Gluzidoak


 * Gluzidoak edo Karbohidratoak**

Gainerako karbono atomoak hidroxilo taldeetara ( **-OH**) loturik daude. Egitura horren arabera, polihidroxialdehidoak (** aldosak **) edo polihidroxizetonak (** zetosak **) dira.
 * 1.- Ezaugarriak **:
 * a)** Konposatu hauek, karbono, hidrogeno eta oxigenoz osaturik daude, 1/2/1 proportzioan. Formula enpirikoa: ** ( C H ** 2 ** O)n **, non n-k **3-tik 7-ra** bitarteko balioak hartzen baitu. Adibidez, **glukosa**-ren molekularen kasuan, n=6 balioa hartzen du, beraz , bere formula enpirikoa ** ( C H ** 2 ** O) ** 6 izango da, hau da ** ( C ** 6 ** H ** 12 ** O ** 6 ** ) **.
 * b)** Karbohidratoak, gehiengoetan, hiru eta zazpi bitarteko karbono-atomoz osatutako kateen unitateak edo unitate horien elkarketak dira.
 * c)** Karbono-atomo horietako bat, karbonilo-taldea da (aldehidoa ** -CHO **edo zetona ** -CO- ** ).
 * Oroitarazteko**:
 * Karbonilo taldeak**, karbono primario batean (soilik beste karbono atomo batekin lotuta), **aldehido talde** funtzionala ematen du
 * Karbonilo taldeak**, karbono sekundario batean (bi karbonorekin lotuta), **zetona talde** funtzionala ematen du.


 * d)** Masa molekular txikiko karbohidratoek (//monosakaridoak, disakaridoak// ....) ongi disolbatzen dira uretan, zapore gozokoak dira eta egoera solidoan, txuriak eta itxura kristalinoa izaten dute. Polisakaridoak ez dira ongi disolbatzen uretan (edo erabat disolbaezinak: adibidez **zelulosa** eta **kitina** bezalakoak), ez dute zapore gozorik ezta itxura kristalinorik.

. **2.1- Funtzio** **energetikoa**: ** Almidoia **(landare jatorrikoa) eta ** glukogenoa ** (animali jatorrikoa) adibidez. Gure zelulek, lehentasuneko erregai bezala gluzidoak erabiltzen dituzte. Gluzidoen batazbesteko ekarpen energetikoa: ** 4kcal/gramo ** gluzido. **2.2- Egitura funtzioa**: ** Zelulosa ** (landareetan, landare zelularen paretan, euste funtzioarekin): eskubiko irudian, zelulosaren adierazpen hutsa, **kotoi-landarea**. ** Pektinak, hemizelulosa  ** ...(hauek ere, landare zelularen paretan, zelulosarekin batera.). Antikoagulantea ( Heparina ), euste funtzioa ( Kondroitina, kartilagoaren zelulenarteko gaia; Az . Hialuronikoa , ehun konjuntiboan) ...
 * 2.- Bizidunetan, funtzio biologikorik garrantzitsuenak hauek dira **:
 * Kitina **(aracnido, krustazeo eta insektuetan, kanpo eskeletoa eraikitzeko; beheko irudian).
 * [[image:aracnidoicono.jpg width="312" height="234"]] || [[image:crustaceo.jpeg width="268" height="224"]] || [[image:270px-Titanus_giganteus_MHNT_dos.jpg width="214" height="238"]] ||
 * 2.3- Beste zenbait funtzio ** :

Sailkapenaren Fitxategi inprimagarria. Aldosa familiaren Taula. Zetosa familiaren Taula. || Monosakaridoak Glukosaren egitura ziklikoaren sorrera Glukosaren anomeroak (alfa eta beta isomeroak) || **Karbono asimetrikoa** da estereoisomeriaren eragilea.
 * 3.- Gluzidoen Sailkapena: **
 * ** 3.1 **-** Monosakaridoak ** (** -osak **):
 * __Aldosak__** eta **zetosak**, 3-tik 7-ra bitarteko karbono-atomoz osaturikoak kateak. //Tri-**osa**k, Tetr-**osa**k, Pent-**osa**k, Hex-**osa**k// ...
 * Isomeriari buruz: Zenbait kontzeptu argitzeko**
 * Espazio-Isomeroak edo estereoisomeroak (estereoisomeria) :** formula enpiriko berdineko substantziak baina espazio-arkitektura desberdinarekin**.**
 * Karbono atomo asimetrikoek estereoisomeria sortzen dute.**
 * Baina, zer da Karbono atomo asimetriko bat? :** bere lau balentziak erradikal edo talde desberdinekin okupatuta dituena.
 * Espazio-isomeria motak:**
 * a) Estereoisomero enantiomeroak (enantiomeria)**: bata da bestearen irudi ispiluarra; gainjartzen direnean ez dira egokitzen. Monosakaridoen D- eta L- formak, enantiomeroak dira . D- edo L- formakoak diren jakiteko, kontuan hartuko dugu **karbono karbonilikotik urrutien dagoen karbonoaren -OH taldea** (eskubialdean badago, D- formakoa da). Enantimoeroak **isomero optikoak** ere deitzen dira; propietate fisiko berdinak dituzte baina argi polarizatua desbideratzen dute eskubirantz (D-) edo ezkerrerantz (L-), jarduera optikoa izaten dute. **Enantiomeroek**, argi polarizatuaren planoaren "errotazioa" eragiten dute:[[image:alaitznatura/karbono_asimetrikoa.jpg width="250" height="327" align="right"]]


 * b) Estereoisomero diasteroisomeroak (epimeria)**: ez dira irudi ispiluarrak osatzen (adibidez, D-eritrosa eta D- treosa); karbono asimetriko bakar batengatik desberdintzen direnean, **epimeroak** deitzen dira.

Epimero berezi hauek, ** anomeroak ** deitzen dira; karbono karbonilikoa **epimerizatu egin da** lotura hemiazetalikoak beste asimetria bat sortu duelako. Anomeriaren kausa,beraz, karbono karbonilikoak eratzen duen **lotura hemiazetalikoan datza**; egoera solidoan, karbono karbonilikoa ez da asimetrikoa, ** baina disoluziotan asimetriko bihurtzen da ** (hemiazetala sortu duelako) eta isomeria berria sortzen da: ** anomeria **. Anomeroak (** + **) edo ( **-**) izendatzen dira, karbono anomerikoaren (karboniloa zena) espazio-arkitekturaren arabera: ** alfa ** isomeroetan, karbono anomerikoaren -OH eta ziklotik kanpoko karbonoarena erdiespazio desberdinean daude; ** beta ** isomeroetan, karbono anomerikoaren -OH eta ziklotik kanpoko karbonoarena erdiespazio berean daude. Isomeria motak eta bereziki isomeria optikoa ulertzeko laguntza. **Glukosa** ren egitura ziklikoaren sorrera (uretan): **Hemiazetal lotura** eratu behar da (Pentosek eta Hexosek eratzen dute hemiazetala).
 * c) Anomeria:** Hau da epimeria berezi bat; egitura zikliko duten monosakaridoetan agertzen da, ** lotura hemiazetalikoaren ondorio ** bezala (aldopentosetan eta hexosetan soilik). Aurreneko guztiek bezala, hauek ere argi polarizatua errotazioa eragiten dute, baina **D-** isomero bakoitzak **bi balio** desberdinekin, **alfaD-** eta **betaD-** isomeroenak, eta **L-** isomero bakoitzak ere, beste bi balio desberdinekin, alfaL- eta betaL-.


 * [[image:alaitznatura/Fruktosa.png width="325" height="210" align="center"]]

**D-Fruktosa**: egitura irekia eta egitura //furanosikoa//. ||  **D-Glukosa**: egitura irekia eta egitura //piranosikoa//. Eskubiko animazioan, **//alfa-//** eta **//beta-//** isomeroak (anomeroak). || ||

** -Oligosakaridoak **: bi-tik hamar-rera monosakaridoen O-glukosidiko loturaz osatutako konposatuak dira. O-glukosidiko loturaren eraketa  Adibideak: ** Zelulosa **, ** Almidoia ** eta ** Glukogenoa **, adibide bezala, aztertuko ditugu.
 * 3.2- Osidoak: **
 * 3.2.1- Holosidoak: **
 * -HomoPolisakaridoak **: Monosakarido mota bakar batez osaturiko katea luzeak, O-glukosidiko loturen bidez lotuta.

** -HeteroPolisakaridoak **: Oso katea luzeak dira, baina monosakarido mota desberdinekin (gehiengoetan, bi mota desberdineko monosakaridoz). Hauen artean, **Hemizelulosa**, **Pektinak** eta **//Agar-Agar//** (//Gelidium sesquipedale// itsasbelarratik aterata), landare jatorrikoak, eta **heparina** (antikoagulantea), **kondroitina** (kartilagoan) eta **az. hialuronikoa** (konjuntibo ehuna) animali jatorrikoak.

Disakaridoak (JSmol) Polisakaridoak (JSmol)  **Oharra**: **JSmol** irudietan, irudikatutako molekula gainean saguaren eskubiko botoia sakatuz, irudiaren estiloa alda dezakegu; gomendio bezala, "//bolas y varillas//" adierazgarria izaten da, atomoak ("bolas") eta loturak ("varillas") hobeto bereizten direlako. media type="youtube" key="RwYobhHi1lE" width="560" height="315" align="left" Ezkerreko animazioan **Maltosa** ren eraketa ikusten da, disakarido bat, bi glukopiranosaz osatuta. Lotura glikosido monokarbonilikoa da. **Beheko Irudian**: Sakarosa- ren eraketa, lotura ** dikarbonilikoarekin **



** 3.2.2- Heterosidoak: ** Molekula handiak dira, izaera mistokoak; beti, zati gluzidiko batekin eta gluzido ez den beste zati batekin: Glukoproteinak (mintz zelularretan), Glukolipidoak ...........

Eskubiko irudian, mintz plasmatikoaren osagaiak ikus daitezke; hauen artean, glikolipido eta glikoproteinak. Adar glikosidikoak beti kanpoalderantz orientaturik daude, eta **monosakaridoen ordenamenduaren arabera, "informazio" zehatza adierazten da**, adibidez: **nortasun zelularra edo zelularen ogibidea**.

Glukoproteinen eta glukolipidoen zati gluzidikoen monosakaridoak, hizkuntza edo kode baten hizkiak balira bezala portatzen dira, **hizkuntza gluzidikoa**; hizkuntz honetan mezu anitzak idatz daitezke. Pareta bakterianoaren **//mureina//** (prokariotoetan). Mintz plasmatikoaren glukoproteinak eta glikolipidoak, ..

Homopolisakaridoen artean, ** Almidoia **, ** Glukogenoa ** eta ** Zelulosa **ren egitura molekularrak sakonago aztertuko ditugu (4. atalean). Polisokaridoen molekulak: 3D. (JAVA behar duzugu) Polisakaridoak
 * Almidoia ** eta **Glukogenoa** ** (Homopolisakaridoak ** biak) bereizteko, ** amilosa ** eta ** amilopektina **ren egiturak ezagutu behar dugu:


 * 4.- Zenbait garrantzi handiko homopolisakaridoren deskribapen eta ezaugarri molekularrak: **
 * a) Almidoia **: Landare jatorrikoa da, erreserba-substantzia nagusia. Hazietan eta turbekuluetan oso ugaria da. Bi osagai ditu:
 * a.1- Amilosa: **Glukosa <**alfa1-4**>Glukosa loturez eratutako katea luzea da. Kateak egitura helikoidala hartzen du, 6 glukosa-unitatekin bira bakoitzean.
 * a.2- Amilopektina: **Amilosaren moduan baina adarkadurekin; gehiengoetan, adarkadurak, glukosa **24-30** unitatero sortzen dira, <**alfa1-6**> loturen bidez (zenbait landare espezietan, 15-30 unitatero adar bat).





Almidoi nahiz Glukogenoaren kasuetan, adarrak 8-12ren bat glukosa-unitatekoak izaten dira.
 * b) Glukogenoa **: animali-jatorriko substantzia da, energia-erreserba funtzioarekin; ugaria da, bereziki, gibelean eta muskulu ildaskatuetan. **Ez du amilosarik**. amilopektina-z osatuta dago, baina kasu honetan, adarrak **8-10** glukosa unitatero sortzen dira.

Beste homopolisakarido ospetsu bat da, landare zeluletan garrantzi handikoa (pareta zelularraren osagai nagusia da eta); **egitura funtzioa** betetzen du. Ezkerreko irudian, oinarrizko unitatea **(** lotura glukosidikoa) errepikatuz doana, eta oso katea luzeak eratuko dira. Eskubiko irudian, katea paraleloak eta haien artean hidrogeno-zubiak; horrela sor daiteke zelulosazko geruza lodi bat.
 * c) Zelulosa: **



Aurkibidera itzuli nahi dut.