LIZZ.3.4


 * Hidrosfera ozeanikoa **

**Irteerak(-):** ur masa ozeanikoetan izan daitezkeen energia-galerak. Ozeanoen Energia-Sarrera eta Energia-irteerak gauzatzerakoan energia-transferentzia mota guztiak erabiltzen dira: kondukzioa, irradiazioa eta konbekzioa. Prozesu bio-kimikoetan askatzen den beroa. (+). **//Irradiazioa//** Lurraren bero fluxua eta jarduera hidrotermikoa (dortsal ozeanikoetan …) (+) Korronteen arteko marruskaduratik datorren beroa (+) Prozesu erradiaktibo naturaletatik sortzen dena (barne bero fluxuarekin erlazionatuta) (+) || Itzuli-ko uhin luzeko irradiazioa (-) (Ur-masa beroek, beste gorputz beroek bezala, uhin infragorriak igortzen dituzte ). //Irradiazioa//.  **uretatik/airera** tansferentzietan (-), //kondukzioz//, gainazal ozeanikotik gaineko aire geruzara, ukipen zonan.  Lurrinketaren bero transferentzia (-). **//Irradiazioa eta// //konbekzioa//**. Hau da ozeanotik atmosferarako transferentziarik garrantzitsuena. || Batazbeste, ozeanoaren gainazalaren tenperatura gaineko aire-masarekin alderatuta, **+0,8ºC ** beroagoa da. Honek suposatzen du ur-masatik aire-masara bero trasnferentzia zuzena sortuko dela (kondukzioa edo bideraketa).  Hidrosfera ozeaniko-tik Atmosferara ari den bero fluxua (eta ez alderantziz) bi arrazoi hauengatik sortzen da: **1.- Uraren bero espezikoa airearena baino askoz handiagoa da**. Energia gehiago behar dugu ura berotzeko airea baino. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**2.- G** **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;">ainazal ozeanikotik ****<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">Atmosferara igarotzen den beroak **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;"> konbekzio atmosferikoa sortzen du eta horrela aire-masa beroak goi troposferara igotzen dira, aire-masa hotzagoak behera jeisten direlarik; hauek dira, beraz, gainazal ozeanikoarekin kontaktuan daudenak (beti freskoagoak gainazal ozeanikoa baino). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ozeanoetan sartzen den energiaren %51-a ura lurrintzeko erabiltzen da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Lurrinketaren bitartez, irteera energetikoa eta masa-irteera garrantzitsuenak bideratzen dira atmosferarantz.
 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 130%;">1.- Masa eta Energia Sarrera-Irteerak: **
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">Sarrerak ****<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">(+ **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">): ur masa ozeanikoetan izan daitezkeen sarrera energetikoak.
 * **<span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">Sarrerak (+) **<span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Primarioak <span style="color: #d40a46; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">. Sekundarioak || <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">**Irteerak (-)** ||
 * <span style="color: #0857f0; display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">Eguzki irrada (+). **//Irradiazioa//** <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Bero transferentzia zuzena, **//kondukzioz//** (**aire-tik/uretara**); gaineko zentimetro gutxiko geruzari dagokio. Bero atzemangarriko transferentzia da(+). <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Kondentsazio eta solidotze prozesuetan <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 1.5;">(+) ( <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">Uraren bero sorraz gogoratu).   <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Bero transferentzia adbentiboa (korronteak, zutikako **//konbekzioa//**, zurrunbiloak); elkartruke hauek - edo + izan daitezke eta hobi ozeaniko itxietan eragin hau deuseztatzen da.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Atmosfera zeharkatzen duen irradaren gehiengoa Ozeanoek xurgatzen dute (latitudearen arabera); gainazal ozeanikoa albedo txikiagoa du eta oso zabalera handiagoa, gainazal kontinentala baino (Lurraren 3/5-enak dira gainazal ozeanikoa). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Urak oso inertzia termiko handia du, asko kostatzen zaio berotzea eta hoztea; ondorioz, **ozeanoek planetaren sistema klimatiko orokorra erregulatzen dute**. Tenperatura aldaketetan eta beroketa-orokorrean eragina dute sistema indargetzaile bezala. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Bi hemisferioetan masa ozeaniko eta kontinentalak ez daude simetrikoki banatuta, irudian ikusten den bezala. Gainazal ozeanikoa handiagoa hego hemisferioan baita, ondorioz, ozeanoen inertzia termikoa ere ez da simetrikoa izango bi hemisferioetan (klima-eboluzioa ere ez). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**b) Bero-garraiatzaile ona da: Erreserba termiko handia** hau (Hidrosferak gordetzen duena) higitzen ari da; eremu beroetatik eremu hotzetara garraiatzen du beroa, <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;">eten gabe <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">planetaren homogenizazio termikoaren alde jokatuz. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**c) Ozeanoak ere Atmosfera-ko Ur-lurrinaren iturririk garrantzitsuena dira**, eta <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**d) O2 eta CO2 -gordailu handia ere bai** (bikarbonato eta karbonato bezala), horrela negutegi eraginaren erregulazioa egin daiteke. (Ikusi beheko irudian, CO2 aren zirkulazioa) <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">Azalera Ozeanikoaren tamaina eta hobi ozeanikoen eitea aldakorrak direnez, (Plaka Tektonikoaren Teoriak diona kontutan hartuta) Ozeanoen funtzioak ere aldakorrak izaten dira Lurraren historia ebolutiboan zehar. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Denboran zeharko eboluzio honetan oso adibide ona dugu **Panama-ko** istmoa itxi zenekoan (elkartze prozesua bukatu zen orain dela 4 miloi urte). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Garai hartan, **Gulf stream** edo **Golko-ko korrontea** indartu zen eta Europoarantz bero gehiago garraiatzen hasi zen; harrezgeroztik klima epeldu zen Europako kostalde atlantikoan eta korronte horrek zekarren hezetasunari esker, Artikoan izotz masa zabal bat eratu zen. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Aldaketa honek oso eragin handia izan zuen Europa-ko eboluzio klimatikoan.
 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 130%;">2.- Hidrosferaren funtzioak: **
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;">a) oso energia termikoko biltoki ona da Hidrosfera: **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Hidrosfera ozeanikoak oso masa handia dauka ( Atmosferarena bider 300) eta airea baino bero espezifiko handiagoa; hau dela eta, Atmosferan baino energia gehiago bil daiteke Hidrosferan.



<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Alde honetan, Atmosfera eta Hidrosfera oso antzekoak dira: biak sistema isurkorrak dira eta lege fisiko berdinen arabera ari dira. Baina isurkin desberdinak dira: ura konprimaezina da eta airea baino mila aldiz dentsoagoa. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">Beraz, ozeanoetan, korronteak **motelagoak** dira eta **inertzia handiagoa daukate**, haizeek baino. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;"> Honetaz gain, airea ez dago atmosferan "atxilotuta", eta ozeanoak bai, kontinenteen artean "atxiloturik" daude, eta zirkulazioa ontziaren (**hobi ozeanikoa**) formarekiko moldatu behar da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Eskala orokor edo globalean, korronte ozeanikoeek planetara iristen den eguzki-energia berbanatzen dute, korronte atmosferikoeek baino eraginkortasun handiagorekin. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Itsas-korronteak bi motatan bereizten dira: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> **3.1- gainazalekoak** eta <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**3.2- zirkulazio sakonekoak**.
 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 130%;">3.- Itsas-korronteak: **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Gainazaleko itsas-korronte sistemak isurbide sare konplexu bat osatzen du, baina, gehienez, mugitzen ari diren ur-masen sakonera **200-300 m-tara** besterik ez da iristen. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Gainazaleko korronteen **norabide, norantza eta modulua** zehazterakoan **eragile hauek** kontuan hartu behar dugu: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**a) Eguzki-irradiazioa** (ekuadorean ur-maila **8 cm** altuagoa da latitude ertainetan baino, uraren hedadura termikoarengatik) (Ikusi eskubiko irudia). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**b) Haizeak** (haizeek marruskaduraren bitartez energia zinetikoa pasatzen diote urari). Haizeen mapa eta gainazaleko korronteena, antzekoak dira. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; text-align: center;">Gainazaleko korronteak eta haizeak <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">. <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; text-align: center;"> (haizeak ere ikusi ahal izateko, mugi ezazu sagua irudi gainean; erraparaiozue itsaslasterrak eta haizeren arteko erlazioari ). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 1.5;"> <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**c)** **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 1.5;">Coriolis-eragina ** <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">metatzen du. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**e)** **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;">Grabitazio indarra **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;">. Hobi ozeanikoen mendebaldean metatzen den ur-masak, oreka grabitazionala berreskuratzearren, ekialdera isuritzeko joera du.
 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 120%;">3.1- Gainazaleko korronteak: **
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">d) ****<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 1.5;">Kontinenteen kokapen geomorfologikoa eta hobi ozeanikoaren forma. **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Gainazaleko isurbideak egokitzen dira kontinenteen formarekiko.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">d) ****<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;">Lurraren errotazio-mugimendua: Lurrak bira egiten du mendebaldetik ekialdera, **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;">honek inertzia dela eta, hobi ozeanikoen mendebaldean ura

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Gainazaleko korronterik garrantzitsuak, mapa eta animazio hauetan ikus daitezke: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">Fluxu sistema atmosferiko eta ozeanikoaren arteko erlazioak <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">behe ezkerreko ertzan **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 140%;">earth **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> sakatuz, menu-a zabaltzen da eta //Air, Ocean, Tenperature// ..... aldagaiei buruzko informazioa hauta dezakegu).  <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Surface currents by data and region. All parameters: speed, direction ....(Ocean Currents Surface OSCAR)
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">Gainazaleko korronte-sistemarekin zerikusia duten beste gertaerak: **
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">3.1.1- Ekhman-garraioa: **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Norvergiako esploratzaile batek (**Fridjoft Nansen**) 1893ko urtean bere itsasontzia Artikoko izotzetan harrapatuta utzi zuen, nahita. Hiru urtez jitoan mugitu ziren izotz masarekin batera. **Nansen**-ek egindako behaketen artean hau izan zen garrantzitsuena: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Arrazoia: ur geruzak sakonduz doazen neurrian, marruskadurarengatik gero eta motelago desplazatzen dira (gainazaleko haizeak bultzatuta) eta Coriolis dela eta, geruza bakoitzaren norabidea eskubirantz desbideratzen da ipar hemisferioan) eta ezkerrerantz hego hemisferioan; gutxigorabehera, ehun metroko sakoneran abiadura bektorearen moduluak zero balio hartzen du.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">izotza ez da mugitzen haizearen norantza berean, horrekikoa den norantza perpendikularrean baizik. **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Zutikako ur zutabearen emaitza-bektorea (//net water transport//) gainazaleko haizearen bektorearekiko perpendikularra da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;"> <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Ur zutabean zehar sortzen den espiral moduko mugimendu honi **Ekhman garraioa, Ekhman eragina edo Ekhman espirala** deitzen zaio, **Walfrid Ekman** ohorean, zeinak fenomeno hau 1905.ko urtean deskribatu bait zuen.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Beste gertaera garrantzitsu bat da hau: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 0px; overflow: hidden;"> <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Zenbait kostaldetan, haizeek gainazaleko ur geruza bultzatzen eta lekuzaldatzen dute. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Sortzen den hutsunea ur sakonek (elikagai askorekin eta tenperatura bajuagotan) beteko dute; horretarako ur sakonak gainazaleratu behar dira (zona hauek deitzen dira //elikagai sorguneak// edo //afloramenduak// edo **//upwelling//**).
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">3.1.2- "Upwelling" : **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Eremu hauetan aurkitzen dira arrantza-eremurik onenak, El Perú-ko kostaldean adibidez, Irlandako hegoaldean (Eguzki Handia) eta Angolako kostaldekoa. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Zirkulazio konbektibo honetan, energia-iturria edo motorea haizearen energia zinetikoa da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">//Afloramendu// edo //ur sakonen sorguneak//, eskubiko irudi honetan uler dezakegu:

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Korronte sakonak, ur-masen dentsitate desberdinarengatik sortzen dira; dentsitatea tenperatura (**termo-**) eta gazitasunaren (**-halino**) ondorioa denez gero, **korronte termohalinak** ere deitzen dira. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Termoklina**peko ur masak ari dira zirkulazio honetan konprometituta; hau da, zirkulazio Sistema honetan, mugitzen ari diren ur-masen sakonera gainazaletik hondo ozeanikora iristen da (batazbestez, 4000m-ko sakoneraraino).
 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 120%;">3.2- Korronte sakonak (termohalinoak) eta Zirkulazio ozeaniko globala: **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Egungo korronte termohalinoen ibilbide globalaren deskribapena**: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Itsas polarretako ur dentso eta hotza, hondoratzen da eta Ekuadorrerantz abiatzen da; ur epelak gainazalerantz desplazatuak izaten dira. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ur hotza hondoratzen denean, disoluzioan dagoen CO2 kopuru handi bat "bahituta" gordeko da ozeano sakonetan (negutegi eragina arintzen da). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Hondo ozeanikoaren topografia-k eta errotazio-mugimenduak, korronteak baldintzatzen dituzte, bereziki, dortsalak eta ezponda kontinentalak eta horrela, korronte hauek hobi ozeanikoen mendebaldeko ertzetatik labaintzeko joera dute, ezpondaren oinaldetik bertan sedimentuak jalkitzen direlarik. Ibaien itsasoratzeak, icebergen urtzeak, eurite intentsoak … ur sakonen sorrera eragozten dute. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Animazio honetan egungo zirkulazioa ozeaniko globalaren ibilbidea ikus daiteke; gainazaleko ibilbidea gorriz adierazten da eta hondotik doana urdinez. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Hondoratze edo "sarrera" zona nagusia Ipar Atlantikoan kokatzen da gaur egunean, eta gainazaleratze zonak, Indikoan eta Pazifikoan. || media type="youtube" key="3niR_-Kv4SM" width="560" height="315" || <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;"> <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Planetaren itsas eta ozeano guztiak elkarkomunikaturik daude, ozeano bakar bat balego bezala. Ikuspegi orokor honi **Garraio-zinta ozeanikoa** (**oceanic** **conveyor belt)** **eredua** deitzen zaio. Eredu honek, Ozeano Globalaren zehar, gainazaleko eta hondoko korronte multzoa kontuan hartzen du, korronte ozeaniko jarraia eta bakarra balitz bezala, zeinak eskala planetarioan, beroa garraiatzen baitu.
 * [[image:conv_ann1.gif]]
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">Zirkulazio ozeaniko globalaren eragilearen ezaugarriak: **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Korronte global honek, **Ipar-Atlantikoan** <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;">dauka <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">hasiera ; hemen, gainazaleko ura oso gazia eta hotza izaten da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">Lurrinketa eta prezipitazioen arteko desoreka dela eta, **ur hauek oso dentsoak izaten dira**. Zona horretan, ur-masa handiak hondoratzen dira (**grabitatez**, hau da Ipar Atlantikoko ur sakonen jatorria), energia kopuru handi bat askatzen da (600 miloi megawats/seg. energia grabitazionala askatzen da). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;"> Honen ondorioz, Mendebaldeko Europan, batazbesteko tenperaturak 5ºCtik 10ºC-ra bitarteko areagotzendira. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ur hotz eta dentso hauen hondoraketa (Atlantiko osotik, Iparaldetik Hegoaldera doana) korronte sakonaren jatorria da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Antartidatik gertu, antzeko beste hondorazte eremu bat dago; eremu hartan, beste ur masa dentso batzuk (hauek ere hotzak eta gaziak) elkartzen dira itsas hondoan Ipar Atlantikotik etortzen direnekin.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Itsaso tropikaletan (Indikoan eta Pazifikoan) ur masak gainazaleratzen dira hondo ozeanikotik, gainazalean korronte epel bat sortuz; gainazaletik, Ipar Atlantikora iritsiko da, ibilbide ziklikoa ixten delarik. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ibilbide osatzea ehunaka urtetan neurtzen da; korronte honetan izan zitekeen balaztaldiek, klima orokorrean ondorio zuzenak izango zituzten.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Baina **arazo bat dugu**: **Zergatik hondoko ur hotzak eta dentsoagoak Indikoan eta Pazifikoan gainazaleratzen dira?** <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ur-masa dentso hauek igoarazteko, energia-iturri bat behar dugu. **Nork edo zerk egiten du tira hondoko ur-masetatik gorantz?** <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Honi buruz, **Carl** **Wunsch**-ek eta **Walter Munk**-ek (ikerlariak) **(Carl Wunsch**, Instituto Tecnologico de Massachusetss. EEUU. Argitaratuta: Investigación y Ciencia, septiembre 2000. 30, 31 orrialdeak) teoria iraultzaile bat proposatu dute; teoria honen arabera, **Ilargiak eragiten duen erakarpen grabitatori**oaren energiaren parte bat itsasaldietan (Hidrosfera deformatzen) gastatzen da da baina beste energia horren zati bat, hondoko ur masa hauek igoarazteko erabiltzen da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Beraz, **Ilargia**-k eragiten du altxatze indarra eta <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;">Eguzkia-k ere, <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">bigarren eragile bezala, eragiten du beharrezko erakarpen indarra. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Gaur egunean, badakite Ilargia urrunduz doala, **4cm/urteko** erritmoarekin; ondorioz, Ilargi <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">aren erakarpen grabitatorioa, gero eta ahulagoa da. Energia grabitazionala gero eta txikiagoa bada, ur sakonak altxatzeko energia ere txikiagoa izango da; nolako ondorioak sor ditzake honek ozeano globalean eta bere funtzio termoerregulatzailea? **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">Zirkulazio ozeaniko globalak (//Ocean conveyor belt//) oso eragin handia du planetaren aldakortasun klimatikoan, termoerregulazioaren gakoa baita. **

<span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 130%; line-height: 0px; overflow: hidden;"> <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">Ilargiak nahiz Eguzkiak Lurra planeta erakartzen dute, Hidrosfera ozeanikoa deformatuz. Ura metatzen da erakarpenik handieneko zonetan, hori da astroarekiko (Ilargia) punturik gertuenean. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ezkerreko irudiaren oinarrizko hiztegia: <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">**Spring tides** : **//Itsasaldi biziak//** : //mareas vivas// <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">**Neap Tides** : **//Itsasaldi hilak//** : //mareas muertas// <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;"> <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Lurra, Ilargia eta Eguzkia ardatz berean lerrokatzen direnean, **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Sicigia **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">-n daudela esaten da eta haien masen eragin grabitatorioa batu egiten da **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ilargi berriko **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> fasean (New Moon). Sicigia-ko Ilargi berrian izaten dira Itsasaldi bizienak. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ilargi betean, aldiz, Sicigia-n egon arren, Ilargiaren masak eta Eguzkiarenak elkarri aurka egiten diote. Itsasaldi bizi hauek motelagoak izaten dira, Ilargi berriko fasearenak baino.
 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 130%;">4.- Itsasaldiak, mareak: **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">Honetaz gain, puntu horren antipodetan eta indar zentrifugoari esker, beste pilaketa zona edo puntu bat sortzen da, beraz aldiberean, bi gehienezko zona ditugu ( bi itsasgora-ko zona) eta bi gutxienezko zona ditugu (bi itsasbehera-ko zona), uneoro, planetaren gainazaletik desplazatuz doazenak. :

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">Egun berean, bi itsasgora eta bi itsasbehera izaten dira, **6 ordu eta 12 min 30 s-ko** aldearekin; eguneko, itsasldiek 50 minutuko atzerapena daukate. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;"> Mendebalderantz desplazatzen dira. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Itasasaldiak errotazioarekin batera desplazatuz doaz; aldikortasuna eta aldakortasunaren azalpenak ondoko web-orri hauetan azter dezakegu:

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Isasaldiak. Tides animation <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ilargia eta eguzkiaren masen eragina, Hidrosferaren deformazioan <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Itsasaldien altuera (**cm**-tan) **NASA**. 1999-ko ekaina.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">5.1- Ozeano behaketa: CREPAD (INTA).
 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 130%; line-height: 1.5;">5.- Informazio osagarria zenbait web interesgarritan: **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">5.2- Isas mailaren aldakortasunaren joera

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">5.3- Informazio ozeanikoa: ARGOS behaketa Sarea

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Aurkibidera