Nutrizio+Funtzioa+(II).+Digestio+aparatua.+Iraitz+aparatua


 * Nutrizio funtzioa Gizakian(II). Liseri Aparatua. Iraitz Aparatua.**

** 1.- Digestio Aparatua ** (Liseri Aparatua) : Aparatu honek elikagaiak eraldatu eta substantzia soilagoak sortzen ditu, zelule xurga eta erabil ditzaten. Halaber, digeritu gabeko hondakinak (gorotzak) kanporatu egiten ditu. Bi elementu mota ditu: esaten zaio eta irteerari piloroa. Horman, zelula jariakor asko daude; urin gastrikoa jariatzen dute zelula hauek (azido klorhidrikoarekin) elikagaiak digeritzeko. barailapekoak eta parotidak. Listua sortu eta aho barrunbera botatzen dute. pilatu eta duodenora isurtzen du. Behazunak, koipeak eta gantzak disolbatzen laguntzen du. isurtzen da eta haren bidez, elikagaiak deskonposatzen dira. ||
 * Digestio-hodia : Hamar bat metroko hodia da. Atal hauek ditu: || ** Digestio-guruinak **: Guruin erantsi batzuk dira eta zenbait substantzia jariatzen dituzte, elikagaiak deskonposatzeko. Hauek dira ||
 * ** Ahoa **: Elikagaiak digestio-hodian sartzeko barrunbea da. Ahoan, mihia eta hortzak daude. Hauen bidez, elikagaiak txikitu eta listuarekin nahasten dira.
 * Faringea **: Digestio eta Arnas aparatuen hodia da; **//epiglotis//** izeneko tolestura dauka eta honi esker, ez zaie elikagaieei arnasbideetara pasatzen uzten.
 * Hestegorria **: Faringea eta urdaila lotzen dituen hodia da.
 * Urdaila: ** Digestio-hodiaren zabalgunea da; sarrerari kardia
 * Heste meharra **: Sei metro ingurukoa da. Hiru zati ditu: **//duodenoa//**, **//jejunoa//** eta **//ileona//**. Heste meharrean substantzia elikagarri gehienak xurtgatzen dira. Gibelak eta pankreak duodenora isurtzen dute behazuna eta urin-pankreatikoa.
 * Heste lodia **: Azken zatia da, uzkian amaitzen da. Hiru zati ditu: **//heste itsua//** (hasieran apendize bermiformea dago) **//kolona//** eta **//ipurtestea.//** || ** Listu guruinak **: Ahoan daude, hiru gurin pare: mihiazpikoak,
 * Gibela **: Behazuna sortzen duen guruina da. Behazuna behazun-xixkuan
 * Pankrea **: Pankrea-urina sortzen duen guruina da. Urin hori duodenora

Digestio-aparatua (animazioa) Liseri aparatua (gaztelaniaz) Beha ezazu ** epiglotis **-aren jokabidea, irenstean. Laringea ixten da eta horrela elikagai solido eta likidoak ez doaz trakearantz. || media type="youtube" key="PhF8wJtxfr0" height="301" width="402" align="center" || ** Duodeno- **ra jariatzen dira urin pankreatikoa eta behazuna (gibeletik), elikagaien deskonposaketa eta disoluzia ahalbidetzeko. ||.
 * [[image:alaitznatura/Deglucion.gif width="177" height="193" align="center"]]

**Ezinbestekoa**: Digestio organoak. (ingeleraz) Digestio-funtzioak. Liseriketa (ingeleraz)
 * 2.- Digestio-funtzioak **:
 * Ahoratzea : Elikagaiak digestio-hodira sartzen dira ahotik; ahoan hortzek elikagaiak txikitzen dituzte eta mihiak listuarekin nahasten ditu. ||
 * Digestioa (Liseriketa ):
 * A) __Digestio mekanikoa__**, elikagaiak moztu, txikitu eta nahasi egiten dira, batik bat, ahoan eta urdailean egiten da.Eraldaketa fisikoa da.
 * B) __Digestio kimikoa__**, elikagaien molekula kimikoak eraldatzen dira, konposatu sinpleagotan deskonposatuz. Eraldaketa kimikoa da. ||
 * Xurgapena : Digestioan sortutako biomolekulak (mantenugaiak: gluzidoak, proteinak ...) digestio-hodiaren pareta zeharkatzen dute eta odolera pasatzen dira, eta gorputzaren atal guztietara garraiatuak izango dira. ||
 * Iraizpena : Digeritu gabeko substantziak eta susbtantzia xurgaezinak kanporatu egiten dira. ||

.
 * 2.1- Hortzak **: Egitura gogorrak dira, elikagaiak mozteko eta txikitzeko erabiltzen dira.
 * media type="youtube" key="Wg82hXLT1_k" width="420" height="315" align="center"

Nolakoa da gure hortzeria?

** Jarduera 1 **.- Hortzeria osatzea ** Jarduera 2 **.- Hortzen funtzioak ** Jarduera 3 **.- Hortzen egitura ** Jarduera 4 **.- Hortz-formula media type="youtube" key="blQYKjccgdY" width="448" height="251" align="center" || ** Hortzeria **: Helduen hortzeriak, behinbetirakoa, 32 pieza ditu, 8 ebakortz, 4 letagin , 8 aurreko hagin eta 12 atzeko hagin. Ezkerreko bideoan, hortzak behar diren bezala garbitzeko zenbait aholku ikus dezakezue. ** Digestio aparatuaren gaixotasunak **: ** Txantxarra **: Zenbait bakteriok sorturiko gaixotasun infekzioso bat da; bakterio hauek hortzen dentina, esmaltea eta zementua erasotzen dituzte. Bakterio hauek ahoan dauden gluzidoz elikatzen dira eta ingurune **azido** sortzen dute  (adibidez, CocaCola edaten dugunean, gozokiak eta opil-industrailak jaten ditugunean ..) ; azidotasun honek hortzak zulatzen ditu errazago. Dentifriko guztiak basikoak dira, azidotasunari aurre egiteko. Ikusi ezkerreko bideoan, hortzak nola garbitu behar diren. **Ezkerreko 1. bideoan** hortzak eta aho-barrunbea nola garbitu ikus dezakezu. **2. bideoan**, txantxarren sorrera eta konponbidea ikus daiteke.. Beheko bideoan: Zergatik askotan **sena-haginek** arazoak eragiten dituzte? media type="youtube" key="SKMLB8UNWVc" width="560" height="315" ||.


 * 2.2- Jarduerak: Liseri aparatua: **
 * Jarduera 5. ** : Digestio-aparatuaren anatomia.
 * Jarduera 6. ** : Digestio-aparatuaren funtzioak.
 * Jarduera 7. **: Guruin erantsiak.
 * Jarduera 8. **: Digestioa, ahoan.

Metabolismo zelularraren ondorioz sortu eta odolak garraiatzen dituen hondakin-substantziak kanporatzeko prozesua da ** iraizketa **. Giltzurrunak, gibela, izerdi-guruinak eta birikak (CO2 kanporatzen dute eta). Unitate honetan, Gernu-sistema landuko dugu, hau da ** Giltzurrunak ** eta ** Gernubideak **.
 * 4.- Iraitz -aparatua eta Iraizketa **:

Ezinbestekoa da animazio hauek ikustea : Giza Iraizte aparatua (euskeraz)  Iraitz-aparatuaren anatomia.
 * [[image:alaitznatura/iraitz_aparatua-1-copia.jpg width="396" height="465"]] || media type="youtube" key="AdlfxBooqIA" width="435" height="326" align="center"

Giltzurrunen funtzioa ** odola iragaztea ** da, eta horrela lortzen diren sustantzia toxikoak eta hondakinak gernuaren bidez kanporatzea. Hau posiblea da gernu-aparatu eta sistema zirkulatorioaren elkarlanari esker: Odol-zirkulazioa hodi sistema honekin lotuta dago, eta hori dela-eta zainetatik ailegatzen da //**odol** **zikina**// giltzurrunetara, bertan filtratzen da, eta arterietatik **//garbi//** bueltatzen da bihotzera.

Iraitz aparatuaren funtzionamendua (ingeleraz) || . . ** Jarduera 9. ** : Iraitz-aparatuaren anatomia menperatzen duzu?  ** Jarduera 10 **.: Iraizketan parte hartzen duten organoak.   ** Jarduera 11 **.: Giltzurrunen anatomia.   ** Jarduera 12. **: Gernuaren osaketa.

Itzuli