Materiaren+propietateak.+Egoera+gaseosoaren+azterketa.


 * Materiaren propietateak. Materiaren egoerak.** **Egoera gaseosoaren azterketa. Teoria zinetiko molekularra.**

**1.- Materiaren definizioa eta propietateak** : Zer da materia ?: Espazioan dagoen eta masa duen guztia da materia. Kasu guztietan, ** materiak bolumen bat okupatzen du eta masa zehatza dauka **. Materiaren propietateak : Substantzia guztiek bolumen bat edo beste okupatzen dute, masa daukate eta tenperatura zehatz bat izaten dute; magnitude hauen arabera, ezin dugu substantzia desberdinak bereiztu eta identifikatu. Propietate bereizgarri artean, ** dentsitatea ongi menperatu behar duzu **: magnitude honen esanahia ulertu eta neurtzen jakin behar duzu, neurri unitateak modu egokian erabiliz. Horretarako daukazu ondoko simulagaiua ( Java aplikazioa beharrezkoa da zure ordenagailuan); hauta ezazu eskubiko //**Blocks**// zutabean //**Mistery**// aukera eta objetu batzuren dentsitatea neurtu. Ondoren, //**Show table (Taula erakutsi)**// hautatu eta dentsitatearen balio bakoitzari dagokion substantzia mota jakingo duzu: **dentsitatea** propietate bereizgarria da, substantziak bereizten dituelako. Simulagaiua euskeraz click hemen media type="custom" key="28696938"
 * a) Propietate orokorrak**: Propietate orokorrak dira substantzia bat identifikatzeko baliorik ez dutenak. **Masa**, **bolumena** eta gorputzen **tenperatura** dira.
 * b) Propietate bereizgarriak**: Substantzia mota bakoitzak dituen propietate bereziak dira. Dentsitatea, fusio-puntua, irakite-puntua, gogortasuna, disolbagarritasuna (uretan) eta eroankortasun elektrikoa propietate bereizgarriak dira. Adibidez: 10g urre eta 10 g ur hartzen baldin badugu, bietan masa berdina (propietate orokorra da eta) izango dugu, baina dentsitatea, fusio-puntua .... desberdinak dira, bakoitzak berezko balioa baitu.

Uretan flotatzen duten gorputzek, dentsitate txikiagoa izaten dute (urak baino); ura baino dentsitate handiagokoak ez dira flotatzen eta uretan hondoratzen dira. Laborategian, substantzia desberdin batzuren dentsitatea neurtuko duzu eta urarekiko flotazioa esperimentalki egiaztatuko duzu.
 * Uraren dentsitatea = 1 g/mL ** edo ** = 1kg/L, ** honek esan nahi du mililitro bakoitzaren masa 1g-koa dela, edo Litro baten masa 1kg-koa dela.
 * Zergatik hondoratzen da bideoan ikusten den itsasontzia ?  Erantzuterakoan, ** dentsitate ** kontzeptua erabili behar duzu. media type="custom" key="25060280" align="center"

Ur masa batetan gas-bolumen handi bat (bideo honetan, airea da) askatu eta nahasten denean, uraren dentsitatea murrizten da. Ur horretan dauden objetuen flotazioa ere murrizten da (itsasontzi txikia, bideoan) eta objetuak hondoratu egiten dira. **Bermuda** irletako hirukiari buruzko informazioa (//El triángulo de las Bermudas delakoa//) bilatu behar duzu ; **zer gertatu omen da eremu horietan?**
 * Itsas hondotik gasak askatzen dira?** **Baiezkoan, zein da gas hori?** Informazio iturria || media type="custom" key="26546480" align="center"

Zergatik turistak ez dira hondoratzen eta urgainean "eserita" mantentzen dira? ||

** 1.Jarduera ** : Harribitxi hauetatik, zein da faltsua?. . **2.- Materiaren egoerak** : Materiak lau egoera izan ditzake: ** solidoa, likidoa, gasa ** eta ** plasma **. Maila honetan hasierako hiruak landuko ditugu. Plasma egoera batxilergorako utziko dugu (egoera horretan dago materia izarretan;ekaitzen tximistek ere, plasma egoera sortzen dute airean. Plasma-telebistetan erabiltzen den tentsio handiko korronte elektrikoak, materia ionizatzen du eta plasma egoera lortzen da pantailan). Bolumen konstantea (tenperatura aldatzen ez den bitartean) Ez dira hedatzen (tenperatura aldatzen ez bada) Ez dira konprimitzen. || Forma aldakorra Bolumen konstantea( tenperatura aldatzen ez den bitartean) Ez dira hedatzen (tenperatura aldatzen ez denean). Nekez konprimitzen dira. || Forma aldakorra (ontziarena hartzen dute) Bolumen guztia okupatzen dute, berez. Hedatzn dira. Konprimitzen dira. || Gas bat tenperatura oso handietan jartzen denean, molekulak elkarren artean oso distantzia handietan (gasetan baino handiagoa) eta desordenatuta aurkitzen dira, independienteak dira eta elektroi askeak sortzen dira (ionizatuta daude). ||.
 * 2.Jarduera **: Flotatzea ala hondoratzea?.
 * 3.Jarduera **: Zer da zer?.
 * 4.Jarduera **: Zer materialez daude osatuta?
 * **Egoera fisikoa** || ** SOLIDOA ** || ** LIKIDOA ** || ** GASA ** || **PLASMA (*)** ||
 * **Propietateak** || Forma konstantea
 * **Adibideak** || Izotza, burnia, marmola .... || Ura, alkohola, amoniakoa .. || Ur-lurruna, oxigenoa ... || Izarretan. Plasma-telebistan, gasa ionizatzeko eremu elektromagnetiko intentso bat erabiltzen da, ez tenperatura. ||
 * media type="custom" key="19989866" align="center"

CLICK to RUN ikonoa sakatu simulagaiua abiatzeko. Materiaren egoerak lantzeko osobaliabide ona da.(** Java ** aplikazioa beharrezkoa da zure ordenagailuan) Eskuineko eskeman ikusten diren terminuak ezagutu behar duzu : Lurrunketa, kondentsazioa ..........  ||  || media type="custom" key="29099465" align="center"

**3.- Materiaren egoerak //Teoria zinetiko molekularraren// ikuspegitik** : XIX. mendearen amaieran, **James C. Maxwell eta Ludwig E. Boltzmann** garatu zuten. Teoria honen arabera: ** Ezinbesteko jarduera: animazio hauek landu behar dituzue. ** Egoera solidoaren azterketa.   Egoera likidoaren azterketa.   Egoera gaseosoaren azterketa.   Egoera aldaketak eta tenperatura (esperimentazioa) Web honetan ere, materiaren egoerak azaltzen dira, plasma egoera barne (gaztelaniaz): Materiaren lau egoerak. Esan dugunez, materiaren egoerak **LAU dira**. Unitate honetan, egoera solidoa, likidoa eta gaseosoa aztertuko ditugu. **Plasma egoera**, esperimentalki landuko dugu laborategian plasma-lanparaz egingo dugun jarduerarekin. Horretaz gain, ondoko esteka honetan Plasma egoerari buruzko informazio gehiago ikus dezakezue: Non aurkitzen da plasma egoera? **4.- Egoera gaseosoaren azterketa: Gaseen Legeak.** Teoria Zinetikoak diona gasei aplikatzen zaienean, zera hau esan daiteke: a) Gasak osatzen dituzten partikulak oso txikiak dira, bereizita daude eta etengabe higitzen ari dira. b) Gasek haiek barruan dituzten ontzien bolumen guztia hartzen dute: ontzien bolumen osoa okupatzen dute beti. c) Gasek presioa eragiten diete ontzietako hormei. Gasaren partikulek hormekin egiten dituzten talkek sortzen dute presio hori. d) Zenbat eta arinago higitu gasaren partikulak, orduan eta altuagoa da tenperatura. Ikusten denez, magnitude hauekin jokatuko ditugu: ontziaren ** bolumena **, gasaren** presioa ** eta ** tenperatura **. Hauekin jokatuz hiru lege hauek erabiliko ditugu: Hiru magnitudeak aldakorrak direnean, hau da erabiliko dugu ekuazioa: **P 1 · V 1 / T 1 = P 2 · V 2 / T 2 **
 * a) __Materia osatzen__ duten** partikulen arteko lotura-maila handiagoa edo txikiagoa izango da, materiaren agregazio-egoeraren arabera.
 * b) __Egoera zein den arabera__**, partikulak askatasun handiagoz edo txikiagoz higitzen dira. Zenbat eta arinago higitu, orduan altuagoa izango da substantziaren tenperatura.Teoria honek diona ongi ulertzeko: sar zaitez web honetan:

Ondoko animazioean sartuko zara eta kasu bakoitzean, magnituderen arteko erlazioak aztertu behar duzu:
 * 5. Jarduera: **Gasen Legeak ongi ulertzeko simulagaiuari eragin, ** CLICK to RUN ** ikonoa sakatuz. (** Java ** aplikazioa beharrezkoa da zure ordenagailuan)

media type="custom" key="19989950" align="center"

Simulagaiuaren laguntzarekin, ondoko galdera hauek erantzungo dituzu: Laguntza lortzeko, click hemen. Zein da erabiltzen ari garen legea? Laguntza lortzeko, click hemen. Zein da erabiltzen ari garen legea? Laguntza lortzeko click hemen. Zein da erabiltzen ari garen legea?
 * 1.- Zer gertatzen ** zaio tenperaturari presioa handitzen dugunean? (masa eta bolumena egonkor mantentzen direla jakinda):
 * 2.- Presioa **egonkorra bada, zer gertatzen da bolumenarekin tenperatura handitzen dugunean? (masa aldatu gabe):
 * 3.- Tenperatura aldatu gabe **, zein da presioaren eta bolumenaren arteko erlazioa? (masa aldatu gabe), zuzenki proportzionala ala alderantzizkoa?:

** Laborategia: ** Boyle-ren legea: esperimentazioa   Charles-en legea: esperimentazioa.   Gay-Lussac-en legea.    Graham-en Legea: esperimentua burutu eta Legea idatzi behar duzu. ** Gasen legeak, aplikazioak: ** ** 6. Jarduera: Boyle-ren legea: ariketak. ** ** 7. Jarduera: Charles-en legea: ariketak. ** ** 8. Jarduera: Gay-Lussac en legea: ariketak. **

Aurkibidera itzuli nahi dut