Ekinodermatuak


 * Ekinodermatuak **


 * 1.- Ezaugarri orokorrak **:
 * Ekinodermatuak** (//Echinodermata//) //animalia filum// itsastar bat dira, ozeanoetan aurkitzen direnak sakonera guztietan.
 * a) Simetria bilaterala zuten** animaliengandik eratorri dira, baina eboluzioa dela eta gaur egun simetria pentagonala izaten dute gehien bat.
 * b) Haien larba guztiek simetria bilaterala dute**, ziliatuak dira eta aske igeri egiten dute. Geroago gorputzaren ezker partea hazi egiten da eskuinekoa desagertaraziz. Ezkerreko aldea orduan simetria erradialean hazten da (pentarradiala) eta gorputza ardatz baten inguruan hazten da bost zati ezberdinetan. (Ikusi ezkerreko irudia)


 * c) Kaltzio karbonatoz ** **eginiko exoeskeleto bat** da, plaka eta arantzaz egina. Exoeskeleto honek gorputza mantentzen du barruan. Animalia batzuek zikinkeriak kentzeko pedicellariae izeneko arantza modifikatuak dituzte.


 * d)** **Ekinodermatuek ur sistema baskular hidrauliko bat dute**, eta honekin elikatu, mugitu eta gasen trukaketa egiten dute. Sistema zirkulatorio sinple bat dute eta liseriketa hodi oso bat dute.


 * e)** **Sexuak orokorrean bereiztuak izaten dira**. Ugalketa sexuala normalki, obuloak eta esperma uretan uztean datza, eta ugalketa beraz kanpokaldean gertatzen da


 * f) ** **Ekinodermatu batzuek nabaria den berregite gaitasun bat dute**: itsas-izar bat erradialki mozten badugu parte ezberdinetan, hilabete batzuetan parte bakoitzak itsas-izar bakunak sortuko ditu. Hau beso bakar bat moztuz egin daiteke, egoera ideal batean izaki oso bat sortzea lortzen duelarik.



Besoak zurrunak dira, ez dira malgutzen. Behekaldean, besoazpikoan, sistema ambulakralaren hodi elastikoak ateratzen dira, bentosa txiki batekin eta hauei esker, animalia lekuzalda daiteke. Haragijaleak dira.
 * 2.- Sailkapena **:
 * ** Asteroideoak ** (Itsas izarrak) [[image:asteroideoak.jpg align="center"]] || [[image:alaitznatura/las-estrellas-de-mar-mas5.jpg width="260" height="194" align="left"]]Simetria pentagonala duten gorputzekin; erdigunetik **bost beso** (edo bosten multiploa,10 edo gehiago) zabaltzen dira simetria guztiz.

Epidermisak estaltzen dituen kaltzio karbonatozko plakak izaten dituzte, baina maskor bat osatu gabe. Ahoa sabelaren erdian dago eta uzkia bizkaraldeko erdigunean. Digestio aparatua laburra da eta bost luzakin izaten ditu, bakoitza beso banatara doana. || || Simetria pentagonalarekin ere, baina besoak gorputz-erdiko diskoa baino meheagoak; beso hauek malguak dira, tolesten eta "astintzen"dira.
 * ** Ofiuroideoak ** (Ofiuroak) [[image:ofiura.jpg width="280" height="210"]]

Animalia besoen malgutasunez eta astinkadaz baliatzen dira mugitu ahal izateko.

Hodi edo oin anbulakralek ez dute bentosarik. Plancton-ez elikatzen dira. || || Garapenaren hasierako simetria pentagonala desagertzen da helduengan eta **aldebiko simetria bihurtzen da, gorputz luzangarekin eta besorik gabe.** Mutur batean, ahoa dago eta bere inguruan sistema ambulakralaren zenbait hodi, **garro** bihurtu dira, elika funtzioarekin. Gainontzeko hodi anbulakralek lokomozio-funtzioa dute.
 * ** Holoturioideoak ** [[image:HOLOT.jpg]]

Deskonposatzen ari den materia organikoz elikatzen dira. || || //Puzgarri//-itxurako gorputza, esferoidalak edo oboideoak. Epidermispeko kaltzio karbonatozko plakek maskor bat osatzen dute. Simetria pentagonala.
 * ** Echinoideoak ** (Itsas trikuak) [[image:erizo.jpg]]

Kaltzio karbonatozko maskorretan simetria pentagonala ikus daiteke, zeren eta, txandakatuta, sistema anbulakralaren hodien "zulo-lerroak" eta arantza mugikorren lerroak ikusten baitira.

Behekaldean, erdian, ahoa, bost hortzekin. Uzkian, bizkargainean, erdian.

Lokomozioa, gehiengoetan, arantza mugikorren bitartez egiten dute. || Ez dira lekuzaldatzen **substratuari eutsita** bizi izaten baitira.
 * ** Krinoideoak ** (Itsasoko lirioak) [[image:krinoideoa.jpg width="200" height="239" align="center"]] || [[image:alaitznatura/pez-emplumado-3.jpg width="350" height="267" align="left"]]Sakonera handiagotan bizi diren ekinodermatuak dira.

Ahoa, bizkaraldean dago (aho dortsala duten ekinodermatu bakarrak dira).

Kasu batzuetan, besoak adarkatzen dira. ||