DBH4.Hondakinak


 * Hondakinak eta horien kudeaketa. **

Fabrikazio-prozesuetan, eraldatze-prozesuetan, erabiltze-prozesuetan, garbiketa edo/eta kontsumo faseetan sortu den edozein materiala edo objetua da; material edo objetu honen jabeak, baliorik gabea delakoan, objetua baztertu du, berreskuratzero asmorik gabe (horretarako teknologiari ez dagoelako edo berreskura daitezken materialek merkaturik ez dutelako).
 * 1.- Zer dira Hondakinak?: **

**a) Gaseosoak**: Jarduera industrial eta errekuntzetan askatzen direnak, eta hondakinen deskonposaketan eta zenbait belarjaleren metabolismoaren ondorioak (hausnarkariak). Substantzia gaseoso hauen askapena, **igorketa** ( //emisión//) deitzen da. **b) Likidoak**: Prozesu industrialetan, abelaskuntza eta nekazaritza-prozesuetan eta giza-jarduera arruntetan askatzen diren substantziak dira; kasu hauetan, metabolismoaren eta ohiko-bizimoduaren hondakinak botatzeko, ura erabiltzen dugu fase sakabanatzaile bezala (disolbatzaile bezala edo garraiolari bezala). Hondakin mota hauekin, **isurketa** (//vertido//) terminua erabiltzen da. **a) Eragingabeak edo geldoak** (inerteak): hondakin hauek ez dute elkarekintzarik izaten ingurumenarekin, edo oso elkarekintza geldo sortzen dute. Ingurumen horretan, egoten dira paisaia eraldatuz; adibidez, txatarrak, erainkuntza-hondarrak …. **b) Eraginkorrak**: **Arriskutsuak, toxikoak eta infekziosoak.** Ingurumen horretan dauden beste substantziekin elkarekintzetan ari direnak. Kimikoak (erreakzio kimikoetan parte hartzen dute, jarduera kimikoa) edo biologikoak izan daitezke (kasu honetan, jarduera biologikoa, organismoren hazkundea izaten da, ingurumen horretan). **c) Erradiaktiboak**: Kutsadura fisikoa eragin dezaketenak, irrada ionizatzaileak askatzen dituztelako.
 * 2.- Hondakin motak: **
 * 2.1- Egoera fisikoaren arabera: **
 * c) Solidoak **: Giza-jarduera askotan sortzen diren substantzia solidoak. Hauekin erabiltzen da **hondar ** terminua.
 * 2.2- Jarduera eta eraginaren arabera: **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">a) **Lehen mailako sektorekoak**: meatze-hondarrak, nekazaritza eta abelazkuntzako hondarrak, baso-hondarrak. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">**b) Bigarren mailako sektorekoak**: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Hondar eragingabeak, **//geldoak//**: idorkiak, txatarrak …..Prozesu industrialen hondarrak. Ez dute jarduera kimiko-fisikorik eragiten. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">**Hondar toxiko** eta arrisku handikoak: Edonolako industri jardueratik eratorriak. Kutsadura kimiko handia eragiten dute. Eraginkortasun handikoak dira. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">**Hondar erradiaktiboak**: Meagintza, industria eta eraikin nuklearretatik datoz. Oso iraupen luzeko eraginkortasuna. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">**c) Hirugarren mailako sektorekoak**: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">**HHS**- hiri hondakin solidoak (**RSU**-residuos sólidos urbanos): Etxeko jarduerak, jarduera komertzialak, eraikuntza eta hirikoa. Giro kulturala eta ekonomikoaren arabera. Sorrera jarraia. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">**Osasun instituzioetatik eratortzen direnak** (Hospitaleak, laborategiak, ikerkuntza biologikoa ...): Oso trataera berezikoak izaten dira, duten arrisku biologikoagatik.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">2.3- Jatorriaren arabera: **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">a) Hiri-hondakinak eta antzekoak. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">b) Hondakin //bereziak//. Adibidez: hondakin toxikoak, pilak, bateriak, hozkailuen gasak ...
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">2.4- Jasoko duten trataeraren arabera: **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Hondakin toxiko eta arriskutsuen kudeaketaren kasua, hondakin biosanitarioak eta antzekoak. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">a) Hiri-hondakinak eta antzekoak. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">b) Hondakin toxikoak eta arriskutsuak.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">2.5- Legezko tratamenduaren arabera **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">:

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Zer egin daiteke gure Giza-jardueretan sortzen diren hondakinenkin?
 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16.9px;">3.- Hondakinen kudeaketa: **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Hondakin sortu eta pilatzeari eman diezaiekegun erantzunak, Europako Zuzentarauaren arabera, modu hierarkiko batez zerrendatzen dira, ezkerreko irudian ikusten den bezala.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Bost solairuko alderantzizko piramide horretan, goikoan, xabalena, lehentasuneko erantzuna agertzen da, **Prenbentzioa**, eta handik behera, balio edo zuzentze-ahalmen gutxiagoko beste neurriak.


 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">1.- **Prebentzioa,** hondakin sorrera murriztea. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">**Zer esan nahi du murriztea?**: Murriztea da hondakinen sorrerari aurre hartzeko modu nagusia, kontsumoaren gutxitzearen bitartez. Lehengaien murrizteak zuzenean onura bikoitza eragiten du.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Adibidez, folio bat bi aldeetatik idazten ba da, bi folio alde batetik erabili ordez, paperaren kontsumoa murrizten da (zuhaitz-kontsumoa murrizten da) eta aldiberean, zabor gutxiago sortzen dugu. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Probetxamendu mota honi berrerabiltzea esaten zaio. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">. ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">2.- **Berrerabilpena** || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Objektuen bizitza, iraupena, ahal den gehiena luzatu behar da, sortu ziren funtzioetarako edo beste edozein funtziorako, ahal den aldi guztietan erabiliz.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">3.- **Birziklatzea** || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Erabilerarik gabeko objektuen material objektu berriak sortzeko erabiltzea da (prozesu industrial bat dela medio).
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">4.- **Beste balorizazioa** || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">**Balorizazioa**: Bestela, funtzio jakin bat betetzeko erabiliko liratekeen beste material batzuk ordezkatzerakoan, hondakinak helburu erabilgarria izatea edo hondakinak instalazioan edo ekonomia orokorrean funtzio hori betetzeko prestatzea emaitza nagusi duen edozer eragiketa.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">5.- **Deuseztea** || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Degradazio biologikoa (hondakin organikoak), lurperatzea, su ematea, erraustea ... Materia organikoa izan ezik, beste hondakinen deusezteak inpaktuak eta arazoak eragiten ditu sistema naturaletan; hau dela eta, deusezteko hondakin kopurua murriztu behar dugu ahalik eta gehien. ||

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">**Agbogbloshie,** Ghana (Afrika) kontinenteko zabortegi elektronikorik handiena. Lehenego Munduko estatu askoka, hara bidaltzen dute haien hondakin elektronikoak. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Nazioarteko Legediaren arabera, hondakin elektronikorik bidaltzea debekatuita dago.
 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16.9px;">4.- Hondakinek sortzen duten zenbait arazo eta inpaktu: **
 * media type="youtube" key="mcDjU9mU8TU" width="420" height="314" align="center" || **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Hondakin elektronikoen kudeaketa: **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">1.- Orduan, nola lortzen dute ageriko garraio eta metatze hori? <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">2.- Zeintzuk dira, zure ustetan, jatorriko estatuetan betetzen ez dituzten hondakinen kudeaketaren urratsak ? (bererabiltzea, berziklatzea, deuseztea ...?). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">3.- Aipa itzazu hiru inpaktu, hondakin elektronikoko kudeaketa basatiak eraginda. ||
 * media type="youtube" key="MDwQv-1bIts" width="420" height="315" align="center" || **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Plastikoak: Plastikozko ozeanoa. **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Plastikoak arinak dira, merkeak, oso erraz moldatzen dira eta abar. Gainera, oso erresistenteak dira korrosioarekiko nahiz hainbat agente kimikorekiko. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Hortaz, edozer gauza egiteko erabiltzen ditugu gaur egun. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Begiratu ingurura, eta plastikoz inguratuta aurkituko duzu zure burua: plastikozkoa da zure hortzetako eskuila, zure zapaten zola, zure telefonoa, batetik bestera joateko erabiltzen duzun ibilgailuaren hainbat osagai... baina ....

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Bideoa ikusi eta erantzun:

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">1.- Non kokatzen da plastikozko irla edo zazpigarren kontinentea? <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">2.- Zergatik esaten zaio 7. kontinentea? <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">3.- Zein da jatorrria? <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">4.- Aipa itzazu hiru ondorio. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">1.- Zerrenda ezazu bideoan agertzen diren gai toxikoak. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">2.- Nondik norako trafikoa? <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">3.- Deusezte-neurriak. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">4.- Zeintzuk dira gerta daitezkeen inpakturik larrienak?. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">1.- Deuseztea eta lurperatzea neurri baliokideak dira hondakin nuklearrak kudeatzerakoan? <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">2.- Zer eskatzen die Europar Batasunak estatukide guztieei? <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">3.- Azal itzazu zabortegi nuklear batek bete b || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Aurkibidera
 * media type="youtube" key="NIIMLtdLdmA" width="475" height="251" || **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Hondakin toxiko arriskutsuak: **
 * media type="youtube" key="DVYN6i0feIk" width="475" height="251" align="center" || **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Hondakin nuklearrak: **