LOMCE.DBH4.Giza+jarduereen+eragina+ekosistemetan.


 * Giza jarduereen eragina ekosistemetan. **

Gizakia ingurugiroaren parte da. Baina bere aktibitateak aldaketak sortzen ditu. Inguru naturala inguru gizatiar batetan bihurtzeak ondoko pausoak jarraitu ditu: media type="youtube" key="ZqhM7mfyrhA" width="474" height="250" align="left" **a) Nekazaritza eta abeltzaintzaren deskubrimendua**. Elikagaien eskuragarritasun handiagoa eta paisaian aldaketak. Laborantzen hedadurak aldaketa sakonak eragiten ditu paisaian. **b) Gizakiaren biziraute gaitasuna handitzen duten aurrerapen zientifiko eta teknikoak**. Teknosferaren garapena eta honek ekarri duen energia-kontsumoaren handiagotzea. **c) Mota guztietako obren burutzea:** eraikinak, bideak, kanalak, zubiak eta abar. Paisaia eraldatzen dute. **c) Industrializazioa**, XVIII. mendetik aurrera ematen da eta ingurugiroan aldaketa erradikal bat eragiten du planeta mailan. **Kontsumoaren globalizazioak** eragin du hondakin eta zabor pilaketa, askotan, berziklaezinak.
 * 1.- Ingurumenean eragina duten giza jarduerarik garrantzitsuenak: **

**d) Hazkunde demografikoa** aurreko puntuek errazten dute, gizakia lurralde berriak kolonizatzera behartuak daude eta bere onura propiorako aldatzen dituzte lurralde berriak. XX mendearen bukaeran, munduko populazioak 6.000 milioi biztanle gainditu zituen eta ia planeta osoa betetzen du. Basoak mozten dira egurra eta laborantza-lur berriak lortzeko eta lur-azpi zein itsasoko baliabideak laster agortzea egingo duen neurri batean esplotatzen dira. Jarduketa guzti hauen ondorioa planetako ekosistemen eraldatze orokor bat izan da, izan ere giza aktibitatea, epe luzera Lurreko bizitza manten dadin mehatxu bat bihurtu da.

Ingurunearen zaintzea, beraz garapen jasangarri erritmo bat heltzeko bide bakar moduan inposatzen da. Horrela, gizakiaren zabalkundea baimenduko da gure planetaren ekosistema totalaren ezaugarri den oreka ekologikoa arriskuan jarri barik.

Ia giza aktibitate orok aldatzen du ingurunea eta degradazio maila bat sortzen dute. Hala ere, batzuk bereziki garrantzitsuak dira:
 * 2.- Ekosistemen degradazioa: **

**2.1-** **Nekazaritza eta abeltzaintza**: basoen galera, higaduraren hazkundea eta oxigeno produkzioaren murriztea. Landaredi eta fauna naturalen desagertzea. Lursailen zatiketagatik ikus-inpaktua. **2.2-** **Arrantza**: itsas espezie anitzen zenbakizko murriztea edo desagertzea. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> **2.3**- **Baliabideen ustiaketa**: lurraren higadura, lurraren eta lur-azpiaren kutsatzea. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**2.4**- **Industria**: uren eta atmosferaren kutsatzea, **euri azidoa**, berotegi efektuko gasak. media type="youtube" key="3-5wsTZCRYc" width="378" height="283" align="left" <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Euri azidoa**ren kasuan, erortzen den ur horren azidotasuna ohi baino handiagoa da. Azidotasun horren jatorria industriak, zentral termikoek eta ibilgailuek isuritako gasetan dago, erregai fosilak erretzean sortzen diren nitrogeno (NO, NO2, N2O5 …) eta sufre oxidoak (SO2, SO3 …) atmosferara isurtzen baitira. Gas horiek ur-lurrunarekin erreakzionatzean, azido nitrikoa (HNO3) eta azido sulfurikoa (H2SO4) sortzen da eta txikiagotu, euri-uraren pH-a, hau da, euria azidoagoa egiten dute.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Kutsadura horren ezaugarrietako bat da euri azidoa gas kaltegarriak isuri diren lekutik **oso urrun eror daitekeela**. Horregatik, nahiz eta herrialde aberatsek sortutako kutsadura izan, planeta osoak jasaten ditu ondorioak. Europan, adibidez, Erresuma Batuko zentral termikoen kutsadurak eragindako euri azido gehiena Norvegia eta Suediako basoetan erortzen da.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Kutsadura hori eteteko bidea gas-isurketak kontrolatzea da eta azken urteetan aurrerapauso garrantzitsuak eman dira euri azidoa murrizteko.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> **2.5**- Energia produkzioa: ikus-inpaktua, kutsadura atmosferikoa (zentral termikoak), lurreko ekosistemen suntsiketa (presak), erradiazio eta oso arriskutsuak diren hondakinen produkzioa (zentral nuklearrak). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> **2.6**- Urbanizazioa eta azpiegiturak: paisaiaren eraldatzea, ekosistemen galera, obra anitzengatik lurraren higadura, uren eta atmosferaren kutsadura eta hondakinen kopuru handien sorrera. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**2.7-** Gudak: ingurugiroaren aldaketaren ikuspegitik gutxi hartu dira kontutan. Gatazka belikoek kalte ekologiko handiak sortzen dituzte batez ere arma kimiko edo nuklearrak erabiltzen direnean.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Gure munduak bere ekosistemetan aldaketa erradikal baten mehatxupean dago. Kausa nagusiak ondokoak dira: <span style="display: inline !important; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**a) Ur geza eta itsasoko uren kutsadura**: jarduera industrial, istripuek eta hiriek sortua. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Prestige-ren istripua  <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Jarduera:** Marea beltzen ondorioak  <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Jarduera**: Marea beltzak eta kate trofikoak <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">**b) Airearen kutsadura**: industria eta kotxetatik datorrena. Berotegi-efektuko gasen sorrerak berotze orokorreko arriskua dakar berarekin eta mundu mailan klima alda lezake. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">Deforestazioa   <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Jarduera:** Hondakin solidoak   <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">**Jarduera:** Ingurumen arazoak
 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 16.9px;">3.- Ingurugiro arazoak: **
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">c) **<span style="display: inline !important; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Ozono geruzaren suntsitzea:** gas industrial zehatz batzuen jariaketaren ondorioa da. Atmosferaren geruza honen galerak lurra eguzkiaren errainuen aurkako babesik gabe utziko luke.
 * <span style="display: inline !important; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">d) **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">**Basoen suntsitzea**: landaredia naturalaren galera, berotze orokorrari lotua, desertuaren aurrerapen azkar bat baimentzen du.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">e) **<span style="display: inline !important; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Giza hondakinak**: zaborren pilatzea hiri modernoen arazo larri bat da.
 * <span style="display: inline !important; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">f) **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">**Biodibertsitatearen ezabatzea**: aniztasun biologikoaren galerak ekosistema orokorra txirotzen du eta gizateria baliabide garrantzitsu asko gabe uzten du.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Aurkibidera