LOMCE3.Ziklo+Geodinamikoa

Gure Planetan gertatzen ari diren gertakizun geologiko guztiek portaera ziklikoa izaten dute. Gertakizun hori guztiek ** Ziklo Geodinamikoa ** osatzen dute. Ziklo honek bi zati ditu: . Barne-Ziklo Geodinamikoaren ikuspegi orokorra, Diagrama honetan ikus dezakezu: . **Eragilea**k: **Hidrosfera** (ozeanoak ...) eta ** Atmosfera ** (zirkulazio atmosferikoaren ondorioak: euria, izotza, haizea ....) eta ** Gizakia ** (eta beste bizidunak). Kanpo zikloa eta barne zikloaren artean, Ziklo Geodinamikoa osatzen da: erliebe berria sortzen ari da eta erliebea "lisatzen ari da" aldi bereko prozesuak bezala; harri batzu beste harri mota bat bihurtzen ari dira ...... planeta aldakor honen aurpegia beregokituz. . Barneko zikloa eta bere ondorioak ikasi ditugu aurreneko Unitatean. Kanpoko zikloa eta bere ondorioak ikasiko dituzu ondorengo Unitatean. Baina badago tarteko ondorio bat, barneko eta kanpoko zikloaren elkarekintzetatik sortzen dena: Harrien sorrera, ** Harrien zikloa **. Ziklo hau ikasiko dugu orrialde honetan.
 * Ziklo Geodinamikoa.** **Harrien zikloa: Harri motak.**
 * 1.- Ziklo Geodinamikoa: **
 * 1.1- Barne ziklo Geodinamikoa **: Lurbarnean burutzen da; barneko konbekzio ganbaretan eta motore termikoan oinarrituta dago. Laburki esanda, ** Barne ziklo Geodinamikoak erliebe berria sortzen ** du, Plaken Tektonika teoria azaltzean ikusi genuen bezala (orogenoetan mendi lerro berriak sortzen ziren, bolkanketa ...). Litosfera berria sortzen da, Litosfera zaharra desagertzen da, mendikate berriak altzatzen dira ..... eta harri berriak sortzen dira ( Harri metamorfikoak eta igenoak ). ** Eragilea: Lurbarneko bero fluxua **.
 * 1.2- Kanpo ziklo Geodinamikoa **: Lurraren gainazalean burutzen da; bere eraginik garrantzitsuena, ** erliebe ezabatzea da **, gailurrak desgiten ditu, eta sakanak sedimentuz betetzen ditu. ** Ondorio orokorra: erliebe laua sortzen du ** . Honetaz gain, harri mota berri bat ere sortzen da kanpo zikloaren ondorio bezala:** Harri sedimentarioak edo jalkin harriak **.


 * 2.- Harrien zikloa **:
 * Apunte inprimagarriak **, eta informazio iturri interaktiboak, **pdf.fitxategi** honetan:

** Jarduera 1. ** ( Ezinbestekoa) Harrien sorrera. Harrien zikloa, irudi bizidunetan. Harrien zikloa. Irudikapen orokorra. Harrien zikloa. Harri motak eta prozesu geologikoak. Animazioa. Konglomeratua (Detritikoa). Halita (Ebaporitikoa, NaCl) || Hauek dira hiru faktoreak: Prozesua ** litifikazioa ** edo ** Diagenesia ** deitzen da. __Harri sedimentarioak mota desberdinekoak__ izan daitezke: Konglomeratuak, hareharriak, buztinitak ..... . Magma hoztean sortutako harriak dira. Magma solidotzeko denbora eta lekua kontuan izanik, harri plutonikoak edo bolkanikoak sortuko dira: Hozte abiadura geldoa eta sakonera handian. Harri hauek kristal-egitura izaten dute. Granitoa, Diorita, Gabroa ...... Granitoa (Magmatiko Plutonikoa) horrexegatik harri hauek ez dituzte kristalarik edo oso gutxi eta txikiak izaten dira. Gainazalean edo itsas hondoan (ur hotzarekin kontaktuan) azkar hozten diren magmetatik datoz. Obsidiana, Pumita, Basaltoa ... Pumita (Magmatiko bolkanikoa) || ** C) Harri metamorfikoak **: Oso sakonera handian lurperatuta dagoen edozein harri motak bere gainean dauden sedimentuen eraginez izugarriko presioa jasaten du eta horretaz gain tenperatura handiagoen eraginpean egongo da. Presioak edo/eta tenperatura handiagoa denez, eraldatze-prozesu bat, ** metamorfismoa **, burtzen da, beti, harrien mineralen fusio puntua gainditu gabe. Marmola, Arbela, eskistoak ... Marmola.    Harbela . ||
 * Harriak** mineral bat (substantzia bat) edo gehiagoren agregakin naturalak dira. Jatorria kontuan hartuta, beste harri batzuen zatietatik edo izaki bizidunen hondakinetatik eratortzen dira, zenbait eraldatze-prozesu garatu ondoren.
 * ** A) Harri sedimentarioak **: Agente sedimentario garraiatutako sedimentuak zenbait lekutan metatzen dira; hain zuzen, ingurua baino zerbait sakonagoak diren lekuetan. Leku hauei ** Arro sedimentarioak ** deitzen zaie. Sedimentu-geruzak ** estratuak **deitzen dira. Arro sedimentarioetan metatu ahala, materialak eraldatuz doaz, hiru faktoreren eraginez.
 * Presioa ** (gainean metatu diren materialen pisua).
 * Tenperatura **: presioak eta barne bero-fluxuak eraginda.
 * Uraren zirkulazioa **: sedimentuetan dagoen urak, material batzuk disolbatu edo/eta kristaltzen du, sedimentu-zatiak itsasiz (zementazioa). || Hiru faktore hauen ondorioz, sedimentuak apurka-apurka trinkotzen dira eta klastoak (zatikiak) elkar itsasten dira; horrela harri berri bat sortzen da, Harri sedimentario bat.
 * Detritikoak **: klastoak egoera solidoan iristen dira arro sedimentariora.
 * Prezipitaziozkoak **: sedimentuak uretan disolbatuta iristen dira, arro sedimentariora. Bertan jalkin egiten dira, prozesu kimiko baten bidez (sedimentario kimikoak) edo ura lurrindu delako (lurrintzekoak edo ebaporitak). Kareharriak (kimikoak) igeltsoa, halita ... (ebaporitak).
 * Organikoak ** (jatorri biologikokoak): ikatzak, petrolioa ... ; klastoak edo sedimentuak bizidunen hondakinak dira (hezurtzeak, maskorrak, enborrak ....). ||
 * ** B) Harri igenoak edo magmatikoak **:
 * Harri igneo plutonikoak **: Magma pixkanaka-pixkanaka hoztu egiten da.
 * Harri igneo bolkanikoak **: hauek oso azkar hozten dira,

** Jarduera 10. **Harria ala minerala? ** Jarduera 11 **. Harri magmatikoak eta metamorfikoak. ** Jarduera 12 **. Harri igneoak ** Jarduera 13 **. Harri metamorfikoak Harri motei buruzko informazio gehiago nahi ba duzu, ondoko esteketan ** click ** egin:
 * Informazio osagarria:**
 * Harrien zikloa. Irudikapen orokorra. || Harri magmatikoak (igneoak). || Harri sedimentario klastikoak. || Harri metamorfikoak || Harri sedimentario organikoak eta kimikoak. || Petrolioa eta gasa. [|.] ||

Rocks Cycle Rap Song || media type="youtube" key="np0fF7hJvZQ?fs=1" height="215" width="252" align="center" ||
 * media type="youtube" key="WJQ3ycgGov4?fs=1" height="215" width="252" align="center" || media type="youtube" key="qIVI0E7FWtY" height="251" width="448" align="center"

media type="youtube" key="xsJn8izcKtg" height="315" width="420" align="left" Nola eta non sortzen diren, ondoko bideoetan ikus dezakegu: nolako **sorlekua** izan duten bideo hauetan ikusi ondoren, esan **//zergatik daude laba hauek Arrate-n eta Soraluze-n,//** **mendi baten gainean?** Arrazoitu erantzuna. (Laguntza: orrialde honen bukaera Jarduera:EuskalHerrikoLurraldeSorrera.pdf fitxategia ikus dezakezu; fitxategi honekin, aurreko galdera erantzuteko laguntza aurki dezakezu).
 * Jarduera 2 **:
 * Arrate**-ko baseliza (**Eibar** ondoko mendi batean, 400 m-ko garaieran) oso pagadi eder baten erdian dago, eta aldamenean ** pillow labak ** ikusten dira; Eibar, Soraluze eta Behe-Deba-ko eskualdean, ** Pillow labak ** agertzen dira.

**Soraluze-ko pillow-labak (deskargan)**:.

Zergatik daude koral fosilak, molusku-maskor fosilak .... eta bizidun itsastarren aztarna fosil ugariak Aralarreko santutegian (1140 m-tan)? Iraganean, itsas maila haraino iristen zelako edo garai hartan, hango materialak itsas hondokoak zirelako eta harrezgeroztik konpresio, tolestura, haustura eta erliebe berria sortu dituzten prozesuak burutu direlako?. Galdera hauei erantzuteko, fitxategi hau aztertu:
 * Jarduera 3 **.: Euskal Herriko lurraldearen sorrera eta jatorri tektonikoa.

Aurkibidera itzuli