Lurra+planetaren+historia.+Denbora+geologikoa.


 * Lurra planetaren historia. Lurraren adina. ** **Geokronologia. ****Denbora geologikoa. ** **Iraungiketak. **

**Buffon** izan zen XVIII. mendean Lurraren adina zientifikoki aztertu zuen lehen pertsona. Lurraren adina kalkulatzeko, gure planeta hozten ari den fusio-masa dela suposatu zuen eta hozte-abiadura egokia aukeratuz, Lurraren adina kalkulatu ahal izan zuen. Horregatik, Lurrak 75.000 urte zituela adierazi zuen. **Buffon**-en lana sinplea da, baina Genesitik lor daitekeen Lurraren adina zalantzan jarri zuen lehen ikerketa izan zen. Arazo hau argitu nahian, **John Philips**-ek beste mota bateko ikerketa egin zuen XIX. mendean. Bere ustez, **estratu bakoitzaren lodiera neurtzea** litzateke denbora geologikoa neurtzeko biderik aproposena. Estratu bakoitzaren lodiera neurtuz eta sedimentazio-tasaren batezbestekoa jakinik, Lurraren adina kalkula zezakeen. Sedimentazio-tasaren denborarekiko aldaketa ezin zuen ezagutu eta, beraz, kalkuluak egiteko sedimentazio-tasa konstantea izan dela onartzera beharturik aurkitu zen, nahiz eta berak hipotesi hau dudan jarri. Kalkuluak eginez, Lurrazalaren adina 96 milioi urtekoa zela adierazi zuen.. Beste zientzilari batzuek ere arazo berbera landu zuten XIX. mendearen bukaeran. Hauetariko bat John Joly dugu. **John Joly**-k zioenez, Lurraren adina **itsasoek duten sodio-kantitatearen bidez** jakin daiteke. Hasieran itsasoak ez zuen gatzik eta ibaiak izan dira gatza pixkanaka-pixkanaka itsasora eraman dutenak. Prozesu hori abiadura uniformez gertatu zela suposatu zuen. Kalkuluak egin zituen eta Lurraren adina 90 eta 99 milioi urte bitartekoa zela aurrikusi zuen.
 * 1.- Lurraren adina neurtzea: **

**Lord Kelvin** zientzilaria ere emaitza horretaraxe iritsi zen XIX. mendean. **Lord Kelvin**-ek, **Buffon**-en ideia abiapuntu bezala erabiliz kalkulatu zuen Lurraren adina. Kelvin-en ustez, Lurraren adina gure planetaren **barne-tenperaturaren azterketaz** lor daiteke. Lurra hasieran fusio-masa bat zen. Urtutako harriak hoztean, bolumen-kontrakzioa jasaten dute. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Lurrazalean zeuden harriak beraz, hoztu egin ziren eta bolumen-kontrakzioa dela eta beraien dentsitatea handiagotu egin zen, hondora joan zirelarik. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Fenomeno hau dela eta, konbekzio-korronte batzuk sortu ziren planeta guztiz solidifikatu zen arte. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Kalkulu aproposak eginez, Lurraren adina 98 milioi urtekoa zela adierazi zuen. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Dena den, **Kelvin**-ek bere legea aldatu egin zuen eta XIX. mendearen bukaeran, Lurraren adina 24 milioi urtekoa zela zioen.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Ikerketa erradiaktiboak (metodo erradiaktiboa)**: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Henry Becquerel-**en erradioaktibitateari buruzko lanak 1896. urtean kaleratu baziren ere, ez zen 1903. urtera arte (hau da, Pierre Curie-k radio-gatzek bero iraunkorra igortzen zutela ikertu arte) kontutan hartu erradioaktibitateak geologi azterketetan izan zezakeen garrantzia. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Elementu erradioaktibo batek deskonposatzeko behar duen denbora zehatza da eta ez du baldintza fisiko-kimikoekin zerikusirik. Hori dela eta, unibertsoan elementu erradioaktiboen kantitate bat sortzen denean, elementu hori deskonposatzen hasten da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Deskonposatzean, elementu berriak agertzen dira. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Sortutako elementu-kopurua neurtuz eta hasierako elementuen desintegrazio-abiadura jakinik, jatorrizko elementuak noiz sortu ziren kalkula dezakegu. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Elementu erradioaktiboen desintegrazio-abiadura adierazteko, semidesintegrazio-periodoa erabiltzen da. Semidesintegrazio-periodoa, materialak hasieran zeuden atomoen erdiak desintegratzeko behar duen denbora da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Honela, **14C** (14 a.m.u.ko masa atomikoa duen karbonoaren isotopoa), nitrogeno bihurtzen da bere semidesintegrazio-periodoa 5.570 urtekoa delarik. Semidesintegrazio-periodo hau, oso txikia da eskala geologikoarekin konparatuz. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Beraz, azkeneko 50.000 urteak ikertzeko bakarrik balio du. Bestalde, 87Rb estrontzio bihurtzen da bere semidesintegrazio-periodoa 47.000 milioi urtekoa delarik. Rubidioa beraz, elementu aproposa da harrien adina finkatu ahal izateko. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Beste elementu aproposak, uranioa, torioa eta potasioa dira.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Arthur Holmes** geologoa (irudian, 1890-1965) izan zen metodo erradioaktiboen bidez Lurraren adina ezagutzen saiatu zen lehena. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">//Uranioa// eta //torioa// berun bihurtzen direla jakinik, **Holmes**-ek harrien torio eta uranio-kantitateak eta deskonposatzean sortzen den berun-kantitatea aztertu zituen. Elementu hauen semidesintegrazio-periodoa kontutan edukiz, Lurrarentzat 1.600 milioi urteko adina proposatu zuen. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Metodo erradioaktiboak hobetu zirenean, **Holmes**-ek Lurraren adina 4.500 milioi urtekoa zela adierazi zuen. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Metodo erradioaktiboak duen akatsetako bat, elementu aproposak dituzten harriekin bakarrik erabili ahal izatea da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Dena den, errorea deuseztea posible egiten duten metodoak badaude.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Gaur egun, geologoek Lurrarentzat **4.700 milioi urteko adina** proposatzen dute. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Meteoritoen eta Ilargiaren adina 4.700 milioi urtekoa denez, Eguzki-sistemaren adina 4.700 milioi urtekoa dela pentsatzen da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Esan beharra dago, lurrazalean aurkitu diren harri zaharrenek 3.800 milioi urteko adina dutela; Ilargi eta meteoritoen adina baino 900 milioi urte gutxiago.

**<span style="color: #e30822; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Jarduera 1. Aurreko informaziotik abiatuta, osa itzazu taula honen hutsuneak: **
 * =  ||= ** Buffon-ek eman zuena ** ||= ** John Philips ** ||= ** John Joly ** ||= ** Lord Kelvin ** ||= ** H. Becquerel ** ||= ** Arthur Holmes-en arabera ** ||= ** Gaur egungoa ** ||
 * = ** Lurraren adina (erne! unitateak) ** ||=  ||=   ||=   ||=   ||=   ||=   ||=   ||
 * = ** Erabilitako metodoa ** ||=  ||=   ||=   ||=   ||=   ||=   ||=   ||
 * = ** Noizko informazioa da? ** ||=  ||=   ||=   ||=   ||=   ||=   ||=   ||


 * media type="youtube" key="jTeqiWyXRRs?fs=1" height="360" width="455" || media type="youtube" key="0gkoTgV7SHA" width="524" height="286" ||

media type="youtube" key="gtEoxoi4XCA?fs=1" height="340" width="426" align="left" <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Metodo honen bidez, adin jakin bat ezar diezaiokegu material (harri edo sedimentu-geruza bati) bati. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Metodo erradiometrikoa erabiltzen da**; Datazio erradiometrikoa-material baten adina kalkulatzen du, desintegrazio bateko hasierako elementuaren eta amaierako elementuaren ehunekotan oinarritutak.
 * <span style="color: #0000ff; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 130%;">2.- Geokronologia absolutua eta erlatiboa. **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Denbora geologikoak neurtzeko bi teknika multzo erabiltzen dira:
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 120%;">2.1-Geokronologia absolutua (Datazio absolutua): **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Erabilitako elementu erradiaktiboaren semidesintegrazio-tartea ezagutu behar dugu (lagin batean dagoen atomo-erradiaktiboen erdia desintegratzeko denbdora).

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Datazioa absolutua: Carbono 14 metodoa. Animazioa (gaztelaniaz).

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Eskubiko ikonoan (**//Click to Run//**) sakatzen baduzu, datazio absolutuaren erabilera ulertzeko simulazio ederra erabilgai izango duzue: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Datazio erradiaktiboa (absolutua): <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Beste simulazio bat. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Eta azalpen bat (ingeleraz) animazio adierazgarri baten bidez. || media type="youtube" key="R_5VIzLAGko?fs=1" height="280" width="346" align="left" <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Metodo hau gertaera geologikoak ordenatzen saiatzen da, jakiteko zein gertatu zen lehenbizi eta zein ondoren. Hiru printzipiotan oinarrituta dago: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**a.-Geruzen gainjarpen printzipioa**.: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Arro sedimentario baten metatutako sedimentuen geruzak pilatu egiten dira eta hori dela eta geruza berrienek zaharrenak estaltzen dituzte. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**b.-Prozesu geologikoen gainjarpen printzipioa:** <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Prozesu geologiko bat (faila bat adibidez) beti da bere eragina jasotzen duten materialak baino modernoagoa <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**c.- Korrelazio-printzipioa:** <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Fosil bereizgarri bera duten bi geruza fosil, denbora-tarte berekoak dira: fosil horrek adierazten duen denbora-tartekoak dira.
 * [[image:http://www.geovirtual2.cl/geologiageneral/imagenes/Radiom01.gif width="520" height="314" align="left"]] || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Datazio erradiaktiboa: simulagaiua. media type="custom" key="12411804" align="center"
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 120%;">2.2- Geokronologia erlatiboa (Datazio erlatiboa): **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Sequence of events. Relative dating (ezinbesteko animazioa).

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ezkerreko fitxtegiari eragin eta lurralde batean burutu diren gertakizun geologikoak kronologikoki ordenatzen saiatu behar duzue.

<span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">Datazio erlatiboa. Animazioa (gaztelaniaz). <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">**Sakontzeko :** <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">Adin erlatiboen zehazpena <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">Adin absolutuaren zehazpena <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Ariketak egin ahal izateko
 * <span style="color: #e8012b; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Jarduera 2 **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">.: Animazio hau ikusi ondoren, gertatu diren prozesu geologikoen datazio erlatiboa egiten saiatu (koadernoan).
 * <span style="color: #ed0831; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Jarduera 3. **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Ebakidura geologikoen interpretazioa, datazio erlatiboaren printzipioen aplikazioa. Ariketak.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Printzipio honen arabera, iraganean gertatu ziren prozesu geologikoak eta gaur egun gertatzen ari direnak oso antzekoak dira. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Aktualismoa, lan-metodo bat da, baieztapen horretan oinarritzen dena; **Charles Lyell**-ek (abokatua eta geologo britaniarra) 1830-1833 bitarteko urteetan argitaratu zituen liburuetan, Aktualismoaren lan-metodologia aurkeztu eta aditzera eman zuen.
 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 130%;">3.- Aktualismoa **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> :

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Izaki bizidun baten arrastoa edo haren jardueraren arrastoa, harrian finkatua eta harri bihurtuta da fosil bat. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> **Fosilizazioa** mineralizazio prozesu bat da. Sedimentua harri sedimentario bihurtzen den bitartean, sedimenturen artean zeuden izaki bizidunen gorpuak edo zatiak ere zenbait prozesu burutzen dute (materia organiko deskonposatzen da eta utzitako hutsuneak mineralak sartzen dira, zuloak sedimentuz betetzen dira ..,. baina zen bizidunaren itxura mantendu egiten da). <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">Nola sortzen dira fosilak? <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;"> Fosilak: museo birtuala. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Laborategian ikusi duzun fosil-erakusketa : <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Gutxieneko ezagutza: **Trilobites**, **Ammoniteak** eta **Foraminiferoak** (identifikatzea eta kokapen kronologikoa ezagutzea ). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Trilobita klasea, Behe-Kanbriarrean (-650 m.u.) sortu ziren eta Permiar-Triasiko arteko suntsipen masiboan desagertu ziren. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Gaur egun ezagutzen den fosil famatuenetako bat da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Paleozoiko-ko fosil-gidaritzat jotzen da.
 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 130%;">4.- Fosilak **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> :
 * **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Trilobiteak: **

|| **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ammoniteak: ** <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Molusku cephalopodoak ziren, itsastarrak. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Siluriar-retik (orain dela 400 m.u.) Kretazeo-ra arte (-65 m.u.) <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Kretazeo bukaeratik erabat iraungiturik daude. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Fosil gidari ezin-hobeak dira eta askotan arroka baten adina bertan aurkitutako amoniteen generoarekin lotzea guztiz posible izaten da. media type="youtube" key="Ax79qoxbHyE" width="336" height="186" || **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Foraminiferoak: ** <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Kanbriarratik gaur egungora. Ez daude iraungiturik. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Foraminiferoak protista zelulabakarrak dira. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Bere tamaina dela eta, itsaso guztietan bizi direlako eta azkar eboluzionatzen dutelako, mikropaleontologian oso erabiliak dira. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Beheko irudian egungo foraminifero bat, hondoko sedimenturen artean. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Eskubian, foraminifero <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">fosilen taula.

|| **<span style="color: #e80a40; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Jarduera 4. **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;"> Fosileei buruzko definizioak **<span style="color: #d4031c; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Jarduera 5. **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;"> Fosileei buruz solasean. **<span style="color: #eb0614; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Jarduera 6. **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;"> Fosilen argazkiak **<span style="color: #eb0614; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Jarduera 7. ** <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">Antzinako fosilak eta fosil modernoak. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> denbora geologikoaren **Taula orokorra** ikus dezakezue. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Taula horretan Planetaren eboluzio-elkarekintzak agerian jarri dugu: **atmosferaren eboluzioa**, **biziaren eboluzioa**, **landare** eta **animalien eboluzioaren arteko erlazioak**,gehi iraungiketak (estinzioak) eta zenbait gertakizun geologiko garrantzitsuren garapena. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Beraz, komeni zaizue inprimatzea eta DIN-A3 formatoko orri handi batean begi bistan beti edukitzea, gelan, saio guztietan eta laborategiko praktikak egiterakoan ere. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Menperatu behar duzun gutxieneko informazioak ere zehazten dira, Taularen bukaeran. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Informazio osagarria** eskuratzeko: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Las eras geológicas (animación, castellano)  <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Geologic time scale (ingeleraz) <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Zenbaki gorriek adierazten dute Testuaren erreferentziako orrialdeak: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**4.1- Kanbriarraurrea** : Hadikoa, Arkeozoikoa eta Proterozoikoa. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**4.2- Paleozoikoa** : Bizitzaren aniztasuna. "**Big-bang**" **biologikoa**, Kanbrikoan. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Paleozoiko** bukaeran (//Permikoan//), //Triasikoa// hastear zegoela (**Mesozoikoa**), orain arte izandako iraungiketarik handiena gertatu zen (Permo.Trias edo Permiko-tik Triasikora bitarteko estinzioa). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**4.3- Mesozoikoa** :Triasikoa, Jurasikoa eta Kretazeoa. **Narrastien era**. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**4.4- Zenozoikoa** : **Ugaztunen era**
 * <span style="color: #0000ff; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 130%; line-height: 1.5;">5.- Denbora geologikoaren eskala ** :
 * media type="youtube" key="AUE3PCjiG6s" height="276" width="438" || media type="youtube" key="g_iEWvtKcuQ" width="560" height="315" ||


 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Aro Paleozoikoa**. Hasiera: Kanbriarra eta big-bang biologikoa . media type="youtube" key="Y1DPzY6o6hQ" height="313" width="405" || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Aro Mesozoikoa**: Periodoak, Triasikoa, Jurasikoa eta Kretazeoa. Narraztien aldia. media type="youtube" key="nFXKKIb1wHk" width="560" height="315" ||


 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Aro Zenozoikoa**: Periodo Terziarioa eta Koaternarioa media type="youtube" key="pS57MAxvIWI" width="461" height="347" || **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Periodo Koaternarioa (izotzaroak eta Gizakiaren aldia.) ** media type="youtube" key="v3FIqyMHTBE" width="560" height="315" ||

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Azken 500 miloi urtetan **20 iraungitze-prozesu** gertatu dira Lurra planetan. Iraungitze prozesurik bortitzenak, Permo-Trias (-225 m.u.) eta Kretazeoaren bukaerakoa (-65 m.u.) izan ziren. Kasu bakoitzean, kausa ez zen berbera eta ez zen bakarra izan. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ondoko bideo hauetan, **Permo-Trias** eta **Kretazeo bukaerako** iraungiketak aztertzen dira. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Bideoak ikusi ondoren, kasu bakoitzean kausa nagusia eta elkarekintzak beste eragile sekundariorekin zerrendatu eta azaldu behar duzu. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Permo Trias iraungiketa eta Kretazeo amaierako iraungiketak ezagutu behar dituzu: uztezko eragileak, ondorioak, datazioa .... garrantzitzuenak izan ziren eta. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Estinzioen kausak**: bolkanketa gertakizun bortitzak (Deboniko-koan izan ezik, gainontzeko guztietan protagonista), asteroide-talkak, itsasertzetako mikrorganismoen jarduera ...... Atmosferaren osaketan aldaketa handiak suertatu ziren, gainazaleko tenperatura eta ozeanoetako oxigeno disolbatuko kontzentrazioa ere aldatu omen ziren. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Inpaktu zuzenaz gain (talkek eragindakoa, kasu) suertatu zen klima aldaketa izan zen iraungitze-prozesuen eragile nagusia. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Irudi honeta, bolkanketen eragina azaltzen da:
 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 130%;">5.- Iraungiketak: **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Iraungitze prozesurik larriena izan da, gure planetaren historian zehar. Zein izan zen iraungitze-prozesu horren kausa? Beste faktore batzuk? media type="youtube" key="pt4X6A1U1WI" width="560" height="315" align="center"
 * 5.1- Permo-Trias iraungiketa ** :

media type="youtube" key="FZnn43xoefQ" height="315" width="420" align="center"
 * 5.2- Kretazeo bukaerako iraungiketa ** : <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">Zeintzuk izan ziren iraungitze-prozesu honen kausak?

Aurkibidera itzuli nahi dut.