Lur+Planeta+2


 * Lur Planeta (I). Ezaugarri planetarioak. Lurraren higidurak. Urtaroak. Eklipseak. **

Lurraren ezaugarriak: **a) Eremu magnetikoa du,** iman erraldoi bat bezala portatzen da. Eremu magnetiko honek eguzki-irradiazio kaltegarrietatik babesten gaitu Eguzkirainoko distantziari eta atmosferaren osaerari esker, Lurraren gainazalean 15ºC-ko tenperatura izaten dugu batazbestez. **f) Geologikoki bizirik dago. Jarduera geologiko handiko planeta bat da**; Lurraren barneko energiak (barneko beroak), lurrikarak, sumendiak, erliebe-altxamenduak .... eragiten ditu. Honetaz gain, nahiko satelite handia duela (Ilargia) esan behar da; satelite horrek (bere masak) ozeanoetako itsasaldiak eragiten ditu.
 * 1.- Lurraren ezaugarriak: **
 * b)** **Lurraren atmosfera %21 ko oxigeno kontzentrazioa dauka**. Nitrogenoa (%78), oxigenoa (%21) eta CO2 (%0,33) dira osagai nagusiak.
 * c)** **Gaur egunean,** gainazaleko batazbesteko tenperatura 15ºC-koa da.
 * d) U****raren zikloa dauka**. Tenperatura horrek ura hiru egoeratan egotea ahalbidetzen du. Horregatik daukagu uraren zikloa.
 * e) ****Bizia garatu da planeta honetan.** Orain dela 3.800 miloi urte, bizia planeta honetan sortu zen eta harrezgeroztik, eboluzionatu du gaur egungo espezie-aniztasuna izateraino, giza espeziea barne.

media type="youtube" key="KhKYpT2zS94" width="448" height="251" align="left" Lurraren errotazio-ardatza irudizko lerro bat da eta ipar polotik Hego polora doa, planetaren erdigunetik zeharkatuta. Lurrak ardatz honen inguruan bira egiten du. Ipar polotik begiratuz gero erlojuaren orratzen kontrako noranzkoan biratzen da; beti mendebaldetik ekialdera, hau da Bilbotik Irunaldera biratzen da.
 * 2.- Lur planetak egiten dituen higidurak: **
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">2.1- Errotazio-higidura: **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Bira osoa emateko **24 ordu** behar ditugu, egun bat. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Errotazio-ardatzak **23,5º** inguruko inklinazioa du ekliptikaren (orbitaren planoa) planoarekiko ; horren ondorioz, egunaren eta gauaren iraupena ez da berbera urte osoan.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Lurra bere errotazio-ardatzaren inguruan biratzen den bitartean, Eguzkiaren inguruan ere biratzen da. hau da translazio-higidura; 365 egunetik behin, orbita bat edo translazio-ziklo bat egiten du, hau da lur-urtea. <span style="background-image: url(""); font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Lurraren mugimenduak <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Errotazioa eta translazioa. Animazioa (gaztelaniaz) ** Jarduera 1 **. Lurraren mugimenduak ** Jarduera 2 **.Translazioa. ** Jarduera 3 **. Errotazioa. ** Jarduera 4 **.Aukeratu erantzun zuzena. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Lurraren beste mugimenduak: **prezesioa** eta **nutazioa (ondoko animazioan)**
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">2.2- Translazio-higidura: **



<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Lurraren errotazio-ardatzaren inklinazioa da urtean zehar gertatzen diren zenbait aldaketen eragilea (tenperatura, eguna eta gauaren iraupena ...). Aldaketa hauek kontuan hartuta, lau urtaro bereizten dira: **udaberria** (//primavera, spring//), **uda** (//verano, summer//), **udazkena** (//otoño, autumn//) eta **negua** (//invierno,// //winter//). <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">Errotazioa, Translazioa eta Urtaroen zergatia. Animazioa (gaztelaniaz) <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">Translazio-higidura eta urtaroak. Simulagaiua (ingeleraz). media type="youtube" key="K_eT_2-R3LM" width="420" height="315" align="left" <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Ekinozioak eta Solstizioak**: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Urtaro batetik beste batera igarotzeko egunak horrela deitzen dira.
 * 3.- Urtaroak: **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Ekinozioak**: Udatik udazkenera eta negutik udaberrira igarotzeko egunakdira. Bi egun horietan egunak eta gauak iraupen berbera dute. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Solstizioak**: Udazkenetik negura eta udaberritik udara pasatzeko egunak dira. Bi egun horietan egunaren eta gauaren arteko alderik handiena izaten da.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">Urtaroen simulagaiua.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**4.1- Zer da eklipse bat ?**: Astro bat beste bat, erabat edo partzialki estaltzea. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Hiru astro lero zuzenean daudenean gertatzen dira eklipseak. Lurrak, Eguzkiak eta Ilargiak bi eklipse mota sor ditzakete: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Eguzki-eklipsea: Ilargia Eguzkiaren eta Lurraren artean dagoenean gertatzen da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ilargi-eklipsea: Lurra Eguzkiaren eta Ilargiaren artean dagoenean gertatzen da. <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">Ilargiaren aldiak eta eklipseak. Informazio iturria. <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">Eguzki-eklipsea.Informazio iturria. ** Jarduera 5. ** Eklipse motak. ** Jarduera 6. ** Eklipseak. Kontzeptuak ** Jarduera 7. ** Eklipse baten elementuak
 * 4.- **** Eklipseak. **** Lurra eta Ilargia : **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**4.2- Ilargiaren higidurak**: Gure sateliteak bi higidura mota ditu <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**a) Errotazioa**: Ilargiak 28 egun behar ditu bere ardatzaren inguruan bira oso bat emateko <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**b) Translazioa**: Ilargiak Lurraren inguruan orbita bat egiten du, ekliptikarekiko 5º-ko inklinazioarekin. 28 egun behar ditu bira osoa emateko. Denbora tarte horri ilargi-hilabetea esaten zaio. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ipar poloaren gainetik begiratuta, bi higidura hauek orduen aurkako noranzkoan gertatzen dira. Errotazio eta translazio mugimenduak batera (biek 28 egun behar dituzte) gertatzen direnez, Ilargiak beti aurpegi berbera erakusten dio Lurrari. <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">Ilargiaren aldiak (I) simulagaiua. <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">Ilargiaren aldiak (II) **Jarduera 8.** Ilargiaren aldiak. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Lurrak eta Ilargiak elkarri erakartzen diote, grabitate indarraren eraginez. Eguzkiaren masak ere eragina izaten du (eguzki-tsasladiak), zeren eta distantzia handitan badago ere, oso masa handia baita. Indar hori ozeanoetan hauteman daiteke, bertako ura Ilargiaren erakarpenagatik zona batzuetan metatzen (**itsasgorako fasea**) eta beste batzuetan murrizten baita (**itsasbeherako fasea**). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Hidrosfera ikastean, 7. Unitate Didaktikoan, informazio gehiago aurkituko duzu, oinarrrizko hiztegi batekin. <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">Itsasaldiak. Simulazioa (I). <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">Itsasaldiak. Simulazioa (II)
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">4.3- Itsasaldiak, mareak: **