Lurraren+kanpo+dinamika.+Kanpo+eragile+geologikoak.

Agente edo eragile atmosferikoeek (gas atmosferikoeek, tenperaturak ...) eragindako prozesu multzoa da, eta ** harriak apurtu, hautsi eta zatikatu ** egiten ditu ** garraiorik gabe **("in situ"); apurketa-prozesua hau ez da inoiz izaten harrien desplazamenduaren ondorioa Harrien edo materialen desplazamenduaren ondorioko apurketa, suntsiketa edo zatiketa, ** higadura ** deitzen da. Meteorizazioa (ikusentzunezkoa). Hiru mota bereizten dira : Meteorizazio mekanikoa : Dilatazioen eta uzkurduren ondorioa da, gaua eta egunaren arteko tenperatura aldearengatik. Meteorizazio kimikoa : Harriak osatzen dituzten mineralakzenbait oxidazio kimikoren eraginez eraldatzen eta desegiten dira Meteorizazio biologikoa : Izaki bizidunek eragindakoa: landareen sustraieek, gizakiak (Velate-ko tunelak adibidez ..) Meteorizazioan eragina duten faktoreak Tenperatura eta Hezetasuna izaten dira.
 * Lurarren kanpo dinamika. Kanpo eragile geologikoak. Harrien zikloa. **
 * 1.- Harrien meteorizazioa: **
 * 1.1- Meteorizazioa zer da?: **
 * 1.2- Meteorizazio prozesuak (motak) **:
 * media type="youtube" key="DVFYjbCVIvY" height="245" width="302" || [[image:alaitznatura/meteorizacion.png width="498" height="208"]] || Meteorizazio mekanikoa eta meteorologiak eragindakoa:

Meteorization and weathering

Laboratorio virtual de meteorización || ** Jarduera 1. **Higaduraren eta meteorizazioaren arteko desberdintasunak ** Jarduera 2. **Meteorizazio fisikoa eta kimikoa. ** Jarduera 3. **Harrien meteorizazioa. . Prozesuak (** ZER ** kasua) eta Agente geologikoak (** NORK ** kasua, kanpo eragileak): ** Jarduera 4. (Ikusteko) **Higadura, garraioa eta sedimentazioa. Fitxa betetzeko, **hitz-poltsa** honetan dauden ** terminu guztiak erabili eta ezagutu ** behar duzu, berariazko hutsunetan jarrita.
 * 2.- Erliebearen modelaketa . **
 * = **Prozesuak (Zer egiten dute)** ||= **Kanpo eragileak (Nork egiten du)** ||
 * ** Meteorizazioa ** ||= Atmosfera-k (gas atmosferikoeek eta aldagai meteorologikoeek./Biziduneek. ||
 * = ** Higadura ** ||= Haizeek/ Ur basatieek eta ibaieek/ Lurpeko ureek/Glaziarreek/Itsas ureek. ||
 * ** Garraioa ** ||= Haizeek/ Ur basatieek eta ibaieek/ Lurpeko ureek/Glaziarreek/Itsas ureek. ||
 * = ** Sedimentazioa ** ||= Haizeek/ Ur basatieek eta ibaieek/ Lurpeko ureek/Glaziarreek/Itsas ureek. ||
 * Jarduera **: ondoko dokumentua ireki eta ikusten den Taularen hutsuneak osatuko dituzu ;

//KanpoEragileak.Fitxa.doc// taula osatzeaz gain, ondoko hiztegiaren terminuak landuko ditugu besteren aurreko azalpen laburren bitartez. Horretarako, gelakideek (bikoteka antolatuta) bi terminu aukeratu behar dute. Terminu horien esanahia menperatzen dutela egiaztatu ondoren, beste gelakideei azalduko diete gelako pantailan terminu bakoitzari dagokion irudia zabalduta egonda (gainean **//click//** eginez).
 * Jarduera-iradokizun bat **:
 * ** 1.- Erg ** || ** 2.- deflazioa ** || ** 3.- morrena zentrala ** || ** 4.- zirkua ** || ** 5.- karkabak ** || ** 6.- ibai-harana eta haran glaziarra ** || ** 7.-Uholde-lautada **


 * 7b.- uholde lautada (II) ** || ** 8.- crevasses ** ||
 * ** 9.- mihia ** || ** 10.- dolinak ** || ** 11.- Arro hidrologikoa ** || ** 12.- barjan ** || ** 13.- meandroa **


 * 13b.- meandroa (II) ** || ** 14.- harrera-arroa **


 * 14b.- Cuenca de recepción ** || ** 15.- deiekzio-konoa **


 * 15b.- Cono de deyección ** || ** 16.- tomboloa ** ||
 * ** 17.- estalaktitak eta estalagmitak ** || ** 18.- Reg **


 * 18b.- Reg (II) ** || ** 19.- abrasio-plataforma ** || ** 20.- delta ** || ** 21.- haitzuloak **


 * 21b.- Karst: leizeak ** || ** 22.- urradura eolikoa **


 * 22b.- urradura eolikoa (II) ** || ** 23.- aurreko morrena **


 * 23.- bablazio edo urtze zona ** || ** 24.- dunak **

**Baliabide gehiago (animazioak)**, eragile geologiko motaren arabera : 26.- Kostalde lerroaren aldakuntza || 27.- Modelatze karstikoa || 28.- Arro hidrologikoa 29.- Meandroen sorrera 30.- Ibai-simulagaiua || 31.- Haizearen lana || 32.- Glaziar baten eboluzioa 33.- Glacier simulator || Beheko ikonoan ** Click to run ** sakatuz, glaziar baten jarduera eta eboluzio klimatikoa azter ditzakezu. Oso jolas ederra da!. media type="custom" key="18594510" align="center"
 * 24b.- albo-morrena ** ||
 * ** Itsasoaren lana ** || ** Lurpekoen lana ** || ** Ibaien lana ** || ** Haizearen lana ** || ** Glaziarren lana ** ||
 * 25.- Kostaldeko modelatzea

** Jarduera 5 **. Erliebea moldatzeko prozesuak. ** Jarduera 6. **Higadura, garraioa eta sedimentazioa. ** Jarduera 7. **Lurzoruak. ** Jarduera 8. ** Lurzoruen sorrera.

Harriak mineral bat (substantzia bat) edo gehiagoren agregakin naturalak dira. Jatorria kontuan hartuta, beste harri batzuen zatietatik edo izaki bizidunen hondakinetatik eratortzen dira, zenbait eraldatze-prozesu garatu ondoren. ** Jarduera 9. ** ( **Ezinbestekoa**) Harrien sorrera. Konglomeratua (Detritikoa). Halita (Ebaporitikoa, NaCl) || Hauek dira hiru faktoreak: Prozesua ** litifikazioa ** edo ** Diagenesia ** deitzen da. __Harri sedimentarioak mota desberdinekoak__ izan daitezke: Konglomeratuak, hareharriak, buztinitak ..... Harrien zikloa, irudi bizidunetan. Harrien zikloa. Irudikapen orokorra. sortutako harriak dira. Magma solidotzeko denbora eta lekua kontuan izanik, harri plutonikoak edo bolkanikoak sortuko dira: egiten da. Hozte abiadura geldoa eta sakonera handian. Harri hauek kristal-egitura izaten dute. Granitoa, Diorita, Gabroa ...... Granitoa (Magmatiko Plutonikoa) horrexegatik harri hauek ez dituzte kristalarik edo oso gutxi eta txikiak izaten dira. Gainazalean edo itsas hondoan (ur hotzarekin kontaktuan) azkar hozten diren magmetatik datoz. Obsidiana, Pumita, Basaltoa ... Pumita (Magmatiko bolkanikoa) || ** C) Harri metamorfikoak **: Oso sakonera handitan lurperatuta dagoen edozein harri motak bere gainean dauden sedimentuen eraginez izugarriko **presioa** jasaten du. Horretaz gain **tenperatura** handiagoren eraginpean egoten da. Metamorfismoa beti egoera solidoan burutzen diren harrien eraldatze prozesuak dira. Marmola, Arbela, eskistoak ...
 * 3.- Harrien zikloa: **
 * ** A) Harri sedimentarioak **: Agente sedimentario garraiatutako sedimentuak zenbait lekutan metatzen dira; hain zuzen, ingurua baino zerbait sakonagoak diren lekuetan. Leku hauei ** Arro sedimentarioak ** deitzen zaie. Sedimentu-geruzak ** estratuak **deitzen dira. Arro sedimentarioetan metatu ahala, materialak eraldatuz doaz, hiru faktoreren eraginez.
 * Presioa ** (gainean metatu diren materialen pisua).
 * Tenperatura **: presioak eta barne bero-fluxuak eraginda.
 * Uraren zirkulazioa **: sedimentuetan dagoen urak, material batzuk disolbatu edo/eta kristaltzen du, sedimentu-zatiak itsasiz (zementazioa). || Hiru faktore hauen ondorioz, sedimentuak apurka-apurka trinkotzen dira eta klastoak (zatikiak) elkar itsasten dira; horrela harri berri bat sortzen da, Harri sedimentario bat.
 * Detritikoak **: klastoak egoera solidoan iristen dira arro sedimentariora.
 * Prezipitaziozkoak **: sedimentuak uretan disolbatuta iristen dira, arro sedimentariora. Bertan jalkin egiten dira, prozesu kimiko baten bidez (sedimentario kimikoak) edo ura lurrindu delako (lurrintzekoak edo ebaporitak). Kareharriak (kimikoak) igeltsoa, halita ... (ebaporitak).
 * Organikoak ** (jatorri biologikokoak): ikatzak, petrolioa ... ; klastoak edo sedimentuak bizidunen hondakinak dira (hezurtzeak, maskorrak, enborrak ....). ||
 * ** B) Harri igenoak edo magmatikoak **: Magma hoztean
 * Harri igneo plutonikoak **: Magma pixkanaka-pixkanaka hoztu
 * Harri igneo bolkanikoak **: hauek oso azkar hozten dira,
 * Presioak** edo/eta **tenperatura** handiagoa denez, eraldatze-prozesu bat, ** metamorfismoa **, burtzen da, beti, harrien mineralen fusio puntua gainditu gabe.

Marmola. Harbela. ||
 * Jarduera 10. **Harria ala minerala? ** Jarduera 11 **. Harri magmatikoak eta metamorfikoak. ** Jarduera 12 **. Harri igneoak ** Jarduera 13 **. Harri metamorfikoak

Aurkibidera itzuli nahi dut.