Atmosfera+eta+Hidrosfera.+Zirkulazio+atmosferikoa+eta+ozeanikoa.+Atmosferaren+funtzioa.+Ozeanoen+funtzioak.

Gas desberdin batzurez osatuta dago, nahastura gaseoso bat da. Lurraren masa-k nahastura gaseoso hau erakartzen du, arrazoi honengatik, Atmosfera mantentzen da Lurrari itsasita.
 * Atmosferan eta Hidrosferan zirkulatzen den energia. ** ** Zirkulazio atmosferikoa eta ozeanikoa. Funtzioak. **
 * Atmosfera** eta **Hidrosfera** sistema isurkorrak dira haien osagaiak egoera likido eta/edo gaseosoan aurkitzen baitira; likido eta gaseen ezaugarri bat isurkortasuna denez, isuriak eta fluxuak sortzen dira eta sistema isurkorrak direla esango dugu
 * a) Atmosfera, Lurra planeta inguratzen duen geruza gaseosoa da.**
 * b) Hidrosfera, UR-aren erreinua da**; parte bat atmosferan sartuta dago (ur lurrina baitago, atmosferan) beste parte bat, kontinenteetan dago (ibaiak, aintzirak, glaziareetan biltzen den ur solidoa ..) hirugarren zati bat, bizidunetan dago (bizidunook erabiltzen dugun ura). Baina unitate didaktiko honetan, itsaso eta ozeanoetan biltzen diren ur masak besterik ez dugu ikasiko, beraz, egoera likidoko ur masa handiak, masa hauetan sortzen diren fluxuak eta zirkulazioa, eta betetzen dituzten funtzioak.

** 1.- Atmosferako energia: **
//DBH 1. mailan Atmosferaren jatorria, osagaiak eta geruzak ikasi genituen. Maila honetan, Atmosferako// ** energia **// ren jatorria, sarrera eta irteera energetikoak eta energiaren zirkulazioa ikasiko ditugu //. Baina Atmosfera-ri esker, bero energia ez da erraz galtzen espaziorantz, zati handi bat, harrapatuta geratzen da eta horrela lortzen dugu gainazaleko tenperatura altuagoa (** 17ºC, ** batazbestez). Sarrera energetikoak Atmosferan: Energia sarrerak Atmosferan(Animazioari eragin) Energiaren balantzea. **2.-** Ondorioz, Lurra geldirik egongo balitz, aire masa beroenak goi-atmosferatik poloetarantz joango lirateke, irudi honetan ikusten den zirkulazio-ereduaren arabera. Konbekzio-ganbarak sortzen dira. || **3.-** Baina Lurra **sistema birakari bat da**; errotazio mugimenduak eraginda, konbekzio ganbarak, **hiru** ganbara txikiagotan zatitzen dira, hemisferio bakoitzean: **Hadley, Ferrell eta Polarra**. || Goiko animazioan, Aire masen zirkulazio-eredu nagusia ikus daiteke. Kontuan hartzekoa da Lurra biratuz doala mendebaldetik ekialdera, hau da Pontevedra-tik Barcelona-ra, eta errotazio mugimenduaren norantza honek, haize-bektoreen "buruen" desbideraketa baldintzatzen du, ipar hemisferioan beti eskubirantz eta hego hemisferioan ezkerrerantz.. ||
 * 1.1- Nondik dator Atmosferan dihardun energía?: **Luraren gainazalera iristen den energiaren gehiengoa, **Eguzki**-tik dator, eta oso **zati txiki bat, barneko bero-fluxutik**. Espazioa, oso hotza dago (3ºK-etan, batazbeste), beraz, Lurrera iristen den energiak planetaren gainazala berotzen du, baina berehala **bero honek ihes egiten du espaziora, oso hotza baitago.**
 * Atmosfera-rik ez balego, gure planetaren gainazaleko tenperatura -15ºC-tik -18ºC -ra bitartekoa izango litzakete**.
 * 1.2- Zergatik Atmosferaren aire-masak mugitzen dira **?: Eguzkiak Atmosfera berotzen du, **baina berotze hau ez da homogeneoa, zona ekuatorialeetan energia gehiago iristen da eta poloetan energia gutxiago iristen da**. Beraz, Ekuadore gaineko aire-masak tenperatura handiagotan daude, zona polarretakoak baino. Ikusi beheko irudia:
 * [[image:alaitznatura/atmos1.jpg width="397" height="246"]]
 * 1.-** Ekuadorean, **energia/azalera** erlazioa handiagoa da, poloetan baino. || [[image:alaitznatura/atmos3.jpg width="270" height="270" align="center"]]
 * [[image:alaitznatura/atmos4.jpg width="350" height="350" align="center"]]

Lurraren kurbadurarengatik, Eguzki-energia gehiago (azalera unitateka) iristen da Ekuadore inguruan poloetan baino; ondorioz, zona beroak (aire masa beroak) eta zona hotzak (aire masa hoitzak) sortzen dira. Beti bezala, ** beroa doa puntu beroenetik hotzeenetara **, **bero-fluxu bat** sortzen da Ekuadoretik poloetara, Hemisferio bakoitzean. Zirkulazio edo mugimendua hau, berez sortzen da, espontaneoki, zeren eta Atmosferak egonkortasun termikoa lortzeko joera baitu eta horretarako, zona beroenetatik bero-energia garraiatzen du zona hotzenetara, oreka termikoa lortzeko.

Beraz,** zirkulazio atmosferikoaren kausa hau da: ** Atmosferan, oreka termikoa lortu nahian, aire masa beroak mugitzen dira zona hotzeenetara eta horrela sortzen diren hutsuneak, aire masa hotzez betetzen dira. Aire masa beroek gutxiago pisatzen dute, arinagoak dira, eta **Troposfera**n igo egiten dute (hau gertatzen da **Borraska** izeneko zonetan, presio atmosferiko txikiko zonak dira). Aire masa hotzek beroek baino gehiago pisatzen dute, dentsoagoak dira, eta **Troposfera**n jeitsi egiten dute (hau gertatzen da **Antizikloi** izeneko zonetan, presio atmosferiko handiko zonak dira). Zirkulazio atmosferiko orokorra Haize-ganbara orokorrak Antizikloiak eta Borraskak: aire masen mugimenduak
 * Temperatura (eta dentsitate) desberdineko aire-masak sortzen dira Lurra planetan ** energía-sarrera **desberdina** delako.

Zirkulazio-ganbara hauek, **Troposferan** ari dira (gertakizun meteorologikoak, haizeak, euria .... bezala). **Troposfera** Atmosferaren beheko azpigeruza da; DBH 1. kurtsoan Atmosferaren azpigeruzak ikasi badituzue ere, **hemen daude berpasoa egiteko** esteka inetresgarriak: ** Oroitarazteko ** (//DBH 1. mailako kontzeptuak//) Atmosferaren geruzak. (gaztelaniaz) Atmosferaren egitura eta ezaugarriak.(ingeleraz) ** Jarduera 1. **Atmosferaren geruzen ordena.  ** Jarduera 2. **Eguzki-erradiazioa zenbakitan.  ** Jarduera 3. **Atmosferaren ezaugarriak.  ** Jarduera 4. **Atmosferaren energia Lurrean.

Energia eolikoa. ** Jarduera 5. ** **a) Nolakoa da OZONO-molekula?** (gas bat da), **b) zein da** bere jatorria?, **c) Ozonosfera non dago**?, **e) Kale mailako ozonoak** hiriko biztanleei onura ala gaitza dakarkie?. Galdera hauek erantzun ahal izateko, sar zaitez ondoko esteka hauetan argibideak eskuratzeko: Nolakoa da ozono-geruza? Ozonoa oxigeno molekuletatik sortzen da, Eguzki izpien energiak eraginda. Ozonoaren sorrera. Ozono estratosferikoa eta izpi ultramoeak.
 * 1.3- Atmosferak lau funtzio garrantzitsu betetzen ditu **:
 * a) Termoerregulazioa** egiteaz gain (bero banaketa), Atmosfera-k honako funtzio hauek ere burutzen ditu:
 * b) Meteorizazioa**, **Higadura** (urradura eolikoa), **garraioa** (hautakorra) eta **sedimentazioa**. Atmosferaren iharduera desengikorra (meteorizazioa) eta garraiatzeko gaitasuna (adibidez, haizearena) kanpo eragile geologikoak iksatean ezagutu dugu.
 * c) Babes-funtzioa**: Eguzki izpi kaltegarrieei ez die Luraren gainazalera iristen uzten; izpi horietaz babesten gaitu. Babes-funtzio honetan, OZONO-a oso garrantzi handiko protagonista dugu.
 * d) Energia iturri bat da**: Atmosferan, energía iturri berriztagarriak ditugu: **energia eolikoa**. Animazio honetan Atmosferaren funtzio energetikoa (baliabide energetiko bezala) ikus daiteke:
 * media type="youtube" key="DVFYjbCVIvY" height="216" width="266" || media type="youtube" key="7bo9i5AjMmk" width="444" height="205" || media type="youtube" key="EMeRrGEK8m0" height="216" width="266" ||

media type="custom" key="29337395" align="center"
 * 1.4- Eskala txikiko zirkulazio atmosferikoa ** : Haize hauek, eskualdeko haizeak dira (kostaldeetan edo haranetan jotzen dutenak).
 * a) Inbertsio termikoa** (hiri handi gainetan):

Hodeien sorrera: hiru eratze-mota. (gaztelaniaz).
 * b) Haraneko haize kirria ** (Pirineoetako haranetan, gailur alturen artean, malda gora eta malda behera doazen haizeak):
 * c) Itsas haize kirria** (kostalde lerroetan, itsasotik kontinentera eta alderantzizko aire fluxuak: ** brisak **): Beheko irudietan, Brisa-ren jatorria eta oszilazioa uler ditzakezu.
 * [[image:alaitznatura/Brisa1.jpg width="432" height="246"]] || [[image:alaitznatura/Brisa2.jpg width="432" height="246"]] ||

//DBH 1. mailan Hidrosferaren jatorria eta osagaiak ikasi genituen. Maila honetan, Hidrosferako// ** energia **// ren jatorria, funtzioak, energiaren zirkulazioa eta honek eragiten duen ondorioak ikasiko ditugu //.
 * 2.- Hidrosferako energia: **


 * 2.1- Ozeanoetan sartzen den energiaren ** gehiengoa, **Eguzki-irradatik** dator; oso % txiki bat, lurbarneko **bero-fluxuak** ekartzen du. Atmosfera eta Hidrosferaren arteko elkartruke energetikoak izaten dira; gehiengoetan, beroa doa Hidrosferatik Atmosferara, **Hidrosferak Atmosfera berotzen du behetik eta honek eragin handia du baldintza klimatikoetan.**

a) erregulazioa termikoa, planeta mailan, egitea da. Zona ekuatorialetan beroa surgatzen du eta zona hotzagoetara garraiatzen du, hau da ** bero-banaketa **planetarioa egiten du. b) O 2 eta CO 2 gordailua da, atmosferaren gasekin elkartruketan.
 * 2.2- Ozeanoaren funtzio nagusiak **:

media type="youtube" key="UuGrBhK2c7U" width="560" height="315" align="center"
 * 2.3-Zirkulazio ozeanikoa: ** Korronte ozeanikoak **Hidrosferan** dihardun energiaren ondorioak dira. Bi korronte sistema bereizten dira:
 * a)** **Gainazaleko korronteak**: Haizeek eraginda, **Atmosferaren energía zinetikoaren ondorioak dira**; Gainazaleko metroetan (gehienez 200 mko sakoneraraino) nabaritzen dira eta haizerekin batera doaz (beheko irudietan haize-mapa eta korronte-maparen arteko antzekotasuna ikus daiteke).
 * **Mapa 1.: Haize nagusiak** [[image:alaitznatura/vientos-planetarios.jpg width="507" height="288" align="center"]] || **Mapa 2.: Gainazaleko korronte ozeanikoak** [[image:alaitznatura/20070417klpgeogra_21_Ees_SCO.png width="525" height="304" align="center"]] ||

**//Gulf stream// korronte beroa, Europa-ko mendebaldera beroa ekartzen duena.** Kontinenteak lekuz aldatuz doazen neurrian, zirkulazio orokor hau ere aldatuko al da ? **Plaken tektonika** eta **klimaren eboluzioa** erlazionaturik daude ? Nola ? Animazio honetan, **Zirkulazio ozeaniko orokorra**: Lerro urdinak, hondoko zirkulazioa (ur dentsoa, astuna eta hotza) adierazten du; lerro gorriak gainazaleko zirkulazioa, ur epela eta dentsitate gutxiagokoa). Gaur egunean, ur sakonak nondik sartzen dira ? eta nondik gainazaleratzen dira?. Zer da ** gulf stream **(Golko-ko korrontea)? ** Zein da Europan duen eragina **?.
 * b)** **Korronte sakonak**: //Gazitasuna// eta //temperatura// aldeak eragiten ditu. Ur-masa hotzak eta gaziak, dentsoagoak direnez, zenbait lekutan hondoratzen dira (ikusi animazioa) eta hondotik desplazatzen dira, veste ur masekin nahastu Gabe. Beste leku berezi batzuetan gainazaleratzen dira (dirudienez, Ilargiaren erakarpen grabitatorioak eraginda) eta handik aurreratzean gainazaletik zirkulatuz doaz ibilbidea itxi arte. Zirkulazio orokor honek bero garraio handia egiten du, zona beroenetatik hotzenetara.

Itsasaldiak eta Ilargia Isasaldien sorrera eta jokabidea ulertzeko animazioa. Itsasaldiak (Tides animation). **Eragilea**: ** Eguzkia, Lurra eta ** ** Ilargiaren masen arteko jokabide grabitatorioa. ** // DBH 1. mailan ikasi genuen atala bada ere, berpaso labur bat egingo dugu. // Ilargia urrunduko balitz, zer gertatuko litzake gure Hidrosferan?, eta gure planetaren klima? Bila ezazu Internet-en ea **Ilargi-Lurra distantzia egonkor mantentzen den** eta erantzuna idatzi zure koadernoan; erantzun horretik, bi ondorio ere deskribatuko dituzu, bata zirkulazio ozeanikoari buruz eta bestea, Lurraren klimari buruz. ** 4.- Negutegi eragina (Atmosfera, Hidrosfera, Biosfera eta Litosferaren arteko elkarekintza energetikoa): ** Negutegi eragina zer den azaltzen jakin behar duzu; informazio iturri on bat datorren jardueran duzu. **Negutegi eragina, simulagaiua**; joka ezazu atmosferaren osagai gaseosoen kontzentrazioarekin eta beha ezazu zer gertatzen den: media type="custom" key="25510100" align="center"
 * 3.- Mareak edo Itsasaldiak (Energia grabitazionalaren adierazpena, Hidrosferan). **

Ondoko fitxategian, **Negutegi** edo **Berotegi eragina** simulagaiua euskeraz: