rosetta

**Iruña-ko kaleetan, fosilak: hiri paleontologia.** Argazkiak eta iruzkinak: **Iosu Marruedo**. Benetako fosilak haien sorrera-harrietan ikustea , askotan zaila izaten da; bidaia luzeak, denbora eta dirua gastatu behar dugu zuzeneko behaketa egin ahal izateko. Baina ba dago beste aukera bat, errazagoa eta gure hiritik atera gabe: gure hiriko kaleetako harri apaingarrietan aurkitzen diren fosilak bilatu, behaketa egin eta harria nahiz fosil bera ere identifikatzekoa.

Hau da baliabide honen helburua. Iruñako zenbait kaletan dauden fosilak "aurkitu" behar dugu behaketa-lana eginez. Aztertu, izendatu eta argazkiak (edo nahi izanez gero //selfie//-ak) egin ditzakezue, gelan ikasi dituzuen kontzeptu eta aztergaiak finkatzeko. Irakasle bakoitzaren esku geratzen da baliabide honen erabilera eta jarduera-estrategia: //gynkama// moduan antolatu, edo osatzeko fitxa moduan edo ikaslearen sakeleko telefonoz, eta argazkiak egin ostean, aurkezpen grafiko bat prestatzeko jarduera burutu, beranduago, gelan, besteen aurrean azaltzeko .......

Ibilbide paleontologiko honetan, 14 aztergune aurkezten dira; 13 ondoko mapan kokaturik daude, baina 14. aztergunea mapatik kanpo dago, "La Morea" merkataritza gunean, Cordovilla-n. Aztergune bakoitzaren zehaztapen eta irudiak **.pdf** fitxategietan daude. Azkenik, zuen ekarpenak, zuzenketak eta informazio osagarriak eskertuko nizueke. Denbora geologian: aldi geologikoak Fosilizazio prozesua

**Azterguneak: ** Harri mota: //Kareharriak// (Harri sedimentarioa), "//Bidasoa edo Baztan gorria//" motakoa. (Urdax-ekoa). Fosilak: //Rudista caprinidoak// eta //Rudista radiolitidoak.// Adina: Kretazeoa. || Harri mota: //Kareharria// (Harri sedimentarioa) <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Fosilak: Ekinodermatuak. (//Echinodermata, Echinoidea)// <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Adina: Kretazeoa || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Harri mota: //Kareharri buztintsua// <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Fosilak: Foraminiferoak (//Eukarya, Protista//) //Nummulites klasekoak//, ekinodermatu eta molusku maskor-zatikiak. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Adina: Kretazeo- Eozenoa || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Harri mota: Kareharria, //Markina beltza// motakoa, koartzitazko zainekin. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Fosilak: //Rudista caprinidoak// (//Mollusca, Bivalvia//). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Adina: Behe Kretazeoa. (Aptiense-Albiense, -125m.u.-113 m.u.) || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Harri mota: Kareharria <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Fosilak: Ekinodermatuak (//Echinodermata, Echinoidea//) <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Adina: Goi kretazeoa. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Harri mota: Kareharria, //Baztan gorria// motakoa. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Fosilak: Rudistak (//Mollusca, Bivalvia//). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Adina: Kretazeoa || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Harri mota: **Kareharri grisa** eta **kareharri beltza** //Markina beltza// motakoa, oso berkristaltze maila biziarekin <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Fosilak: Ekinodermatuak eta koral multzoak (//Porifera//). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Adina: Kretazeoa || Harri mota: Kareharria. Fosilak: Poriferoak (Espongiarioak edo itsas belakiak) eta moluskuak. Adina: Goi Jurasikoa. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Harri mota: Kareharri buztintsua. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Fosilak: Ekinodermatuak (//Echinodermata, Echinoidea//). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Adina: Eozenoa || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Harri mota: Kareharri buztintsua <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Fosilak: **<span style="background-color: #faf6f6; color: #e30a24; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ez dago **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">. **Egitura batzuek, fosil antza badute ere, ez dira fosilak**, adibidez hemen ikus daitezkeenak, **<span style="color: #1b08f2; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">dendritak **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">; landare itxurakoak dira baina ez dira fosilak, egitura mineralak baizik. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Harri motak: //Granitoa// (Harri magmatikoa),//Migmatita// (Gneis migmatitikoa) eta //Serpentinita// (H. metamorfikoa) <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Fosilak: **<span style="color: #f4013e; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ez dago. ** **Hausnartzeko**: zergatik fosilak ez dira agertzen harri magmatiko eta metamorfikoetan?
 * [[image:1-Tudela kalea,14..JPG width="160" height="119"]] || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**1.- Tutera kalea, 8. ataria**
 * [[image:2.Auzolan.TudelaKalea,16.JPG width="160" height="119"]] || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**2.- Tutera kalea, 10**, aintzinako **//Auzolan//** denda.
 * [[image:3.- Huarte doktorea kalea,3.JPG width="160" height="119"]] || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**3.- CEN** eraikina, //Huarte// doktorearen kalea,3.
 * [[image:4-BimbayLola.JPG width="160" height="119"]] || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**4.- //Bimba y Lola//** denda. Karlos III etorbidea, 34.
 * [[image:5-KutxaBankCarlosIII.JPG width="160" height="119"]] || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**5.- //KutxaBank//**, Karlos III etorbidea, 36.
 * [[image:6-CarlosIII,59.JPG width="111" height="134" align="center"]] || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**6.-** Karlos III etorbidea, **59. ataria**.
 * [[image:PB270050.JPG width="160" height="119"]] || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**7.A-** Karlos III etorbidea, **14.atari-tik 18. atari-ra bitarteko ezpaloi-tartea**.
 * [[image:P3240012.JPG width="160" height="119"]] || **7.B**- **//Yoldi//** Hotela, San Ignacio etorbidea 11.
 * [[image:alaitznatura/7- P1030001.JPG width="160" height="119"]] || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**8.-** Carrefour supermerkatuaren eraikina, **//Ponsal//** eraikina. Barañain-go etorbidea, z.g.
 * [[image:8-P1030006.JPG width="160" height="119"]] || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**9.- Mercería Conchi**, Irunlarrea kalea, 13A. (Mendebaldea).
 * [[image:10.-Irunlarrea.13A.JPG width="160" height="119"]] || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**10.-** Irunlarrea kalea, **//13.//** **ataria**

|| <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Harri mota: Hareharria <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Fosilak: <span style="color: #f50606; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Ez dago** <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Egiturak: //Dendritak// (oso ederrak) || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Harri mota: Kareharria, //Bidasoa// edo //Baztan gorria// motakoa. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Fosilak: Molusku oskobikoak, Rudistak (//Mollusca, Bivalvia//). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Adina: Behe Kretazeoa. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Harri mota: Kareharri margotsuak. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Fosilak: Molusku oskobikoak (//Mollusca, Bivalvia//). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Adina: Eozenoa. || Harri mota: Kareharri gorri bikortsua koartzitaz betetako zainekin, "//Caravaca gorria//" bezalakoa. Fosilak: **Ammoniteak**, **Belemniteak** (//Mollusca, Cephalopoda//) Adina: Goi Jurasikoa. ||
 * [[image:11.-NuñezLoreak.JPG width="160" height="119"]] || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**11.- //Nuñez//** loredenda. Ermitagaina kalea,2.
 * [[image:12A-YamaguchiPlaza.JPG width="156" height="152" align="center"]] || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**12**.- **//Yamaguchi//** plaza.
 * [[image:12B-YamaguchiParkea.JPG width="158" height="139" align="center"]] || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**13.- //Yamaguchi//** parkea.
 * [[image:S2050009.JPG width="156" height="123"]] || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**14**.- **//"La Morea"//** merkataritza-gunea. //La Morea// auzoa, Cordovilla. (ez dago adierazita goiko mapan)

Hasiera orrira