Arrainak


 * Arrainak **

Arrainak ikertzen dituen zientzia **Iktiologia** da. Talde honetan, **odol-hotzeko kordatu** ez tetrapodo urtar guztiak sartzen dira.
 * Arrainak** uretan bizi diren eta hatzdun gorputz-adarrik ez duten, ornodun, gehienetan **poikilotermoak** (//"odol hotzekoak"//) dira.
 * Hegalak** izaten dituzte. Gehienek gorputz ezkataduna eta isats-hegal batean amaitua daukate. Maizenik, arnasketa **zakatz**en bidezkoa izaten da.

Arrainen gorputzean hiru atal bereiz daitezke: burua (muturretik **zakatz-operkuluraino**, edo **zakatz-arraileraino** **elasmobrankioetan**) enborra eta isatsa (isats-pedunkulutik isats-hegalaren amaieraraino). Gehienak fusiformeak eta oso hidrodinamikoak izaten dira, baina filiformeak edo zizareaireak (aingira) ere izan daitezke. Beste batzuk alboetatik (urraburua, bixigua) edo dortsobentralki ( zapoak) zapalduak dira. **Pleuronektiformeak** (mihi-arraina, erreboiloa) alboetatik zapaldurik daude, baina saihets baten gainean igeri egiten dute. Arrainen kanpo eta barne anatomia (ingeleraz) Arrain gehienek faringearen bi aldeetan kokaturik dauden zakatzen bidez hartzen dute arnasa. Zakatzak zakatz-harizpi deitutako hari-formako egiturez osaturik daude. Harizpi bakoitzak daukan kapilar-sarearen bitartez, oxigeno eta karbono dioxidoaren elkartrukea gertatzen da. Horretarako oxigenoz aberatsa den ura arrainaren ahotik sartu eta zakatzetan barrena pasatzen da. Gas-trukearen ondoren, oxigenoz urria den ura zakatz-irekiduretatik irteten da. Arrain batzuek, hala nola lanproi eta kondriktioek, zakatz-irekidura ugari daukate. Osteiktioek, berriz, irekidura bakarra dute buruaren alde bakoitzean, zakatz-operkulu izeneko hezur-tapakiaz estalirik dagoena. Polipteriformeen larbek kanpo-zakatzak dauzkate. Talde anitzetako arrainak uretatik kanpo denbora luzez bizi daitezke. Aingirak eta Periophtalmus familiako arrainak azalaren bidez arnas hartzeko gauza dira. Aingira elektrikoaren aho-barrunbean gas-trukea gerta daiteke, eta baita Loricariidae, Callichthydae eta Scoloplacidaeen digestio-hodian ere. Arrain birikadunek ( diponoi ) eta polipteriformeek tetrapodoenen antzeko birikak dauzkate.
 * Arnas sistema **

Zirkulazio sistema
Arrainek zirkulazio sistema itxia dute. Bihotzak bi ganbera ditu, **aurikula** eta **bentrikulua**, eta zirkulazioa bakuna da: gorputz osoaren itzulian odola behin bakarrik pasatzen da bihotzetik. Bentrikuluak odola punpatu eta **zakatz**etara iristen da. Bertan oxigenatu ostean, aorta dortsalera joaten da eta handik organoetara. Ondoren, zainetatik barrena, bihotzera iritsiko da. Bihotzean sinu benosoak jasotzen du eta handik aurikulara igarotzen da.


 * Arrainen anatomia **

(A) Bizkar-hegala; (C) Albo-lerroa ; (D) Giltzurruna; (E) Igeri-maskuria; (F) Weber-en aparatua; (G) Barne-belarria ; (H) Garuna; (I) Sudurra; (L) Begia; (M) Zakatzak; (N) Bihotza; (O) Urdaila ; (P) Behazun xixkua ; (Q) Barea ; (R) Ugaltze-Aparatua (Obulutegia edo testikuluak); (S) Hegal pelbikoak; (T) Bizkarezurra; (U) Uzki-hegalak; (V) Isats-hegala.

Digestio sistema
Oso talde zabala eta, elikadurari dagokionez, aldakortasun handikoa da. Hala ere, arrain desberdinen digestio aparatuak nahiko antzekoak dira. Denek dute **ahoa** ([|agnatuek] [|barailarik] gabekoa), **hestegorria** (eztarria) eta baita mantenugaiak xurgatzeko (aurreko eta erdiko hesteak) eta digestio-hondakinak trinkotzeko (atzeko hestea) azalerak ere. Dietaren araberako desberdintasunik handienak aho, hortz, zakatz-arrastelu, faringe eta urdailaren (baldin bada) egituran eta hestearen luzeran izaten dira. Arrain haragijaleek, eta nagusiki haragia jaten duten orojaleek ere, **urdaila** izaten dute. elarjaleek eta nagusiki landareak jaten dituzten orojaleek, berriz, ez dute urdailik, baina bai oso erdiko heste luzea. Horrez gainera, arrain haragijaleek erdiko hestean digestio-epitelioaren azalera handitzen duten luzakinak (apendize pilorikoak) dauzkate. Apendize hauetan entzimak jariatu eta mantenugaiak xurgatzen dira. Digestioan **pankrea eta gibelak** parte hartzen dute. Pankreak digestio-entzimak ekoizten ditu. Gibelak, mantenugaien gordailua izateaz gain, **behazun-xixkuan** biltzen den eta behazun-hodian zehar hestera jariatzen den **behazuna** ekoizten du.


 * Arrainen sailkapena **:

a) ** Agnatuak ** (sin mandíbula):
 * Agnatuak** (//Agnatha//) barailarik gabeko arrainak dira. Ahoa zirkularra dute; adibidez, lanprea.

Eskeleto kartilaginosoa eta barailak eta benetako hortzak dituzten arrainak dira. Gehienak itsastarrak dira eta eskuarki ornogabez, arrainez, eta zenbait ugaztunez elikatzen dira. Barne-ernalketa dute, obobibiparoak dira maiz eta beste batzuetan bibiparoak.
 * b) Kondriktioak **: (**cartilaginosos**)
 * Kondriktiea** (//Chondrichthyes//, grezierako χονδρ- //chondr- "**kartilago**"// eta ἰχθύς //ichthys// "**arrain**" hitzen lotunea) edo **arrain kartilaginosoa, arrain** superklasea osatzen duten klasetako bat da. Klaseak bi azpiklasetan banatuta dago:
 * Elasmobranchii** (marrazo eta arraiak), eta **Holocephali** (itsas katuak).

Osorik edo partzialki osifikatuta dagoen eskeletoa duten arrainak dira. Azala ezkata mesodermikoz estalia dute sarritan eta igeri-maskuria dute. Zakatzak bi barrunbetan kokatuta daude, eta barrunbe bakoitzak operkulu batek babesten duen irekiunea du kanpoaldearekin komunikatzeko. Kanpo-ernalketa dute eta gehienetan obiparoak dira.
 * c) Osteiktioak ** **(oseos**).
 * Osteiktiea** (//Osteichthyes//,grezierako //ὀστεον// /ósteon/ "hezur" eta //ἰχθύς// /ichtus/ "arrain" hitzen lotunea) edo **hezur-arraina** arrain superklasea osatzen duten goiklaseetako bat da.