LIZZ.7.3

Lurzoruetan, ura egoera desberdinetan aurki daiteke; ur asimilagarriak garrantzi handia du, zeren eta iraupen luzekoa baita; ez da grabitatez iragazten eta hau da sustraieek hartzen dutena.
 * Lurzoru motak. Sailkapena.**
 * 1.- Uraren egoerak lurzoruetan: **

Tamaina horreko poroak, gehiengoetan, lurzoru frankoen ehundurari dagozkio. Arrazoi honengatik lurzoru horiek emankorrenak izaten dira Ikus ezazue ezkerreko Taula.

Sailkapen sistema desberdinak daude; honek zailtasun handiak eragiten ditu sistema desberdinekin sailkatu diren lurzoruak alderatzen direnean. **Thorp, Baldwin eta Kellog-ek** (1938,1949) prestaturiko sailkapen sisteman hiru multzo bereizten dira: **Lurzoru zonalak, lurzoru intrazonalak eta lurzoru azonalak**.
 * 2.- Lurzoru Motak. Sailkapenak **:


 * 2.1- Lurzoru zonalak **: Baldintza klimatikoekin erlazionaturik daude. Eragile edafologiko aktiboak ari dira, lurzoru hauetan, bereziki eragile klimatikoak eta behar den denboraren zehar. Lurzoru helduak eta eboluzionatuak dira.



|| **Laterita ** ||
 * [[image:Podsol.png width="321" height="370" align="center"]]
 * Podsol **
 * Chernozem ** || [[image:laterita2.jpg width="320" height="373"]]

**2.2- Lurzoru intrazonalak**: Kasu honetan, eragile edafologikorik garrantzitsuenak eragile pasiboak dira (ama-harria, desmaila, giza-iharduera ...) **2.3- Lurzoru azonalak**: Munduko edozein lekutan sor daitezke eta ez dute zerikusirik zonaldeko baldintza klimatikorekin. Lurzoru gordinak dira, eraldatu gabe; horizonteak oso gutxi garatu dira (denbora gutxi). Lurzoru hauek, garapenaren hasierako fasetan aurkitzen dira eta eragile edafologikorik garrantzitsuena ama-harria izaten da. Adibideak: lurzoru izoztuak, basamortuak, sedimentu berrien gainekoak .. Multzo bakoitzean azpimultzo eta taldeak ere bereizten dira.

**<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ranker ** || **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Rendsina ** || **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Turbera- Zohikaztegia ** ||
 * [[image:Ranker.jpg width="332" height="318"]]

<span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: left;">Taula honetan, klima, landaretza eta lurzoru zonalen arteko harremanak ikusten dira: **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 120%;">Terra Rossa ** || **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 120%;">Permafrost ** ||
 * [[image:TerraSossa.jpg width="459" height="388"]]

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Profil hau, Almerian dago, Triasiko-ko eskistoen gainean eta zonalde honetan 300 mm-ko (urteka) prezipitazioak izaten dira; landaretza, sasitza xerofiloz osatuta dago. **A**-horizonteak 25 cm-ko sakonera du eta harria silizikoa bada ere, zerbait basikoa da. Humus-%-a, %2 baino txikiagoa da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Horizonte honen azpian, trantsizioko geruza bat dago, **A/C** geruza, ama-harrirantz. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Penintsula Iberiko-ko zonalde elkorren lurzoru tipikoa da harri silizikoen gainekoa. Espainako Baso-Sailkapenen arabera, **xeroranker** deitzen da; F.A.O. (1989) saikapenaren arabera, **leptosol eutriko** bat da.
 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16.9px;">3.- Zenbait lurzoruren deskribapen morfologikoa: **
 * [[image:1.Pr.jpg align="center"]] || **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">1. Profila: **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Lurzoru hauek, izatez, ez dira basoetan garatzen. Lurzorua babesteko asmoz landaretza berlandatu nahi dugunean, sasitza erabili beharko dugu edo oso zuhaitz xerofiloren bat; dena den estratu zuhaizkariak ez du inoiz garapen handirik lortzen. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Profil hau, kararrizko hegal batean kokatuta dago, Torrelaguna-n (Madrid). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Zonaldeko prezipitazioa, 550 mm/urte-koa da. Lanadaretza, labiata-sasitzaz osatuta dago (//Lavandula, Rosmarinus, Thymus// ...) baina ikus daitezke ere, arteren bat (//Quercus ilex//) eta Intsentsu-sabinen bat (//Juniperus thurifera//). Malda higatu bat ikusten da irudi honetan, baso-mozketa intentsoagatik eta maiz izan diren suteek eraginda. Hemen zegoen artadia horrela desagertu da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">40 cm-ko **A** horizontea ikus daiteke, pH>8,0 eta kararri aktibo askorekin; horizonte honen azpian, C horizontea dago, karearri pitzatutarekin eta 80 cm-tik behera, 2C geruza bat, kararrizko margaz osatuta, ikusten da. FAO sailkapenaren arabera, **leptosol rendsiko** bat da eta sailkapen klasikoaren arabera, **rendzina edo rendsina** bat da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Lurzoru hauen leheneratzea litekeena da; lehenengo fase batean eta koniferak landatzearen bitartez lurzorua hobetuko dugu, (pH-aren balioa jetsi behar dugu); bigarren fase batean, quercineoak (//Quercus// generokoak) sartuko ditugu. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Argazki honetan ikusten den lurzorua, basoa galdu duten hegal silizikoren tipikoa da. Basoa galtzeaz gain, higadura ere arita da eta gaur egunean, sasitzaz estalirik daude. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Eskisto metamorfikogainetan dago, %40-ko desmaila duen aldapa batean, 1100m-ko altitudean aurkitzen da. Prezipitazioak, 1500 mm/urte-koak dira. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Zegoen pagadia desagertu ondoren, eta higadurari esker, lurzoru eskeletiko eta Ericha-z estalirik ikus daiteke. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Ah-horizontea (0-17 cm-ra) oso azidoa da, gaizki deskonposatu den materia organiko askorekin; A-horizontea, 17-45 cm-ra, eta C-horizontea harri deskonposaturekin. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Lurzorua, **regosol distriko** bat da, edo **aldapetako ranker** bat sailkapen klasikoan. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Peña Cabarga (Santander) zonaldeko profila dugu, irudi honetan, 540 m-ko altitudean, haize gogorreko gailurtarte batean, arrazoi honengatik zuhaitzarik ez dago.Landaretza, mendi-belardikoa da, Ericha batzurekin. Harria, kararria da. Harri honen gainean, 30-40 cm-ko horizonte bakarra ikusten da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Horizonte bakar honek, (Ah) azpigeruza dauka (10 cm-koa) humus gehiagorekin eta (A) azpigeruza, materia organiko gutxiagorekin. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Baldintza termikoek, prezipitazioak ugariak badira ere, kalitate oneko humus eta azidotasun arineko lurzorua ahalbidetzen dituzte. F.A.O. sailkapenaren arabera, phaeozem kalkarikoada, eta Espaina-ko baso-sailkapenaren arabera, mendi-lurzoru karbonatodun humifero bat da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Antzeko baldintza fisiografikoetan, baina harri silizikoren gainetan, lurzoru hau **ranker pseudoalpinoa** da. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Gredos Mendilerroko pinudi (//Pinus silvestris//) bateko lurzorua ikus dezakegu eskerraldeko argazkian. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">1.320 m-ko altitudean dago, granitoren gainetan eta 1000 mm ko prezipitaziotako klima batenpean. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Hiru horizonte bereizten dira: gaineko geruza, Ah, (0-22 cm), arre iluna, humiferoa eta zerbait azidoa. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Bw horizontea (22-60 cm), arre horia, eta C horizontea, ama-harria eraldatuta.
 * [[image:2.Pr.jpg align="center"]] || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**2. Profila**:
 * [[image:3.Pr.jpg align="center"]] || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**3. Profila**:
 * [[image:4.Pr.jpg align="center"]] || **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">4. Profila: **
 * [[image:5.Pr.jpg align="center"]] || **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">5.Profila. **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Lurzoru honen izendaketa, **lurzoru arre azidoa** (sailkapen klasikoan) edo **kanbisol humikoa** (F.A.O.) izango da. Penintsula Iberikoaren klima epel-hotza duten zonaldetan agertzen da, eurijauste ugariak baina uda lehorrak eta harri siliziko ehundura hareatsuarekin. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Cazorla mendilerroko pinudi bateko (//Pino carrasco)// lurzorua da hau, 900 m-ko altitudean eta %50-ko desmailarekin, prezipitazioak, 700 mm-koak izaten direlarik. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">A horizontea beha daiteke, arre iluna, 0-18 cm-ko sakonerarekin. 18-40 cm-tara bigarren geruza bat agertzen da, Bw horizontea, zerbait argiagoa, sustrai askorekin. Hemendik beherra kolorea argituz doa eta sustraika desgartzen dira, C horizontera (karearri apurtuta) eta karearrizko estratuetara iritsi arte. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ama-harriaren karbonatoek, desmaila handiak eta zeharkiko migrazioek, gaineko horizontean karearri aktiboaren presentzia eta pH=8,0 eragiten dituzte. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Lurzoru hau, **rendzina garatu** bat da, edo **kanbisol kalkarikoa** (F.A:O.). Oso lurzoru arrunta da, Espaina-ko basoetan (karearri gaineko basoetan) zonalde ez hezeegietan. Gaineko horizontean karbonatoak desagertzen direnean, zonalde hezeagotan, lurzoru arrekaltzimorfiko bihurtzen dira. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Profil hau Bizkaian dago, Sopuerta-n, 130 m-ko altitudean, %22-ko desmailarekin eta urteko prezipitazioak 1.100 mm koak dira. Harria, harbel buztintsua da, gutxi kontsolidatuta. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Laborantzako zonaldea zen, baina duela 10 urte, Pinusinsignis espeziea ezarri zuten. Harri gainean, hiru horizonte bereizten dira: A horizontea, oso mehea, 0-8 cm-koa, arre-grisa, eta oso azidoa (pH= 5-6). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Gero, geruza arre argi bat ikusten da, E horizontea, 20 cm-ko zabalera daukana, eta honenpean hirugarren geruza, Bt horizontea, arre iluna, buztin-% handiagorekin.
 * [[image:6.Pr.jpg align="center"]] || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**6. Profila**:
 * [[image:7.Pr.jpg align="center"]] || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**7. Profila**:

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Luvisol hapliko** (F.A.O.) edo lurzoru argilubiko bat da, penintsula Iberiko-ko zonalde atlantikoetan edo mediterranoetan agertzen dena, desmaila txikiarekin eta klima epela-hotza, non buztin-kopuru handia izateagatik edo/eta materia organiko gabeziagatik, buztinak, sakonera handietara sartu baitira. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Burdin hidratoak ez dira erraz mugitzen (pH azidoagoa behar da, eta katioi asko daude). || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Cantabria-ko Valderredible udaletxearen zonaldeko lurzorua ikusten da argazki honetan. 875 m-ko altitudean, %18 ko desmailarekin eta urteko prezipitazioak 800 mmkoak dira. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Landaretza, sastraka motakoa da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Lurzoru ferriargilubikoa** da edo sailkapen klasikoaren arabera, **alisol hapliko** bat. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Harria, kasu honetan, harearri koartzoduna da. Azidotasuna nahiko handia da (katioiak galdu baitira) eta ondorioz, burdin hidratoak emigratu dira. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Girona-ko Santa Coloma de Farnés herriaren ondoan dagoen lurzorua dugu argazki honetan. Granitoaren gainean, gainazal ondulatu batean, urteko prezipitazioak 800 mmkoak izaten direlarik. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Hiru horizonte bereizten dira. A horizontea, arre argia, 0-17 cm-ra bitartekoa eta hareatsua. Bts horizontea, 17-55 cm-ra bitartekoa gorrixka eta buztintsua. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Hemendik behera, gutxinaka, beste geruza batera pasako gara Btsg/C geruza, non jaspe-koloreko zona bat ikuste baita; kolore horrek urtaroren batetan urez asetzen dela adierazten du. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Lurzorua, **luvisol gleiko** bat da (F.A.O.) edo **lurzoru gorri fersialitiko hidromorfiko** bat (Espainako baso-sailkapenaren arabera, sailkapen klasikoa). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Lurzoru mediterraneo siliziko arrunta da (edo karrarrizko zona dekarbonatuetan). Zonalde lauetan, edo oso desmaila txikiko eremuetan sortzen dira; landaretza tipikoa, artedia izaten da. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Profil hau, sailkapen klasikoan nahiz F.A.O. sailkapenean, **podzol** bat da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Bost horizonte ikus daitezke: A horizontea, 0-15 cm-koa, gris iluna, E horizontea, 15-35 cm bitartekoa gris-errautsa, Bh horizontea 35-50 cm bitartekoa, beltza, laugarren geruza ,gorrixka 50- 80 cm bitartekoa eta ama-harria eraldatuta, kasu honetan harearri koartziferoak edo koartzo-hareak. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ez dugu ahaztu behar, podzolizazioa-k azido organikoak (Fe eta Al hidratorekin loturik daudenak) lixibiatzen dituela eta sakonera handiagotan, gero, polimerizatu egiten dira, Bh horizontea sortzen delarik. Podzolizazioa, zonalde hotzetan burutzen den prozesu bat da: Finlandia, Suecia, Rusia … Penintsula Iberikoan, oso klima euritsua, harri pobrea , lurzoru iragazkorra eta landaretza azidifikakorra behar ditugu. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Baldintzak, beraz, oso zehatzak direnez gero, zonalde berezi batzutan agertzen den lurzorua da: Cantabrian, eukaliptoz landatutako zonalde batean ( brezal azidofilo zahar baten gainean) adibidez. Urbasa-n ere, pagadiaren zenbait zonetan, karearri hareatsuetan, Leon-en Lillo-ko pinudian …. ||
 * [[image:8.Pr.jpg align="center"]] || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**8. Profila**.
 * [[image:9.Pr.jpg align="center"]] || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**9. Profila**:
 * [[image:10.Pr.jpg align="center"]] || **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">10. Profila **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">:

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Aurkibidera