Giza+ugal+aparatua.


 * Ugaltze-aparatua. Giza Ugalketa. **

Gizakiok, sexuzko ugalketa egiten dugu; sexu desberdineko bi indibiduoen bi zelula elkartu behar dira (** ernalketa zelularra **). Bi ugaltze zelula horiek **gametoak** deitzen dira eta elkartzean ** zigoto ** izeneko zelula bat sortzen da, indibiduo berri baten lehenengo zelula. .
 * 1.- Ugaltze zelulak: **

Gizonezkoen gametoak, ** espermatozoide edo espermatozitoak ** deitzen dira eta emakumezkoenak ** obozitoak ** dira. Espermatozito eta obozitoaren elkarketa, emakumezkoaren ugaltze-aparatuaren barruan elkartzen dira, gehiengoetan Falopioren tronpetan; elkarketa horren ondorioa, ** zigotoa ** da. Zigotoaren nukleo barnean, **46 kromosoma** daude, **23 espermatozoideak** ekarri ditu eta beste **23-ak obozitoak** ekarritakoak. Ezkerreko irudian, obozito bakar bat ikusten da, espermatozitoz inguratuta. **Espermatozitoek**, txikiagoak izateaz gain, **flagelo** bat daukate eta honi esker, zelula mugikorrak dira, oso higikortasun handikoak; obozitoa inguratzen dutenen artean, espermatozoide bakar batek sartzea lortuko du obulu barruan; espermatozitoaren nukleoa da sartzen den elementu bakarra, beste osagai zelularrak (mitokondrioak .....) kanpoan geratzen direlarik.  Arrazoi honengatik, zigotoaren mitokondrio guztiak, obozitotik datos, eta handik garatuko den indibiduoaren zelula guztien mitokondrio guztiak ere, obozitotik eratorri dira, hau da amaren mitokondrioak ditugu gizaki guztiok.
 * [[image:alaitznatura/espermOB.jpg width="322" height="262" align="left"]]Espermatozoideak obuluak baino askoz txikiagoak dira.

Beheko irudian, espermatozioto baten atalak azaltzen dira. || ..
 * media type="youtube" key="eJFo8ruQ8Q4" height="376" width="507" || media type="youtube" key="TYF1CBz_apk" height="352" width="475" ||

Espermatogonioak testikuluetan daude mutikoak jaio direnez geroztik; berauen nukleo barruan, ** 46 kromosoma daude ** (Gizakian, 44+XY), beste zelula somatikoetan bezala (giharra, hezurra, odol-zeluletan ... beti 46 kromosoma nukleoan). . Bi zatiketa zelular mota egiten dituzte espermatogonioek: a) ** Mitosia **: zatiketa zelular honen bidez, espermatogonio batetik bi espermatogonio sortzen dira, biak berdinak, 46 kromosomarekin nukleo barnean. Horrela, testikuluetan dauden espermatogonio kopurua ez da agortzen bizia osoan zehar. b) ** Meiosia **: zatiketa mota honen bidez, espermatogonio batetik lau espermatozoide sortzen dira; haien nukleo barruan 23 kromosoma daude, eta guztiek informazio desberdina daramate. Ez daude bi espermatozoide informazio berdina daramatenik, Meiosi prozesuak kromosoma homologoen informazioa nahasten baitu. Prozesu hau indarrean mantentzen da, intentsitate desberdinarekin, jaio egunetik hil arte. || ** Obogonioak ** dira obulu edo obozitoen zelula amak. **46 kromosoma** dituzte nukleo barruan (44+XX). Obulutegian bizi dira eta nesken jaio egunean, kopurua mugatuta dago (400.000 mila inguru bi obulutegien artean). 400.000 zelula horiek, jaio baino lehen, meiosia egiten hasten dira aldiberean. Hasi eta berehala etentzen dira meiosiaren hasieran. Neska jaioberri baten obulutegian, 400.000 folikulu primordial daude, hau da 400.000 obogonio meiosiaren hasiera etenduta, bakoitza laguntza-zelulaz inguratuta (multzo zelular hau ** folikulu primordial ** deitzen da). || Emaitza: ** bakoitzatik obulu edo obozito bat 23 kromosomekin ** (22+X) sortuko da. ** Menopausian ** (52-56 urtetan) meiosia burutzeko gaitasuna galtzen da, ez dira obozito gehiago sortuko. || The female reproductive system (I) The female reproductive system (II) || ** 2.3- Gizonezkoen ugaltze-aparatua. ** The male reproductive system  ||
 * 2.- Gametoak nola eta non sortzen ditugu? **
 * 2.1- Gametoen sorrera: **
 * Espermatogonioak ** dira espermatozoideen zelula amak; espermatogonioen zatiketatik espermatozoideak sortzen dira.
 * Testikuluetan || Espermatogonioak || ** Mitosia ** egiten dutenean || Batek **bi espermatogonio** sortzen ditu, nukleoan ** 46 kromosomarekin ** eta informazio berberarekin.
 * Testikuluetan || Espermatogonioak || ** Meiosia ** egiten dutenean || Batek **lau espermatozoide** sortzen ditu, ** 23 kromosomekin ** (kopuru erdia, 22+X eta beste erdia 22+Y) guztiok desberdinak. Prozesu hau hasten da nerabezaroan, garunak agintzen duenean eta indarrean mantentzen da gizonezkoa hil arte. ||
 * Obulutegietan || ** Obogonioak ** || ** Mitosia **: Soilik garapen enbrionarioan zehar. || Batek **bi obogonio sortzen ditu**, nukleoan ** 46 kromosomarekin ** eta informazio berberarekin. Garapen enbrionarioaren 5. astetik 30. astera bitartean Obogonio kopurua zehazten da (400.000 inguru). 31. astetik aurrerantzean ez da mitosi gehiagorik burutuko.
 * Obulutegietan || ** Obogonioak ** || ** Meiosia **: nerabezarotik menopausia iritsi arte. || Nerabezaroan eta garunak aginduta, hilero, 400.000 zelula horietako gutxi batzuk (6-8) jaio baino lehen egiten hasi ziren meiosiarekin jarraituko dute, bukatu arte.
 * Jarduera 1 **.: Gametoen ibilbidea.
 * Jarduera 2 **.: Gametoak.
 * Jarduera 3. **: Bi gametoren arteko topaketa.
 * Jarduera 4 **.: Ernalketari buruzko kontzeptuak.
 * ** 2.2- Emakumezkoen ugaltze-aparatua: ** Beheko irudietan, alboko bista (ezkerra) eta aurreko bista (eskubia).
 * [[image:alaitznatura/200px-Female_anatomy_svg.png width="279" height="272" align="left"]][[image:alaitznatura/emakumeen_ugaltze_aparatua.jpg width="287" height="333" align="right"]]

|| || media type="custom" key="23064870" align="center"
 * Gizakiaren Ugal-aparatua. Irudi-galeria **

..
 * media type="youtube" key="90PB8PNq9EA" width="444" height="333" align="center" || media type="youtube" key="p-FUfYv5mEM" width="527" height="291" ||
 * 3.- Ziklo obarikoa: **

El Ciclo ovarico (gaztelaniaz. Animazioa) Obulazioa eta ernalketa zelularra. Animazioa Video honetan: Lagundutako ugalketa, "i//n vitro//" ernalketa-ko prozeduraren deskribapena (ingeleraz) media type="custom" key="28196415" align="center"

** Jarduera 5 **.: Sexuzko ugalketa. . Nerabezaroan zehar gertatzen diren aldaketak.
 * Jarduera 6 **.: Obuluen ibilbidea.
 * Jarduera 7. **: Ugalketari buruzko kontzeptuak.
 * 4.- Nerabezarotik heldua izatera. Aldaketak: **

Ernalketa motak. Azalpen grafikoa (Euskeraz) Ernalketa, haurdunaldia eta erditzea I (Animazioa, gaztelaniaz) Ernalketa, haurdunaldia eta erditzea II (Animazioa, gaztelaniaz) Haurdunaldia eta erditzea. Azalpen grafikoa. (Euskeraz). Erditzearen azken fasea, kanporaketa (video-animazioa) **Jarduerak: ** ** Jarduera 8. **Sexualitatearen eta ugalketaren zenbait mito.  ** Jarduera 9. **Haurdunaldiaren anatomia.  ** Jarduera 10. **Enbrioiaren garapena eta erditzea.  ** Jarduera 11. **Plazentaren funtzioak. Itzuli
 * 5.- Ernalketa, haurdunaldia eta erditzea ** :