LOMCE.3.Kanpo+Ziklo+Geologikoa


 * Kanpo Ziklo Geologikoa : Lurreko erliebea baldintzatzen duten faktoreak **

Ziklo Geodinamiko edo Geologikoaren zati bat da, Lurraren gainazalean kausa eta ondorioak burutzen dituena. Barne Ziklo Geologikoarekin elkarekintzetan gertatzen da, aldiberekoak baitira. Taula honetan, eragileak (faktoreak), prozesuak eta ondorioak laburbiltzen dira:
 * 1.- Kanpo Ziklo Geologikoa: **

Meteorizazioa (ikusentzunezkoa). Meteorizazio ** mekanikoa **: Dilatazioen eta uzkurduren ondorioa da, gaua eta egunaren arteko tenperatura aldearengatik. Meteorizazio ** kimikoa ** : Harriak osatzen dituzten mineralakzenbait oxidazio kimikoren eraginez eraldatzen eta desegiten dira Meteorizazio ** biologikoa **: Izaki bizidunek eragindakoa: landareen sustraieek, gizakiak (Velate-ko tunelak adibidez ..) Meteorizazioan eragina duten faktoreak **Tenperatura** eta **Hezetasuna** izaten dira. ** Jarduera 1. ** Higaduraren eta meteorizazioaren arteko desberdintasunak ** Jarduera 2. ** Meteorizazio fisikoa eta kimikoa. ** Jarduera 3. ** Harrien meteorizazioa.
 * 2.- Prozesuak: Harrien meteorizazioa eta harrien Higadura. **
 * 1.1- Meteorizazioa zer da?: **Agente edo eragile atmosferikoeek (gas atmosferikoeek, tenperaturak ...) eragindako prozesu multzoa da, eta ** harriak apurtu, hautsi eta zatikatu ** egiten ditu ** garraiorik gabe **("in situ"); apurketa-prozesua ez da inoiz izaten harrien desplazamenduaren ondorioa. Harrien edo materialen desplazamenduaren ondorioko apurketa, suntsiketa edo zatiketa, ** higadura ** deitzen da. Beraz, Meteorizazioa eta Higadura, biak suntsipen prozesuak badira ere, oso prozesu desberdinak dira, ez dira sinonimoak.
 * 2.1- Meteorizazio prozesuak (motak) **: Hiru mota bereizten dira :
 * media type="youtube" key="DVFYjbCVIvY" height="273" width="336" || [[image:alaitznatura/meteorizacion.png]] ||

**Garraioari buruz**, faktore desberdinek erabiltzen duten garraio mota desberdinak kontuan hartu behar dira: a) Garraio lanaren ondorioz, kasu batzuetan garraikinak sailkatzen dira **haien pisuaren arabera** (haizearen kasu) edo pisua eta **tamainaren arabera** (uraren kasu). Beste eragile batzuek, aldiz, ez dute **hautazko garraio** lanarik (izotza, glaziarretan adibidez) eta partikula handiak, nahiz txikiak batera garraiatzen dira, sailkatu gabe. b) Garraioaren zehar egiten den **desplazamentuaren ezaugarriak**: partikula batzuk **jauzika** doaz, beste batzuk (txikienak) **suspentsiotan** (uretan edo airean); handienak, **biratuz edo arrastaka** (glaziaretan, beti azalera beratik marruzkatuz ) .... Garraio lanaren prozedurak **Sedimentazioa deskribatzerakoan**, **hautazkoa den ala ez** adierazi behar dugu. Gehiengoetan, garraio lana hautazkoa denean, sedimentazioa ere hautazkoa izaten da eta garraikin edo sedimentuak haien tamainaren (eta pisuaren ) arabera jalkitzen dira, ingurune sedimentario bereziak sortuz. media type="youtube" key="jpexS4-9IF0" width="420" height="315" align="center"
 * 3.- Prozesuak: Garraioa eta sedimentazioa. **

** Jarduera 4. (Ikusteko) **Higadura, garraioa eta sedimentazioa.
 * 4.- Ondorioak: Erliebearen modelaketa . ** Prozesuak (**NOLA**?) eta Agente geologikoak (**NORK**?, kanpo eragileak):
 * Prozesuak || Kanpo eragileak (**Nork** egin dezake prozesu bat edo beste) ||
 * **Meteorizazioa** || **Atmosfera**-k (gas atmosferikoeek eta aldagai meteorologikoeek. **Bizidunok**. ||
 * **Higadura** || <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">**Haizeak** (**Adibide bat**: Hazieak egiten duen hautazko higadura) <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">**Ur basatiek** (karkaben sorrera) eta **ibaiek** <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">**Lurpeko urek** <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">**Glaziarrek** <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">**Itsasoko urek.** ||
 * <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">**Garraioa** || <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">**Haizeak** <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">Ur basatiek eta **ibaiek** (adibide bat: ibai garraio motak) <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">**Lurpeko urek** <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">**Glaziarrek** <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">**Itsasoko urek.** ||
 * <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">**Sedimentazioa** || <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">**Haizeak** (hautazko sedimentazioa) <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">**Ur basatiek** eta **ibaiek** <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">**Lurpeko urek** <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">**Glaziarrek** <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">**Itsasoko urek.** ||

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Eragile bakoitzaren zehaztasunak testuan, orrialde hauetan datoz: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Jarduera: ondoko dokumentua ireki eta ikusten den Taularen hutsuneak osatuko dituzu ; horretarako, Testuaren **148.tik 154.ra** bitarteko orrialdeen informazioa erabili behar duzu. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Fitxa betetzeko, hitz-poltsa honetan dauden terminu guztiak erabili eta ezagutu behar duzu, berariazko hutsunetan jarrita.
 * 5.- Ondorioak: Erliebean sortzen diren zenbait egituren ezaugarriak **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Jarduera-iradokizun bat: KanpoEragileak.Fitxa.doc taula osatzeaz gain, ondoko hiztegiaren terminuak landuko ditugu besteren aurreko azalpen laburren bitartez. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Horretarako, gelakideek (//bikoteka antolatuta//) bi terminu aukeratu behar dute. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Terminu horien esanahia menperatzen dutela egiaztatu ondoren, beste gelakideei azalduko diete. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Azalpenetan, gelako pantailan terminu bakoitzari dagokion irudia zabalduta egon behar da, laguntza gisa (gainean **//click//** eginez). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">uholde lautada (II) || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">meandroa (II) || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">harrera-arroa <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Cuenca de recepción || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">deiekzio-konoa <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Cono de deyección || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Reg (II) || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">abrasio-plataforma || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">delta || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">haitzuloak || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">urradura eolikoa <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">urradura eolikoa (II) || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">aurreko morrena ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Erg || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">deflazioa || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">morrena zentrala || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">zirkua || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">karkabak ||  || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">uholde-lautada
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">mihia || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">dolinak || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Arro hidrologikoa || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">barjan || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">meandroa
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">estalaktitak eta estalagmitak || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Reg
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">albo-morrena || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">tomboloa || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">dunak ||  ||   ||   ||   ||

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Baliabide gehiago (animazioak), eragile geologiko motaren arabera : Kostalde lerroaren aldakuntza || Modelatze karstikoa || Arro hidrologikoa Meandroen sorrera Ibai-simulagaiua || Modelatze eolikoa Haizearen lana || Glaziar baten eboluzioa Glacier simulator || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Beheko ikonoan **Click to run** sakatuz, glaziar baten jarduera eta eboluzio klimatikoa azter ditzakezu. media type="custom" key="28996055" align="center" ** Jarduera 5 **. Erliebea moldatzeko prozesuak.  ** Jarduera 6. **Higadura, garraioa eta sedimentazioa.  ** Jarduera 7. **Lurzoruak.  ** Jarduera 8. ** Lurzoruen sorrera. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Aurkibidera
 * ** Itsasoaren lana ** || ** Lurpekoen lana ** || ** Ibaien lana ** || ** Haizearen lana ** || ** Glaziarren lana ** ||
 * Kostaldeko modelatzea