LIZZ.1.3


 * Ingurumena eta Gizadia. ** ** Garapen ereduak. **
 * 1.- Lurra eta Gizadia, ikuspegi historikotik laburpen-Diagrametan: **


 * 2.- Lurra eta Gizadia, Sistemen Teoriaren ikuspegitik: **

**Soziosferak** eman nahi duen erantzun zehatz bat. Erantzun honek Soziosferaren garapen-eredu bat proposatzen du. Garapen eredu honek, **HIRU printzipio ditu**: **1**.- Baliabide Natural berriztagarrien ustiapen-abiadura (erritmoa) berriztapen-abiadura baino txikiago izan behar da. **2.**- Baliabide berriztaezinen erritmoak, ez du gainditu behar baliabide berriztagarrizko berreskuratzearen erritmoa. **3.**- Igorketa kutsakorren erritmoak (eta hondakinen pilaketak) ez du gainditu behar Atmosferak, Hidrosferak eta Lurzoruek duten arauzteko eta prozesatzeko gaitasuna.
 * 3.- ZER DA GARAPEN JASANGARRIA? **

 **Laburbilduz**: Printzipio hauetatik abiatuta, **1.- ONGIZATE** eta **OSASUNA** gizaki guztientzat **2.- BIODIBERTSITATEAREN KONTSERBAZIOA** eta **3.- UREN, AIREAREN eta LURZORUEN KALITATE-MAILA ON BAT** lortu nahi dugu, garapen eredu honen bitartez.
 * 4.- "GIZARTE JASANGARRIAREN” ezaugarriak: **
 * Gizaki guztiek erabaki eta adierazpen eskubideak bideragarri izan behar dute.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">Naturaren baliabideak denonak eta denon eskura egon behar dira.
 * <span style="display: inline !important; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Jasangarritasunak eragiten dituen aldaketak ongi ulertzeko, heziketa beharrezkoa da pertsona guztientzat; horrela, ingurumenari buruzko erabakietan protagonismoa eduki dezakegu.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">a) **BIOZENTRISMOA**: Edozein izaki biziduna balio handiko izakia da, ez gizakia soilik.Gizakiak, ingurugiroarekiko menpekotasuna onartzen du. Gizakia ez da Kreazioaren erregea eta ez du beste bizidunak ustiatzeko eskubiderik. Jarrera eta balore etiko bat da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">b) **ELKARTASUNA**: Hau ere, balore etiko bat da. Elkartasuna sinkronikoa, gaur egungo Gizartearen arazoak konpontzeko (Giza-talde garaikide artean). Eta Elkartasun diakronikoa belaunaldi desberdinen artean. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">c) **EGOKITASUNA**: Aspektu ekonomikoetan oinarritzen da. Egokitasuna ez da berdintasuna; giza-talde bati dagokion tratu egokitua ematean datza, balore hau, ez da giza-talde guztieei tratu "berdina" ematea jakina. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">d) **OROKORTASUNA**: Ingurumen arazoak, ikuspuntu orokor batetik hobetzen eta konpontzen saiatzeko. Zonalde edo lurralde bateko arazoak, ikuspegi orokorra kontuan hartuta landu behar dira, ez Gizakiaren intereseen alde soilik. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">e) **JASANGARRITASUNA**: Garapen ekonomikoa planteatzen da, ingurumenaren baloreen ikuspuntutik.
 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 120%;">5.- EREDU JASANGARRIAREN INGURUMEN-BALOREAK : **


 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 120%;">6.- Garapen jasangarriaren ezaugarriak: **
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Nolako produktuak? || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Biziraupen luzeko produktuak, kalitate handikoak eta beharrak asetzeko egokiak. ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ekoizpen eta merkaturatzeko teknologiak || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Osasuna eta ingurugiroarekiko sentsuzkoak eta begirunezkoak. ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Energia ekoizpen eta kontserbazioa. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Iturri berriztagarrietatik eta segurtasun maila handikoekin. ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Baso-kudeaketa || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ekosistema naturalen iraunkortasuna kontutan hartuta. ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Nekazaritza || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ura eta energiaren kontsumo neurtuta eta mugatuta; elikagai osasuntsuak ekoizteko; lurzoruaren iraunkortasuna ere kontutan hartuta. Materiaren ziklo naturalean integratuta. (Garaiz garaikoa eta lekuz lekukoa kontsumituz) ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Eraikuntzak || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Osasuntsuak, seguruak eta energetikoki eraginkorrak. ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Etxebizitzak, egoitzak || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Lantokitik hurbil, eta komertzio-gunetik hurbil. ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Garraiobideak || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Garraio publikoa sustatu; energia berriztagarriak erabiltzea. ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Osasun sareak || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Integrala, erabatekoa. Zergak ordaintzetik sustatuta. ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Kudeaketa ekonomikoa || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Giza-erantzukizunezkoa. ||

**7.- Eredu ekonomiko neoliberala** **eta eredu jasangarriak. Alderaketa:** <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Natura, Gizadiaren zerbitzura dago. Gizakia, Naturaren erregea da, bera da baliabide guztien jabe bakarra. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Baliabide naturalak mugatuak dira. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 1.5;"> Natura <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">Gizadiari interesatzen zaio (jakinguraz eta **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">arduraz **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">). Gizakia ez da eboluzioaren errege, ez jabea, ezta helburua ere. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Gehienezko erabilgarritsuna (indibiduoentzat) eta gehienezko kontsumoa. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Gutxienezko inpaktu eta kaltea. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Gehienezko errendimendua eta eraginkortasuna. || **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 120%;">Gizadiaren eboluzia denboraren zehar ** media type="youtube" key="PUwmA3Q0_OE" width="560" height="315" align="center"
 * **Atala** || **EREDU NEOLIBERALA**  ||  **EREDU JASANGARRIA**   (eredu ekonomiko-ekologikoa)  ||
 * **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Mundua nola ikusi? Lurra planetari buruzko ikuspena ** || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Baliabideak bukaezinak dira.
 * **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Denbora arloa, epeak. ** || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Laburra, gehienez 50 urte. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Urte batetik 4 urtera, ohiko epeak (erabakietan)  || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Eskala anitza, egun batzuetatik **eon**etara (milloi urtetan) pasatuz.  ||
 * **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Espazio arloa ** || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Bertakotik nazioartekora. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Bertakotik globalera.  <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">(Lurra planeta osoa hartuta)  ||
 * **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Espezieak nola jo, nola kontsideratu (beste bizidunak)? ** || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Giza espeziea, gizakia soilik. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ekosistema osoa, giza espeziea barne.  ||
 * **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Helburu “makro” primarioa. ** || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ekonomia nazionalaren hazkundea. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Sistema ekonomiko ekologikoaren jasangarritasuna  ||
 * **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Helburu “mikro” primarioa ** || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Gehienezko etekina (enpreseetan)
 * **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Garapen teknologikoari buruzko ikuspegia. ** || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Oso baikorra || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Eszeptiko xamarra.  ||

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">[|1972an Stockholmen egin zen biltzarrean] lehen aldiz onartu zen nazioartean ingurugiroa babesteak eta hobetzeak garapen ekonomikoan eta munduaren oparotasunean eragina dutela.
 * 8.- Ereferentziako dokumentuak: **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Biltzar hori egin baino zertxobait lehenago kaleratu zen [|"Hazkundearen mugak"][|Erromako Elkartearen] txostenak dagoeneko atentzioa erakarri zuen Lurreko baliabide naturalak agortzearen inguruan eta bere gaitasunaren mugen inguruan.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**1987**an, Ingurugiroari eta Garapenari buruzko //Nazio Batuen Munduko Batzordeak// "Gure etorkizun komuna" (Brundtland Txostena izenez ezagunagoa da; Gro **Harlem Brundtland**, txostenaren lehendakaria, Norvegiako lehen ministroa zen orduan) argitaratu zuen. Txosten horretan ingurugiroaren eta garapenaren arteko lotura datozen hamarkadetan aurre egin beharreko arazo nagusi gisa identifikatu zen. Testuinguru horretan, garapen jasangarria uneko beharrak asetzen dituen garapena da, etorkizuneko belaunaldiei beren beharrak asetzeko gaitasuna arriskuan jarri gabe. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Stockholmen lehen pausoak eman eta hogei urte pasatu ondoren, **Lurraren Goi-Bileran, 1992an Rio de Janeiron** (Brasil) egin zen Ingurugiroari eta Garapenari buruzko Nazio Batuen Biltzarrean, ondorengo dokumentuetan islatutako nazioarteko akordio ugari lortu ziren: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Horien guztien artean, zalantzarik gabe, Agenda 21 da garrantzi gehien duen dokumentua, izan ere Rioko gailurrean hitzartutakoa gauzatzeko lanerako benetako plan operatiboa da. Beraz, Agenda 21ek esplizitu bihurtzen ditu finantzazioko egutegiak eta aurreikuspenak eta ekintza-mota bakoitzerako eragileak identifikatzen ditu. Agenda 21en filosogiak tokian tokiko jendea partaide izateko eta berei boterea emateko eskatzeko du. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">[|Garapen Jasangarriari buruzko Nazio Batuen Batzordea] Lurraren Gailurrean eratu zen gobernuei, Nazio Batuen organismoei eta talde nagusiei, esate baterako merkataritzaren eta industriaren sektoreei, gobernuz kanpoko erakundeei eta gizarte zibileko beste sektoreei, Lurraren Gailurrean lortutako akordioak aplikatzeko hartu beharreko neurriak hartzen laguntzeko.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">[|Printzipioen adierazpena]
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">[|Klima aldaketari buruzko Nazio Batuen Esparru Konbentzioa]
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">[|Aniztasun Biologikoari buruzko Hitzarmena] eta
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">[|Agenda 21]

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">[|2002an Johannesburgen egindako Lurraren Goi-Bileran] arlo guztietan gobernatzea hobetu eta sendotzeko konpromisoa hartu zen honako hauek lortzeko: [|21 Programaren aplikazio eraginkorra], [|Milurtekoaren garapenerako helburuak] eta [|Goi-Bilerako erabakiak ezartzeko Plana]. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Europa mailan, 1992an[|Ingurugiro Ekintzaren Bosgarren Programa] onartu zen, "Ingurugiroaren eta Garapen Jasangarriaren alorretarako Politika eta Ekintza Komunitariorako Programa (1992-2000)"" izena duena. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Bosgarren programaren helburu nagusia **Rioko Biltzarraren** adierazpenetan eta printzipioetan dago oinarrituta: giza jarduerak pixkanaka-pixkanaka izaera jasangarriagoa duten moduetara orientatzea, garapeneko, produkzioko, kontsumoko eta portaerako egungo gidalerroak aldatzearen bidez. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">1998an egindako [|Ingurumen Ekintzako Bosgarren Programaren ebaluazioak] jakinarazten du egindako ingurumen-politikaren ondorioz hainbat gauzatan aurrera egin dela, eta nolanahi ere, hainbat arazo garrantzitsutan aurrerapen horiek ez direla izan behar bestekoak.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Horrez gain, hurrengo hamarkadan ingurumen-arazo horietako asko desagertu ez ezik areagotzeko aukera ere badagoela adierazten du. Horregatik, ingurumena babesteko baldintzak lehenbailehen integratu behar dira beste politiketan. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">[|Ingurumenari buruzko Europako Erkidegoaren Seigarren Ekintza Programa] 2002ko uztailaren 22an onartu zuten Europako Parlamentuak eta Europako Batasuneko Kontseiluak. Programa berri honetan, 2001eko ekainean onartutako [|Garapen Jasangarrirako Europako Batasunaren Estrategiaren] ingurumen-osagaia zehazten da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Estrategia hori Johannesburgeko Goi-Bileran aurkeztu zen. Seigarren Programaren helburua ingurumeneko presioak eta hazkunde ekonomikoa bereiztea edo banatzea da, subsidiariotasun-printzipioarekin koherentzia gorde nahi da eta Europako Batasuneko eskualdeen ezaugarri-aniztasuna errespetatu. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Euskal Autonomia Erkidegoan** 2002ko ekainaren 4an [|Garapen Jasangarriaren Euskal Ingurumen-Estrategia (2002-2020).] onartu zen. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Horren xedea euskal gizarteak lortu beharko dituen ingurumen-helburuak finkatzea da, egungo belaunaldien ongizatea arriskuan jarri gabe. Hortaz, administrazioak, ekoizpen-eragileek eta hirritarrek jarduteko jarraibideak finkatzen ditu.