DBH4.Atmosfera,+Hidrosfera+eta+Biosferaren+baliabide+naturalak.


 * Atmosfera, Hidrosfera eta Biosferaren baliabideak. **


 * 1.- Biosferaren baliabideak: **
 * 1.1-Baliabide energetikoak, BIOMASA- iturriak **:

Landare nahiz animali jatorria duen Materia Organiko-ko multzo berriztagarria da, definizio honen barne, eraldaketa natural eta artifitzialetan sortzen dena (Materia Organikoa) ere sartzen da.

Biomasaren energia Materia organiko-ko iturri desberdinak erabiltzen dira, energia ekoizteko (iturri primario bezala):
 * 1.Nekazaritza eta baso-hondakinak.
 * 2.Hondakin biodegradagarriak. Baso- eta Nekazaritza- industrien hondakinak.
 * 3.Hiri-hondakin solidoak.
 * 4. Laborantza energetikoak.

**a) Nekazaritza-kondakinak**, inauste-lanetan ekoizten dira (olibondoen inaustea, fruitondoena, mahastiena....) eta zitu-laborantzetan, ekilore eta beste batzuk ( lastoak, kainaberak ...). **b) Baso-hondakinak**, baso-inaustetik eta basogintzak egiten diren mantenu eta garbiketa-lanetan ekoizten dira. Nekazaritza eta Baso-eraldaketako prozesuetan, hondakin asko ere sortzen dira, ebakinak, ezpalak, zerrakinak, zitu-aleen eta hazien azalak, oliba-hezurrak .... Erabilerak: Errekuntza zuzena burutzeko errekinak dira; beste batzutan,hondakina gasifikatu egiten dira eta gero erre. Hirugarren erabilera-mota, hondakin hauen hartzidura anaerobioa da (alkoholikoa eta metanikoa), prozesu honetan sortzen diren gasak gero erretzen dira. Horrela lortzen den beroa, iturri sekundario bezala, honetan erabil daiteke : <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Esteka honetan, informazio osagarria eskura dezakezu: [|Zer da Biomasa?] <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Hondakinak, kasu guztietan ekoiztu behar direnez gero, haien erabilera-k ez du gastu handiagorik suposatzen, aprobetxamendu bat besterik ez da. Beste iturriek baino inpaktu txikiagoak eragiten dituzte. Hondakin solidoak (errautsak) inerteak dira eta kopuru txikiagotan ekoizten dira; gasak, CO2 eta ur lurrina izten dira, gehienetan. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">**Arazoak**: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Errendimendu energetiko txikia dute. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Hondakin organikoen sorrera, ez da jarraia, urtarokoa da eta barreiatuta. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Hondakin hauek, freskotan, bolumen handia dute, garraioa garestitzen delarik. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Digestio anaerobioaren produkturik garrantzitsuena, biogasa da ( metano eta karbono dioxidoaren nahastura).
 * **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Nekazaritza eta baso-hondakinak : ** || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Hiru ataletan ekoizten dira: a) Nekazaritza-atala, b) baso-atala eta c) bien eraldaketa-prozesuetan.
 * 1) <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Lurrin-ekoizpenerako.
 * 2) <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Ur beroa ekoizteko.
 * 3) <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Olio-termikoa berotzeko.
 * 4) <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Lehortegietan.
 * 5) <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Labeetan.
 * 6) <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Energia elektrikoa ekoizteko.
 * 7) <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Etxeko erabilpenetan.
 * 8) <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Biokarburanteak. Bio-diesel ekoizteko.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Abantailak **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">:
 * **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Hondakin biodegradagarriak: ** || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Garrantzitsuenak, hartzidura metanoegileak dira; prozesu hauetan CH4 ekoizten da. Horrela erabil daitezkeen hondakinak, hauek izaten dira:
 * 1) <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Abere-hondakinak, “animali-bizikoak” (zimaurrak, “oheak”, ….)
 * 2) <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Abere-hondakinak, “animali-hildakoak” (errainak, larruazalak ….)
 * 3) <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Arauztegien lohiak.
 * 4) <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Industri organikoetan sortzen diren hondakinak (papergintzakoak, zukregintzakoak, alkoholeretan …).

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">**Erabilera**: Biogas hau, energia elektriko eta termikoa ekoizteko erabiltzen da, askotan ur-arauztegietan. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">**Abantailak**: Digestio anaerobioa, hondakin organikoak deskonposatzeko prozesu bat denez, ingurumena babesteko garrantzi handiagoa du prozesu horrek, energia ekoizteko baino. Beraz, eta arrazoi honengatik ingurumenean duen eragina, positiboa izaten da, honi esker, gai kutsakor asko, kaltegarriak ez diren beste gai bihurtzen dira, energia termiko edo elektrikoa ekoizteko erabilgarriak direnak. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">**Arazoak**: Oraingoz, biogasa ez dago motoreetan erabiltzerik, metanoarekin batera ekoizten diren beste sustantzia batzurengatik. Erabiltzen den teknologia gaurkotu gabe dago, duela hirurogei urte sortu zena, eta arauztegietako lohiak egonkortzeko asmatu zutena. Hau dela eta, errendimendu energetikoa, gaur egun oso txikia da. Errendimendu energetikoa hobetzeko asmoz, puntako teknologia berriak proba-fasean ari dira, zenbait pilotu-zentrutan. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Gehiengoetan, hondakin hauek zabortegietan bukatzen dira, daukaten bolumen handia arazo bat izaten delarik. Bolumen handiak sortzen duen arazoa murriztu nahian, gaur egun erregai den partea, erre egiten da, energia aprobetxatuz. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">1.- Errausketa egitean askatzen den energia, energia elektrikoa (sekundarioa) ekoizteko erabiltzen da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">2.- Lurrin-ekoizpena, industrietan. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">3.- Berokuntzan, beroketa-sistemaren sarea berotzeko. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">4.- Etxeko ur-beroa sortzeko.
 * **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Hiri-hondakin solidoak (HHS): ** || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Etxeko zaborrak, bulego, denda eta hiri guztietan ekoizten diren “zaborrak” dira. Orokorrean, Giza-iharduereek ekoizten dituzten hondakinak dira, HHS-ak.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Erabilerak: **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Botatzeko eta baliorik gabeko ziren hondakinetatik, energia probetxugarria ateratzean datza, abantaila. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Garraio-lanak eta erraustea, garestia da; hau konpon daiteke, herrialde bateko herrien (mankomunitatetan antolatuta) elkarlaguntza eta koordinazioarekin (erraustegi bakarra, herri horientzat, garraio-sistema bera …) <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Erraustegietan sortzen diren errauskinak eta gasak kontrolatu behar dira, beste inpakturen bat sor ez dadin. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Patata, arto-kanabera, azukre- kanabera -ren hartziduretatik etanol lortzen da, automobiletan erabiltzeko, hutsa edo gasolinarekin nahastuta (//gasohol//-a). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Automobiletan eta energia elektrikoa ekoizteko. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Energia-iturri berriztagarria da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Laborantza hauek, lurzorua babesten dute, higadurari aurre egiten diote. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Ez dugu teknologia puntarik behar. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">CO2 atmosferikoa murrizten dute. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Automobiletan, motoreak egokitu behar ditugu. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Etanola oso korrosiboa da eta errekuntzaren ondorio bezala, formaldehido eta NOx sortzen dira. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Laborantza mota honetan erabiltzen den lurzorua ez dago erabiltzerik beste laborantza motetarako. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Oso azalera handiko zonaldeak behar dira. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Ekoizpena oso aldakorra eta urtarokoa da <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Uzta, bolumen handikoa izaten denez, manipulazio zaila eta gareztikoa da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Errendimendu txikiko energia-iturria da; diru-laguntza eta beste laguntzak (zergak murriztu ….) publikoak behar dira. ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Abantailak: **
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Arazoak: **
 * **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Laborantza energetikoak: ** || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Laborantza hauen helburu bakarra, bioerregaiak ekoiztea da ( ez dute elika-funtziorik izaten …). Kolza, soia, eguzki-lorea …. koipeak ekoizteko erabiltzen dira, eta koipe hoeritatik, //biodiesel// egiten dute.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Erabilerak: **
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Abantailak: **
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Arazoak: **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Itsasaldien energia (//Tidal energy)// media type="youtube" key="n42FgVns-L0" width="336" height="187" align="center"
 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 18.2px;">2.- Hidrosferaren baliabideak: **
 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 15.6px;">2.1- Hidrosferaren baliabide energetikoak: **
 * **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Itsasoaren energ ****<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">ia **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">:

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Kostalerroko olatuen energia. media type="youtube" key="gcStpg3i5V8" width="336" height="187" align="center"

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Flotagailuak, Boyas, //Buoys// media type="youtube" key="EsRzTl6Q24E" width="336" height="187" align="center" || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Itsasoen energiaz baliatzeko bi prozedura nagusi proposatu dira: mareak edo itsasaldien energia eta olatuen energia: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">**a) Mareak (Itsasaldien energia, //Tidal energy//):** Mareak energi iturri moduan erabiltzea proposatzen duen sistemak, itsas gora eta itsas beheraren artean dagoen ur-mailaren diferentzia aprobetxatzen du. Horretarako, estuario edo bokale egoki bat dike batez ixten da eta dike horretan turbinak jartzen dira. Itsas goran, dikearen atzean ura metatzen da eta gero, itsas beheran turbinetan zehar askatu egiten da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Horrelako prozesuak bi arazo nagusi ditu. Alde batetik, estuario edo bokale bat dikez itxi behar izateak kalte paisajistiko handiak sortzen ditu, maiz paraje horiek bereziki ederrak direlako..

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Bestetik, mareen energia aldizkakoa da, iraunkortasunik ez du alegia, eta gainera, itsas gora eta beheraren artean ur-mailaren diferentzia handia dagoenean bakarrik da erabilgarria. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Hala eta guztiz ere, nahikoa esperientzia luzea dago alor honetan. Izan ere, Frantziako Normandian 1967az gero La Rance-ko zentral mareomotriza lanean ari da. Zentral honek 240 MW ekoizten duten 24 turbina dauzka. Munduko beste zenbait tokitan, Kanadan eta Britainia Haundian besteak beste, proiektu esperimentalak martxan ari dira. Adibidez, Kanadako Fundy badian diseinu berriko eta etekin handiko turbinak frogatzen ari dira. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">[|Itsasoaren energia. (Animazioa).] <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Olatuen indarra energia elektriko bihurtzeko asmoa oso zaharra da eta adibidez, helburu hori lortzeko 350 patente desberdin egin dira Britainia Haundian 1890.az gero. Patente gehienen atzean dagoen oinarria hau da: olatuak gorputz huts baten gainean presioa egiten du likido edo gas bat konprimatuz eta isurgai horrek turbina bati eragiten dio..
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">b) Olatuen energia: **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;"> Olatuek uhin-higidura dutela gauza jakina da. Haizeen indarrak sortzen ditu eta olatuen partikulak ez dira luzetaraka desplazatzen; gora eta beherako higidura etengabean dabiltza ordea. Energi kantitate handia pilatzen dute olatuek eta esaterako 3 m-koek 25-40 kW/m ekoizten dituzte.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Proposatutako sistema gehienak ez dira piszina-saioen fasetik pasa. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Hala ere, salbuespenak egon dira; besteak beste Kaimeiko zentral esperimentala Japonian. Zentral hau, 80 x 12 m-ko almadia batez eta turbina bertikalez osatuta dago, sare elektriko japoniarrari 2 MW ematen dizkiolarik. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Azken aldi honetan bestelako egiturak probatzen ari dira olatuen energiaz baliatzeko. Norvegiako Bergen-en kostan eraikitako zentrala probatu dute. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Berori bertikala da eta olatuak azpitik sartzen dira. 0,5 MW edo 50 etxeren energia emateko gai da. Dena dela, 1990.ean ekaitz batek hondatu zuen. ||
 * **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Energia hidraulikoa: **

Grandas de Salime (Asturias)

The power of water media type="youtube" key="Peps5R9QGHk" width="392" height="219" align="center" || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Urtegietan bildurik dagoen ur-masa baten energia poptentziala erabiltzen da. Ur-masa hau erortzean, energia potentziala zinetiko bihurtzen da, turbinak mugiaraziz; turbina hauek energia zinetikoa elektriko bihurtzen dute. Oso energia iturri garbia da baina urtegien eraikuntzak oso inpaktu larriak eragiten ditu, ingurugiroan. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Zentral hidroelektriko baten funtzionamendua: [|Zentral hidraulikoa (Animazioa).]  ||

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Garrantzitsuena arrantza da; zonalde hauetan, bi arrantza mota bereizten dira, //bajura//-koa eta //marisko// bilketa. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">**//a) Bajura//-ko arrantza:** zona neritikoan burutzen da, kostaldetik gertu, arrainontzi txikiekin, 10-12 marinelekin eta ihardunaldia 24 ordu ingurukoa izaten da; harrapatutako arrainak jsegituan saltzen dituzte azoketan. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Espezie desberdinetako arrainak, krustazeoak eta cefalopodoak arrantzatzen dituzte, nagusi. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Metodoak: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">**A-** arrastakoa (//arrastre//), **B-** Inguratzekoa (//cerco//), **C-** Palangrea (//Palangre//).
 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 15.6px;">2.2- Hidrosferaren elika-baliabideak (itsasertzekoak) **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">:
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">//b) Marisko bilketa//: **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;"> mareartekoan egiten den arrantza mota berezia da, moluskuak eta zenbait krustazeo harrapatzekoa. Espezierik garrantzitsuenak, almejak, txirlak, muskuiluak, berberetxoak, perzebeak (krustazeo cirripedoak) eta tellina (mediterraneoan)



<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">**a) Itsas-gatzak**: Industrian eta sukaldaritzan erabiltzen den gatza, lurrinketaren bitartez, itsas uretatik lortzen da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Potasioa, Magnesioa, karbonatoak eta igeltsoak. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Ongarriak: Nekazaritzan erabiltzekoak; fosforita eta apatitoa garrantzitsuenak izaten dira. Gatz potasiko eta kaltzio karbonatozko noduloak ere, ongarri bezala erabiltzen dira.
 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 15.6px;">2.3- Hidrosferaren Baliabide mineralak (eta harriak): **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">**b) Beste Baliabide mineralak**: Nodulo ferro-magnesianoak, nodulo ferro- cobaltikoak. Jalkin mineralak itsas-hondoko bolkanismoarekin erlazionatuta. Urrea, Titanioa eta Diamanteak (//placer//-rak). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Itsas hondoko meategiak.  <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">**c) Harriak** : hareak eta legarrak. **Baliabide mineralak hondo ozeanikoetan**: kobaltozko zarakarrak (//cobalt crust//), manganesozko noduluak eta tximinea bolkanikoak (//black smokers//) nondik sulfuroak eta zenbait metalak jalkitzen baitira.


 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 15.6px;">2.4- Aisialdia **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">**:** Kostalde lerroan zeharko enpresa turistikoak, diru-sarrera apartekoa da estatuko ekonomian. Kirol-jarduera anitzak ere gara daitezke, itsasertzan (urpekaritza, surf-a …..).


 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 15.6px;">2.5- Desalinizazioa, kontsumorako ur iturria (hiri eta nekazal kontsumoa) **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">**:**

media type="youtube" key="aysj7696b0A" width="448" height="251" align="left" <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Prezipitazio gutxiko eremuetan, desalinizazioa oso aukera ona da, <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">kontsumorako ura eskuratzeko, iturri osagarri bezala.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Estatu mailan, 2004. urtetik aurrerantzean, 900 zentral inguru indarrean ditugu, **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">1,45 ·106 m3 /egun **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;"> -eko gaitasunekin, horien %47-a itsas-ura lantzen dutenak eta gainontzeko %53-ak ur kresalakoak.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Desalinizazioak nola dihardu?


 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 15.6px;">2.6- Garraiobideak: **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;"> Betidanik, itsasoa Gizarteak eta Giza taldeak harremanetan jartzeko oso komunikabide ona izan da. Gaur egunean, itsas garraiobideek oso garrantzi handia dute, motela bada ere, oso merkea da eta aldibereko zama gaitasuna ere oso handia da.



<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;"> <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Parke eolikoak eraikitzen hasi zirenetik, abiadura finkoko aerosorgailuak erabili dira. Aerosorgailuek abiadura finko hori mantentzeko, haizearen indarraren arabera, palen inklinazioa aldatzen dute. Horrela, haizeak indar gehiegiz joz gero, palen bidez haizeari kontra egin eta abiadura mugatzen da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Bestalde, haizeak emeki jotzen badu eta haize-errota abiadura mantentzeko gai ez bada, saretik deskonektatzen da. Bi kasu horietan, ez da haizearen energia guztia aprobetxatzen. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Orain, ordea, abiadura finkoko sorgailu horien ordez, abiadura aldakorreko sorgailuak hedatzen hasi dira. Aerosorgailu horiek abiadura ezberdinetara egokitzeko gaitasuna dute eta, horrela, ekoizten duten energia optimizatu egiten da. Euskal Herrian, hain zuzen ere, mota horretakoak dira parkerik gehienak, **Elgea**ko parke eoliko ezaguna, besteak beste. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">[|Energia eolikoa (Animazioa).] <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Aerosorgailuak <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Aerosorgailuek hiru atal nagusi izaten dituzte: turbina, sorgailu elektrikoa eta kontrol-sistema. Atal bakoitzak bestearen segidan lan egiten du, elektrizitatea ekoiztea kate-lana baita. Lehenik, turbinak energia eolikoa mekaniko bilakatzen du eta, ondoren, sorgailu elektrikoak energia mekaniko hori elektriko bihurtzen du. Azkenik, lortzen diren tentsioa eta maiztasuna teorikoki lortu beharrekoetara hurbiltzen saiatzen da kontrol-sistema. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Parke eolikoak Nafarroan: [|Parke eolikoak Nafarroan.]
 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 18.2px;">3.- Atmosferaren baliabide energetikoak: **
 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 15.6px;">3.1- Energia eolikoa **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">:

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Instalakuntza bakun baten bidez, ura edo beste likido bat (bero espezifiko handikoa) pasarazten da, instalakuntzaren hodi-sarea eguzkirantz orientaturik egonda.
 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 15.6px;">3.2- Energia Eguzki-termikoa <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">: **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Eguzki-irradiazioak, ura edo hodi-saretik dabilen likidoa berotzen da. Ispilu parabolikoen bitartez eguzki-argia bideratu eta puntu zehatz batean kontzentratzen denean, 500ºC ko tenperatura lor daiteke; tenperatura honekin industri-prozesuak edo ur-lurrinaren sorrera ahalbidetzen dira.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;"> <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Substantzia batzuek fotoien energia xurga dezakete, berauen elektroiak desplazatzen dituztelarik. Elektroi-isuri hau, korronte elektriko bat da. Energia fotovoltaikoa ez da kutsakorra, ingurugiroan oso eragin txikia dauka eta eguzki-plakak erresistentzia handikoak dira (gaur egun garestiegiak ere bai). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Instalakuntzaren kontrol sistemak oso sinpleak eta merkeak dira ( zentral nuklearretan edo beste zentral termikoetan oso kontrol sistemak konplexuak izaten dira). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Edozein eraikuntzaren gainean jar daitezke (plakak) adibidez: etxeen teilatuetan …. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Plaka hauek eragimena gero eta handiagoa da; lehendabiziko plakak, 70.ko hamarkadan merkaturatzen zirenak, %1 ko errendimendua besterik ez zeukaten. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Gaur egun, errendimendua %10 koa da eta datozen hamar urteotan %15-ra iritsiko dela espero dute. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">2010.ko urtean, Nafarroan, 50 eguzki-baratze daude, 10.000 bazkideekin (diru-sarrera egin dutenak); dena den, energia mota honetan egindako inbertsio ekonomikoa auzitan jartzen da gaur egunean, esteka honetan ikus daiteken bezala: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">[|Eguzki baratzak Nafarroan.] <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Irakurri ostean, erantzun: Zergatik? Zein da energia eguzki-fotovoltaikoaren arazoa?
 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 15.6px;">3.3- Energia Eguzki-fotovoltaikoa: **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Informazio osagarria: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">[|Eguzki energia (Animazioa).] <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">[|Eguzki energia etxebizitzetan.]