Geosfera1

Lur planetak **gasezko** bildukin bat izateaz gain, **mineralez**, **urez** eta **izaki bizidunaz** osaturiko geruzak dauzka; Mineralez osaturiko zatia **Geosfera** deitzen da; **6.370 km-ko erradioa du** eta hiru geruzaz osatuta dago. Beste zatiak: Gasez osaturikoa, **Atmosfera** da. Urez osaturikoa (edozein egoera fisikoko ura): **Hidrosfera**. Izaki bizidunek osatzen dutena, **Biosfera** da. Elkarekintza orokorrak (animazioa) Geosfera-Atmosferaren arteko elkarekintzak, adibidea Elkarekintzak ulertzeko beste adibide bat: zeintzuk dira protagonistak?
 * Lurraren geruzak: Geosfera **
 * 1.- Zer da Geosfera? **:
 * Lurraren zati ( edo sistema ) hau guztiak: Geosfera, Atmosfera , Hidrosfera eta Biosfera //elkarekintzetan// ari dira eta horietako batean gertatzen diren prozesu edo gertakizunek** **eragina** **izaten dute** **besteetan** **.**

Lurraren egitura (azalpen biziduna, euskeraz) Lurraren geruzak (animazioa, euskeraz) Planetaren **osaera kimiko-mineralogikoa kontuan hartuta**, Geosfera **hiru geruzaz** osatuta dago: - **Lurrazal kontinentala**: **70 km** inguruko lodiera du. Multzo kontinentalak eratzen ditu eta harririk ugariena **granitoa** da. - **Lurrazal ozeanikoa**: **10 km** inguruko lodiera du. Hondo ozeanikoa eratzen du eta Lurrazal kontinentalaren azpian hedatzen da. Harririk ugariena **basaltoa** da. Geosferaren egitura (gaztelaniaz) Baina Geosfera-ren egitura, bigarren irizpide baten arabera azter daiteke: Geosferaren zatien edo elementuen mugikortasuna eta isurkortasuna (horrela ikasiko dugu DBH 2. mailan). Beha ezazu ondoko irudia; bertan bi irizpideak (osaera kimikoaren araberakoa eta mugikortasunekoa) ikusten dira. DBH 1. mailan, **ezkerrekoa soilik** ikasiko dugu:
 * 2.- Geosferaren egitura **:
 * Lurrazala **: Kanpoko geruza da, harriz osatuta dago, egoera solidoan. Lurrazala bi motatakoa da:
 * Mantua **: Lurrazalaren azpian dago eta 2.900 km-ko sakoneraraino iristen da. Harriz osatuta dago, egoera solidoan, 1.000 eta 4.000ºC bitarteko tenperaturan, gutxi gorabehera.
 * Nukleoa **: Mantuaren azpian dago. Osagai nagusiak burdina eta Nikela dira eta 4.000ºC-tik gorako tenperaturan dago. Nukleoak bi zati ditu: **Kanpoko Nukleoa**, egoeran likidoan dago, eta **Barneko Nukleoa**, solidoa. Bi geruza hauen arteko muga **5.150 km-ko** sakoneran dago.

**Jarduera 1**. Lurraren azpisistemak **Jarduera 2**. Lurraren barne egitura **Jarduera 3**. Lurraren geruzak **Jarduera 4**. Lurraren erdirainoko bidaia

Ozeanoetako ura kenduko bagenu, Lurraren gainazalak bi maila desberdin dituela ikusiko genuke: 600 m inguruko batez besteko altitudea duka, itsas mailarekiko. Kontinenteetan hiru erliebe-egitura bereizten dira: - **Mendikateak**: Mendilerroak dira eta oso altitude handiak izaten dute (Himalaiakoa, Andeak ..) - **Ordoki handiak**: Ezkutuak ere esaten zaie; hedadura handiko lu-eremuak dira, ia-ia horizontalak (Saharakoa, Amazonas ibaiko ordokia ..) - **Plataforma kontinentalak**: Kostaldean hasi eta itsas zabaleraino hedatzen dira (ehunaka metrotik zenbait kilometrora ). 200 m-ko sakonera dute gehienez eta ur azpian egon arren, **eremu kontinentala da**, kontinente baten zati murgildua da.
 * 3.- Lurraren gainazaleko erliebea **:
 * a) Eremu edo larruazal kontinentala**:

4.500 m inguruko batez besteko sakonera dauka, itsas mailatik behera;eremeu desberdin hauek bereiztendira: - **Mendikate ozeanikoak**: Dortsal ozeanikoak ere esaten zaie; oso jarduera bolkaniko handia izaten dute. - Hobi ozeanikoak: ozeanoetako gunerik sakonenak dira. Marianetako hobiak (sakonena) 11.034 m-ko sakonera du. - **Ordoki abisalak**: Planetako ordokirik zabalenak dira; **4.000 eta 4.500 m** inguruko sakoneran daude, batez beste. - **Ur azpiko sumendiak**: Erliebe handiko egiturak dira; Batzuen "gailurrak" itsas maila gaindi dezake eta irla eta artxipielago bolkanikoak eratzen dituzte.
 * b) Hondo ozeanikoa**:

Ausartuko zara izendatzen erliebe-forma desberdinak? Dena den, erliebe-forma hau guztiak aldakorrak dira; Lurraren erliebea aldakorra da, erliebe-formak, **aldiberean** sortzen eta desagertzen ari dira, kausa desberdinengatik (DBH 2. mailan ikasiko ditugu). Ilargitik Lur planeta begiratuko bagenu, aurpegi aldakorrekoa dela egiaztatuko genuke, ondoko animazio honeten ikusten den bezala: media type="youtube" key="vohv-kVfFAs" width="560" height="315"