LOMCE.Menpekotasunak


 * Menpekotasuna sortzen duten substantziak (drogak). **

Droga da substantzia bat, edozein bidetatik organismoan sartuz gero nerbio-sistema nagusian asaldura bat eragiten duena, dela bere funtzionamendua bizkortzen duelako, dela erlaxatzen duelako edo dela asaldatzen duelako, eta gainera, **mendekotasuna sortzeko gai da**, psikologikoa, fisikoa nahiz bi eratakoa. Definizio honen barruan sartzen dira bai sustantzia legalak (alkohola, tabakoa...) eta bai ilegalak ere (kokaina, haxixa...). Sustantzia hauek erabiltzeak ondorio fisiko, psikologiko eta sozialak ekartzen dizkio hartzen dituen pertsonari.
 * 1.- Zer dira drogak? **

Drogak sailkatzeko irizpide desberdinak daude: a) **legezkotasuna** (legalak/ilegalak) b) **jatorria** (naturala edo sintetikoa) eta c) **eragina** (bizigarriak, depresoreak edo nerbio-sistema aztoratzen dutenak). Alabaina, sailkapena egiteko modu honek nahasteak sortzen ditu drogak kalifikatzeko orduan, onak eta txarrak bereizketa egiten laguntzen baitu. Horrekin batera azaltzen den arazoetako bat informaziorik eza da. Badira egoera batzuk (sentsazioak bilatzea, taldearen parte izateko desioa eta arazoak konpontzen ez jakitea) arriskua handitzen dutenak, kontsumitzen hasteko probabilitateak areagotzen baitituzte. Horri gehitu egin behar zaio zenbait drogak lehenengo faseetan efektu atseginak sortzen dituztela hartzen dituen pertsonarengan. Izan ere, deshinibitzen laguntzen dute eta bizigarriak izaten dira, eta hori, beste bideetatik egoera atsegin horietara iristen ez dakiten pertsonentzat nahasgarria izan daiteke.
 * 2.- Drogen sailkapena-Substantzia (droga) motak: **

Drogen funtsezko ezaugarria jarduera psikikoan duen eraginkortasuna da, hau da, burmuinaren funtzionamendu normala aldatzeko duten gaitasuna. Ikuspuntu honetatik hiru sustantzia-mota nagusi bereizten dira:
 * **Droga depresoreak**: nerbio-sistema nagusia deprimitzen dute, hau da, horien eragina lasaitzea da, sentsazio atseginak sorraraziz. Droga horietako batzuk dira hauek: **barbiturikoak**, **opiazeoak**, (**morfina, heroína** eta **metadona**) eta **alkohola**.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Droga suspergarriak**: nerbio-sistema suspertzen dute hainbat sentsazio sorraraziz, hala nola euforia, erne egotea... eta beste batzuk murrizten ditu, esaterako, nekea eta gosea. Droga horietako batzuk dira honakoak: **kokaina**, **anfetaminak**, **nikotina**, **kafeina** eta **teina**.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Droga haluzinagarriak**: errealitatearen pertzepzioa eraldatzen dute, kontzientzia-egoera asaldatuz. Horien artetik aipatzekoak dira **LSD**, **kanabisa**, arnasaz hartzekoak (**kolak** eta lekedak) eta droga sintetikoak.

media type="youtube" key="U3nh8trZ4JE" width="336" height="250" align="left" <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Alkohola**, gure gizartean, legalki kontsumitu daitezkeen sustantzietako bat da, pertsonaren adina kontuan hartuta. Alkohola saltzea debekaturik baitago 18 urte baino gutxiago dutenei.
 * <span style="color: #0d49e6; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 140%;">3.- Droga legalak: **
 * <span style="color: #0d49e6; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 15.6px;">3.1- Alkohola (eragin depresorea): **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">Gizarteak onartutako droga da, eguneroko egoera desberdin askorekin erlazionatua baitago: ospakizunekin, otorduekin, jaiekin... <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Hala ere, ez dira ahaztu behar gehiegizko kontsumoak ekar ditzakeen ondorio txarrak (menpekotasuna edo alkoholismoa eta intoxikazio etilikoa esaterako).

media type="youtube" key="lqfFFfqZZik" width="336" height="250" align="left" <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Nikotina**,tabakoaren printzipio eraginkorra da, eta menpekotasun handiena sortzen duten sustantzietakoa da. Hala eta guztiz ere bigunak deitzen diren drogen artean sailkatuta dago.Nikotinaz gain, tabakoak baditu beste substantzia kaltegarri batzuk:
 * <span style="color: #0d49e6; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 15.6px;">3.2- Tabakoa (eragin suspergarria): **
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Mundruna: biriketan pilatzen den substantzia marroi minbizi-eragilea.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Narritagarriak: arnas sistemari kalte egiten dioten toxikoak.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Karbono monoxidoa: odolaren bidez egiten den oxidoaren banaketa oztopatzen du.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Bere eragin negatiboen artean hauek daude: arazoak biriketan, nekea, azalaren zahartze goiztiarra, dastamena eta ukimena sentimenen galera...Menpekotasun fisiko eta psikologikoa sortzen du, beraz, eta erretzeari uzten zaionean, antsietatea, suminkortasuna, kontzentratzeko zailtasuna, buruko mina...sortu ohi dira. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Estatu espainiarreko biztanleriaren artean gehien kontsumitzen den droga da (biztanleen %36ek erretzen dute). Erretzen duten emakumeen portzentaia nabarmenki igo da azken urteotan, eta erretzen duten nesken portzentaia mutilena baino handiagoa izatera iritsi da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Bereziki //for smokers,// adeitasunez**: media type="youtube" key="BqqxehIV71c" width="560" height="315" align="center"

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">**Kannabisa** edo **kalamua** landare kementsu eta landatzeko erraza da. 400 konposatu kimiko baino gehiago aurkitu dira. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">Printzipio aktiboa //tetrahidrokannabinol//-a edo **THC** da (molekula kimiko bat). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">Kontsumitzen den legez kanpoko droga nagusia da. Ondorio larriak izan ditzake gure osasunean, bai fisikoak eta baita psikikoak ere. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">**Droga depresore eta haluzinogenotzat** jotzen da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">Eraginak faktore ugariren menpe daude: Gogo-aldartea, bakarrik edo taldean kontsumitzea, hartzeko modua, kontsumoaren maiztasuna, dosiaren tamaina, nahasketak (beste substantziekin) ..... <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">Dosi handitan, psikosi toxiko bizia ager daiteke (ikara, depresioa, antsietatea, paranoiak ...) media type="youtube" key="wEc7Zd4gxyM" width="252" height="187" align="left"<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">**Sindrome amotibazionala** ere sarri ematen da: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">Edozein jardueratan gogoz aritzeko eta arreta mantentzeko zailtasunak; lan eta eskola errendimenduan eragin negatibo handia izaten du. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">Ekintza batzuk burutzeko orduan ere eragina izaten du: ibilgailuak gidatzeko, tresneria erabiltzeko ..... Istripu arriskua nabarmen egiten du gora. || **<span style="color: #0d49e6; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 15.6px;">4.2- Kokaina: ** <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">Hauts finaren itxurakoa da. **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">Koka **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;"> landarearen hostotik ateratzen dute. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Kontsumitzeko modu desberdinak daude: nagusia, arnastea (esnifatzea); beste modu batzuk, erretzea edo zainetan injektatzea. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Gaur egun kontsumitzen den kokaina ez da erabat gatbia edo purua. Trafikatzaileek substantzia ezberdinak nahasten dituzte kokainarekin eta honek, arriskua are gehiago handitzen du. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Hartu eta berehala euforia egoera sortzen du. Ahalmen intelektuala eta fisikoa ere handitu egiten ditu. Denbora aurrera doan heinean, sentsazio horiek desagertuz doaz eta egoera depresiboa eta estutasuna sortzen dira. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">**Ondorio nagusiak**: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">a) Odol hodiak uzkurtzen ditu eta erritmo kardiakoan gorabeherak eragiten ditu.  <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">b) Jarduera psikikoa handitzen du  <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">c) Desinhibizioa sorrarazten du kontsumitu duen pertsonengan.  <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">d) Esnifatzeko erabili diren tresnek hainbat gaixotasun kutsatzeko arriskua dute. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">e) Zenbait pertsonengan gaitz psikikoak eragin ditzake. media type="youtube" key="Cp4tiYWbFOs" width="327" height="244" align="center" || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">**Morfina** substantziatik lortzen den opiazeo indartsua (**opio-belarretik** aterata). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">Hauts bezala aurkezten da eta zainetik kontsumitzen da. Disolbatu, berotu eta xiringa batez barneratzen da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">Kasu askotan **HIESA** (SIDA gaixotasuna) gaixotasuna pertsona batengandik beste batengana hedatzen daiteke, xiringa partekatuz gero. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">Heroina esnifatu eta erre ere egiten da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">Kontsumitzaileak nahiko baztertuta egoten dira, giza-erlaziotan. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">Antidepresibo moduan jokatzen du: kontsumitu eta berehala euforia eta estasi sentipena sorrarazten ditu. Denbora pasata, logura, zorabioak eta erritmo kardiako jeistea eragiten du. Mendetasuna oso azkar sorrarazten du kontsumitzailearengan.. **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Ondorio nagusiak: ** <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">Erritmo kardiakoan gorabeherak; Anorexia eta lo egin ezina. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">Arrisku soziala; kontsumitzaileak arbuiatuak eta baztertuak izaten dira. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">Kordea galtzea. Heriotza. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">Xiringak partekatzekotan HIESA eta beste zenbait gaixotasun hartzeko arriskua handitzen da.
 * <span style="color: #0d49e6; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 140%;">4.- Droga ilegalak: **
 * **<span style="color: #0d49e6; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 15.6px;">4.1- Kannabis-a: **
 * **<span style="color: #0d49e6; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 15.6px; line-height: 19.5px;">4.3- Heroina: **

media type="youtube" key="-68XtZSJm5Y" width="335" height="250" align="center" || **<span style="color: #0d49e6; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 15.6px; line-height: 19.5px;">4.4- Sintesi drogak: (LSD, extasi-a, metanfetaminak ....) ** <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">Droga berriak dira, XX. mendearen azken hamarkadatik aurrerantzean kontsumitzen direnak. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">Beraien sorrera jai eta ospakizun giroarekin lotuta dago, batez ere //**techno**// musikaren mugimeduarekin eta //**rave**// izenekoarekin erlazionaturik daude. media type="youtube" key="811_pKENYL4" width="252" height="186" align="left"<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">Laborategi kimikotan prestatzen dira, izkutuko laborategitan (nork ez du ikusi //Breaking// //Bad// seriea, **metanfetamina**ri buruzkoa?). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">Hauetako droga berri askoren osaera kimikoa ez da zehazki ezagutzen, substantzia desberdinak nahastuz lortzen baitira eta horren eraginez, arriskua handitu egiten da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">Gehienetan, sintesi drogek **pilula** itxura edo formatua hartzen dute. Koloretako pilulak eta konprimituak, forma ugari eta marrazki bat grabatuta izaten dute.



media type="youtube" key="lPT0uT6WNwQ" width="252" height="187" align="left"<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">**Ondorio nagusiak**: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">Presio arteriala handitu egiten da, erritmo kardiakoa bizkortu eta masailetako muskuluak uzkurtzen dira. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">Larruazala hezetu egiten da eta ahoa lehortu. Ondoren **euforia** eta ongizate sortzen ditu; denbora aurrera doan heinean, plazer sentipen hauek desagertuz doaz eta estutasuna eta egoera depresiboa sor daitezke. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">**Deshidratazioa sortzen du**. Hau areagotzen da ariketa fisiko intentsoa egiten bada (dantzatzen, adibidez). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">Ahultasuna eta aldarte ezegonkorra sortzen ditu. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">Gaitz psikiko larri eta iraunkorrak eragiten ditu. ||

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Irudi honen gainean **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">click egin **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;"> eta substantzia bakoitzak burmuinean eragiten duen jardueraren azalpen grafikoa ikusiko dugu. || ** //Mouse Party// (Saguen jaia) ** <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 19.5px;">S <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Sagu hauek substantzia desberdinak kontsumitu dituzte; aurkezten duten jokaera behatzetik abiatuta, bakoitzak zer kontsumitu duen eratorri behar dugu. Horretarako "laborategi birtualaren laguntza" kontutan hartuko dugu. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Sartezko **click egin** irudi gainean. ||
 * <span style="color: #0d49e6; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 18.2px;">5.- Jarduerak: **
 * **<span style="color: #0d24f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 120%;">Drogen jarduera burmuinean ** [[image:Drogas y cerebro.jpg width="454" height="364" link="@http://www.drogasycerebro.com/"]]

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Drogak hartzen dituzten pertsona gehienek kontsumo horrekin erlazionatutako arazoak ukatu edo gutxitzeko joera izaten dute. Daukaten arazoa ez dute erraz onartzen. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Lehenengo arazoa, pertsonak ondo sentitzeko edo bere eginbeharrak burutzeko sustantzia (droga legala edo ilegala) hartu behar duenean sortzen da (menpekotasuna). Substantzia hori kontsumitu gabe, ez dira gai sentitzen. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Drogen kontsumoarekin pertsonen jokaera aldatu egin ohi da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Nerabeen kasuan, ordea, pasatzen ari diren etapari dagozkion aldaketekin nahas daitezke. Honek ez du esan nahi nerabeek arazo bat daukaten guztietan drogak erabiliko dituztenik horri aurre egiteko, baina kontuan hartu behar da irteera posible bat dela. Gainera, ez dugu ahaztu behar drogak kontsumitzea harremanetarako tresna edo taldekide sentitzeko modu bat dela. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Arrisku-jokaerak azaltzen dituzten adierazgarriak:
 * <span style="color: #0d49e6; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 140%;">6.- Menpekotasunak: **
 * <span style="color: #0d49e6; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 15.6px;">6.1- Lehenengo seinaleak **
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Eskola/lanaren errendimendua gutxitzea.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Nortasunaren aldaketak.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Erasorako jarrerak erakustea.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Seinale fisikoak izatea (biharamuna aje eguna izaten da, betseinak handituak, begi gorrixkak ...).

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Senide edo lagunen batek drogamenpekotasunen bat jasaten duela baldin badakigu, berebizikoa da jarrera baikorra erakustea:
 * <span style="color: #0d49e6; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 15.6px;">6.2- Zer egin? **
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ez dramatizatu, eta ez beldurrik sortu. **Sermoiek ez dute ezertarako balio** egoera hauetan.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Oso garrantzitsua da hitz egiteko momentu egokia aurkitzea (sustantziaren eraginpean egon gabe). Entzun egin behar diogu, eta gure iritzia eman gai honetaz, gure kezkaren arrazoia azalduz eta elkarrekin irteera bat bilatzen lagunduz.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Kasu askotan profesional baten laguntza beharko da, egoera aztertu eta konponbiderik egokiena martxan jar dezan.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Bestalde, lagungarria izango da **gaiari buruzko informazioa errealista eskaintzea**, hala nola, komunikazioa eta jarduera osasuntsuak bultzatzea, sustantzia psikoaktiboen kontsumoaren aurka dauden balioak garatzea, pertsona bere buruarekin pozik egotea...

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Aurkibidera