adibidez, arnasa-sistemaren ateetan, liseri-sistemaren sarreran (ahosabaiako amigdalek eta adenoideek osatzen dute nagusiki). Patogenoen aurkako iragazki edo flitro oso garrantzitsua da.

Kapilarren paretak zeharka ditzkete (diapedesi-prozesuaren bidez) eta infekzioa gertatzen den tokiraino iristen dira. ** Fagozitoak dira **. || Zizare bizkarrroiek eta patogenoek eragindako infekzioen aurka jarduten dute. || a) **T linfozitoak**: hezur-muin gorrian sortzen dira eta handil Timora doaz, non umatu (heldu) eta funtzional bihurtzen baitira. b) **B linfozitoak**: Hezur-muin gorrian sortzen dira eta bertan umatzen dira.
 * 2.2- Zelula inmunitarioak: Leukozitoak **
 * ** Neutrofiloak ** || Hiru edo lau lobuluko nukleoa dute (nukleo bat baino gehiago dutela ematen du). Zitoplasman lisosoma ugari daude.
 * ** Eosinofiloak ** || Nukleoak bi lobulu ditu, saltxitxa itxurakoa. Hauek ere kapilarretatik atera daitezke eta ** Fagozitoak dira **.
 * ** Basofiloak ** || Nukleoek **S** baten itxura dute eta bikorrak dauzkate zitoplasman. Bikorr hauen substantziak askatzen direnean, erantzun inmunitarioaren adierazgarri den hanpadura edo inflamazioa sortzen da. ||
 * ** Monozitoak ** || Giltzurrun itxurako nukleoa dute. Ehunetan zehar hedatu eta kokatzen dira. Ehunetara iristen direnean ** makrofago bihurtzen dira **, substantzia arrotzak fagozitatzen dituzte. Makrofago batzuk antigenoen gordailu bezala portatzen dira, etsaien memoria gordetzten dute eta linfozitoei laguntzen diete inmunitate-jardueretan. ||
 * ** Linfozitoak ** || Zelula txikiak dira, borobilak, eta barne ingurunearen gehiengoa nukleoak betetzen du. Bi motako linfozitoak bereizten dira:

Bi motako linfozitoak, odolean eta linfan zehar barreiatzen dira patogenoen aurka aritzeko.

T linfozitoen jarduera B linfozitoen jarduera. ||

Inmuno Sistemaren zelula motak.

Gibelean ekoiztu eta odolean nahiz zelulen arteko likidotik mugitzen diren proteinak dira. Sistema hau aktibatzen da infekzio bakteriano lokal eta orokorretan. Bi akzio-bide izan ditzake:
 * 2.3- Molekulak: **
 * ** Zitozinak (Citokynes) ** || Hormona proteinikoen talde bat dira, leukozitoek ekoiztutuak, patogenoren batekin kontaktuan sartzen direnean. **Zitozinen** bitartez, zelulek elkar aktibatzen dute. ||
 * ** Osagarrien Sistema (El Sistema Complemento) ** || 20 proteína inguru (disolbagarriak dira) osatzen duten sistema da.

a) Infekzio prozesuetan kapilarren **dilatazioa** errazten du. b) **Inmunoglobulinen ekintzaren osagarri** bezala jarduten du, pareta bakterianoa erasotuz.

Sistema honen proteinak elkarren segidan jokatzen dute, turrusta-erreakzioan. ||
 * ** Inmunoglobulinak ** || Globulinen taldeko proteinak dira, nagusi, //alfa-helize// arkitekturakoak. Odolean eta zelulen arteko likidoan aurki daitezke. **Antigorputz** izena ere ematen zaie. Organismoaren ez diren partikula "//arrotzen//" aurrean edota agente patogenoen aurrean, B linfozitoek inmunoglobulinak sintetizatzen dituzte. Inmunoglobulinen ekintza patogenoen molekula bereizgarri (** Antigenoak) ** identifikatzean datza.

Inmunoglobulinak: osaera, egitura, ezaugarriak eta jarduera.

a) Bi polipeptido luze (urdinez), **katea astunak** izenekoak. b) Bi polipeptido motzago, **katea arinak** (berdeak).
 * Inmunoglobulina guztiek antzeko egitura dute**:

Lau kateak elkarren artean lotuta daude disulfuro loturen bidez.

Antigenoen identifikazio puntua bi mutur banaduetan daude (lauki gorria); polipeptidoen (arina eta astuna) sekuentzia oso aldakorra izaten da puntu horietan. Inmunoglobulina mota ezberdin daude: **Ig G**, **Ig M**, **Ig D**, **Ig A** eta Duten pisu molekularren ezberdinarengatik bereizten dira. Giza espeziean, odoloean, diharduten inmunoglobulinen %85 **Ig G** motakoa da.
 * Ig E**.


 * Antigeno kontzeptua **:
 * Antigenoak** (antigorputzen sortzaileak) erantzun inmunitarioa eragiten duten substantzia arrotzak dira. Makromolekula gehienek (proteinak, gluzidoak ....) antigeno lana egin dezakete; polisakaridoak eta proteinak arruntetak dira.

Patogenoaren osagai molekularrak dira; oso desberdinak izan daitezke eta molekula organikoak edota inorganikoak. Birusaren kapsidan edo bakterioen edota onddoen paretan dauden molekula inorganikoak ere izan daitezke.
 * Antigorputzak** molekula horien zati bat identifika dezake eta, ondoren, berarekin lotzen da. ||

Edozein patogenoaren aurrean ematen den erantzun berbera delako ematen zaio izen hau; patogenoaren inbasioaren hasierako faseetan burutzen da eta elementu hauek hartzen dute parte: **a) Zelulak**: //Neutrofiloak// eta **makrofagoak** (**monozito**etatik eratorriak) **b) Molekulak**: //Zitozinak// eta //Osagarriaren Sistema//.
 * 3.- Erantzun inmunitarioa **:
 * 3.1- Inmunitate erantzun ez-espezifikoa: **

Agente patogenoaren sarrerak hurbil dauden **neutrofiloak** erakartzen ditu (eta zaurien kasuetan, beste fagozitoak ere bai). Neutrofiloek patógeno batzuk fagozitatzen dituzte (lisosomaz). Fagozitosiaren ondoren, neutrofiloek zitozinak askatzen dituzte eta **odol-kapilarrak dilatatzen** dira. Kapilarrak dilatatzean, odol-fluxua handiagoa denez, infekzio-gunera neutrófilo gehiago iristen dira. Halaber, **osagarriaren sistemak indarrean sartzen da** patogenoa suntsituz (kapilarren dilatazioa eta iragazkortasuna ere, eragiten ditu).

Erantzun mota honen ezaugarriak: **Zornea**: (Pus) neutrófilo asko hil egiten dira eta infekzio tokian pilatzen dira zornea eratuz. **Bero lokala**: Zitozinek eragiten dute kapilarren dilatazioak eraginda. **Gorritasuna**: Odol-kapilarren dilatazioari ere zor zaio. **Hanpadura (edema**): kapilarren iragazkortasuna handiagoa denez, likidoa pilatzen delako. (Ikusi goiko videoan). **Mina:** Hanturak kinada mingarriak sortzen ditu. Minak ez mugitzeko joera Dakar eta hórrela odol-zirkulazioan patogenoak ez sakabanatzen laguntzen du.



**T linfozitoek** burutzen dute Onddo eta birusen aurkako defensa nagusia da. Elementu arrotz guztien aurka egiten dute; T-linfozitoen ekintza- erradioa mugatua da, antigenoa suntsitzeko beharrezkoa baitu mintza kontaktu zuzenean sartzea antigenoarekin. BI linfozito mota daude: **a) T-linfocito zitotoxikoak (Tc edo T8):** birusak infektatutako zelulak (eta zelula oncogeno batzuk) suntsitzen dituzte. **b) T-linfocito lankideak** (Th, laguntzaileak, T4 edo //helper cell//): B-linfocito eta makrofagoen jarduera erregulatzen dute. Nola burutzen da erantzun mota hau?: 1.- Makrofagoek agente patogenoa fagozitatzen dute. Glukoproteinen talde berezi batek ( **Histobateragarritasunen** **konplexu nagusia** CMH edo HKN) patogenoaren antigeno-molekulak garraiatzen ditu mintz zelularraren azaleraino. 2.- Mintzean molekula errezeptorea egokia duten T-linfozitoak antigenoarekin lotzen dira eta lotura honek linfozitoen **aktibazioa** (ugaritzea) dakar; horrela aktibatzen dira Tc edo linfozito zititoxikoak eta Th edo lankideak.; oroimen zelulak sortzen dira. T-linfozitoek //antígeno peptidikoak besterik// "berezagutzen dute", eta CMH-ak erakutsita baldin badaude. 3.- Antigenoa dituzten zelulek (gure zelula infektatuak) ere antigenoa erakusten diete (haien mintz plamatikoan) T-linfocito zitotoxikoei eta T-linfocito lankideei. 4.- T-linfozito zitotoxikoak (Tc edo T8) birusak edo "etsaiak" jotako mintzei lotzen zaizkie eta entzima hauen bidez (**zitotoxinak**) suntsitzen dituzte: **Perforinak**: zelula infektatuaren mintzean poroak eragiten dituzte **Fragmentinak**: poru horietatik sartu eta **apoptosia** (zelula suntsitzen da) eragiten dute. 5.- T.linfozito lankideak (Th1 edo T4) zelula inmunitarioen ekintza aktibatzen dute (makrofagoen ekintza eta B linfozitoak; B linfozitoek bilakatuko dira zelula plasmatiko espezifikoak eta hauek inmunoglobulinak jariatuko dituzte). **Oharra**: Kontuz "hiztegiarekin". Bi **T- linfocito lankide** (//helpers//) daude, Th1 eta Th2 eta biak dira T4 motakoak (mintzetan duten izaera molekularrarengatik, **CD4+** motakoak dira). Th1-linfozito lankideek aktibatzen dituzte Linfozito zitotoxikoak eta makrofagoak, erantzun zelularrean. Th2-linfozito lankideek aktibatzen dituzte B-linfozitoak, erantzun humoralean. || || . media type="youtube" key="ZydhkbTubIM" width="728" height="408" align="center"
 * 3.2- Inmunitate erantzun-espezifikoa **: erantzun zelularra edo erantzun humorala izan daiteke:
 * ** Erantzun zelularra: **

. Erantzun humorala B linfozitoek antigenoekin topo egitean sortzen da.
 * ** Erantzun humorala **: Erantzun hau **B linfozitoei dagokie**, antigenoak suntsitzeko helburuz, inmunoglobulina kopuru handia sintetizatzen dute.

a) B linfozitoek antigenoak identifika ditzakete (laguntzarik gabe), eta endozitosiaren bidez, barneratzen dituzte; gero haien mintzetan "erakusten" dituzte molekula antigenikoak Th2 (helpers linfozitoak) linfozitoek, berrezagutzen dituzte B-linfozitoen mintzetan erakusten diren antingeoak eta haiekin lotzen dira: B-linfocito eta T-lankidea bikoteak sortuz. Horrela B-linfozitoak "aktibatzen" dira. Th2-linfozitoek ere zitozinak askatzen dituzte.

b) Aktibazio honek **bi eragin** ditu:

b1.- B-linfozitoa **zelula plasmatiko** bihurtzen d; zelula plasmatikoek inmunoglobulina espezifikoak egingo dituzte, patogenoa zuzenean erasotuz eta aldiberean, fagozito gehiago erakarriz..

b2.- **Oroimen zelulak sortzen dira**: oso iraupen luzeko zelulak dira, etsaiaren "oroimena" gordetzen dutenak eta berriro, patógeno berbera eraso egingo balu, erantzun inmunitario azkarrago eta intentsoago bideratzen dutenak.

Antigorputzak, odol, linfa, eta zelulen arteko likidoan hedatzen dira; antigorputza antigenoarekin lotzen denean, eta ondorio hauek ere eragiten dute:

1) erantzun ez-espezifikoa aktibatzen da, makrofagoak eta osagarriaren sistemaren molekulak erakarriz.

2) Patogenoaren ekintza indargabetzen da. || ||


 * 4.- Erantzun inmunitarioa animazioen bitartez: **

Fagozitosia Erantzun ez espezifikoa eta hantura-prozesua Th linfozitoak (helpers) edo T-linfozito lankideren jarduera Histobateragarritasunaren konplexu nagusia/ Complejo mayor de histocompatibilidad Aurkibidera itzuli nahi dut.