LIZZ.10.3


 * Teledetekzioa Ingurumen zientzietan aplikatuta: software-lanabesak eta datu iturriak. **

Irudi espektroanitzak sortu eta lantzeko software berezia eta egokia erabiltzea gomendagarria da. Aukeran, aplikazio ugari daude : WinGRASS, LEOWorks, HyperCube, .... Guk, teknologia berri hauekin hasteko, horietariko bat erabiliko dugu, **MultiSpec (Versión 3.1) ** duen eskuragarritasunagatik (dohain irakaskuntzarako erabiltzen bada) eta ahalmen hezgarri handiagatik. MultiSpec aplikazio autonomo bat da, irudi espektroanitzen analisirako egokia. Hasiera batetan //Macintosh// sistementzako aplikazio bezala sortua zen, eta beranduago //Windows// sistementzako bertsioa atera zuten. Teledetekzio prozeduretan hasteko oso lanabes aproposa da, datu-iturrien oinarrizko analisiak egin ahal izateko: **Landsat**, **AVIRIS**, **MODIS** ... Guk, Unitate Didaktiko honetan, **Landsat** programaren datu-base erabiliko dugu (NASA-rena) **MultiSpec** apliokazioaren bertsio modernoago bat dago, **MultiSpec 2.8.2016**, baina //Windows// sistemeta zaharretan (Windows 7, 8 ) zenbait arazo sortzen direnez aurrreko bertsioa (**MultiSpec** **3.1, 32-bit**) erabiltzea aholkatzen dizuet, berma guztiz egonkorragoa delako (ikusi ezkerroko irudian, bertsio zaharraren ezaugarriak).
 * 1.- Nire hasierako urratsak Teledetekzio prozeduretan: **
 * 1.1.- Software-a (informazioa lantzeko lanabesa): **

Hauek dira aplikazioa deskargatzeko estekak: MultiSpec 2.8.2016. 32-bit version. Deskarga. [|MultiSpec 3.1 32-bit. Aurreko bertsioaren deskarga.]

Behin deskarga eginez gero aplikazioa instalatzeko adierazten diren urratsei jarraitzearekin nahikoa da.

 **1.2- Irudiak (informazioa eskuratzeko datu-iturria):** <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Teledetekzioan lanean hasi ahal izateko, software-lanabesaz gain datu-iturri bat ere behar dugu, software horrekin lantzekoa. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Teledetekziorako datu-iturri edo datu-base asko daude, gehiengoak ordaintzekoak (eta ez dira merkeak izaten). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">NASA-k, sateliteak dituzten beste enpresek bezala, bere sateliteek hartzen dituzten irudiak saltze ditu (prezio garezti xamarretan ere), baina zenbait irudi dohain eskeintzen du irakaskuntzarako. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Unitate Didaktiko honetan erabiliko ditugun datuak, //irakaskuntzarako dohaineko irudiarenak// dira, Landsat 5 eta Landsat 7 satelitenak, eta jakina, NASA-ri eskerrak emanda. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Landsat programaren sateliteak. Gure datu-emaleak hobeto ezagutu. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 1.5;">Datorren atalean ( **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 1.5;">1.3 **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 1.5;">) ikusten diren fitxategiak deskargatuko duzue. Gero, gorde itzazue karpeta berezi batean bakoitza dagokion data eta izenarekin dagoela egiaztatu ondoren. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Bereizten dira **Irudi Osoak** eta **Mozketak**. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Irudi Osoak**: Landsat sateliteek hartutako irudiak dira; **bakoitzak** gainazaleko **180x180** **km**-ko lauki bat irudikatzen du eta oso //pisu gogorrekoak// izaten dira gure ordenagailuen disku gogorrean, asko okupatzen baitute ( irudi baten ohiko "pisua" 430 Mb- tik 480Mb-ra bitartekoa izaten da). Fitxategi astun hauekin lana egiteko ordenagailu on bat edukitzea eskertzen da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">**Mozketak**: askotan, aztertu nahi dugun lurraldea edo esparrua ez da hain zabala izaten. Kasu honetan, **interesatzen zaigun zatia** **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;">Irudi Oso-tik **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 1.5;">mozten dugu eta **mozketa** horrekin fitxategi arinago bat prestatzen da (3 Mb-tik 5 Mb-ra bitartekoak gehiengoetan). Ordutik, lana egiterakoan, gure ordenagailuaren prozesagailuak mugitu beharko du soilik //fitxategi arin// hori (**mozketa**).

**1.3- Fitxategiak, ariketak egin ahal izateko zenbait adibide:** <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;"> Fitxategi bakoitza, irudi espektroanitz **(//RGB//)** txiki bat da; //Creative Commons// lizentziadunak dira (neronek sortuta) eta erabil daitezke kanale-konbinaketak eragiten dituzten aldaketak eta konbinaketa bakoitzaren informazioaren baliogarritasuna ikusteko.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 1.5;">a) ** **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 1.5;">Landsa **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 1.5;">t programaren irudi osoen **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 1.5;">mozketak: **
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">1.- Castejón.28mayo2006 (Landsat7) || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">CastejonTudela/Castejon28mayo2006 ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">2.- Castejón 17junio 1987 (Landsat5) || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">CastejonTudela/Castejon17junio1987 ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">3.- Donostia-Hondarribia. 6 agosto 1988 (Landsat5). || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">DonostiaHondarribia/DonostiaHondarribia6agosto1988 ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">4.- Donostia-Hondarribia.30 julio 2000 (Landsat7) || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">DonostiaHondarribia/DonostiaHondarribia30julio2000 ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">5.- Iruña-Pamplona. 6 agosto 1988 (Landsat5) || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Pamplona/iru%C3%B1a6agosto1988 ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">6.- Iruña-Pamplona. 21 abril 2001 || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Pamplona/iru%C3%B1a28abril2001 ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">7.-Iruña-Pamplona. 30 julio 2000 || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Pamplona/Iru%C3%B1a30julio2000 ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">8.- Aneto:17 julio 1989 || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Aneto17Julio1989 ||

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Estekak, 1987.ko ekainaren 17ko **irudiaren 7 fitxategiak** deskargatzeko (**Landsat 5** sateliteak hartuta). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;"> **Erne!** 7 fitxategiz (7 geruzaz) osatzen bada ere, irudi espektroanitz bakar bat sortuko dugu.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">b) Landsat programaren Irudi osoak: fitxategiak. **
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Fitxategi hauek legezkoak dira, nik hartu ditut NASA-ren datu-basetik, NASA-k berak dohainik eskatzen baititu irakaskuntzarako. Ez daude pirateatuta eta lasai guztiz erabil ditzakezue. **
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Banda **1** (10.tif) || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">ArchivosLandsat5%2817junio1987%29/p200r031_5dt19870617_z30_10.tif ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Banda **2** (20.tif) || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">ArchivosLandsat5%2817junio1987%29/p200r031_5dt19870617_z30_20.tif ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Banda 3 (30.tif) || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">ArchivosLandsat5%2817junio1987%29/p200r031_5dt19870617_z30_30.tif ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Banda 4 (40.tif) || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">ArchivosLandsat5%2817junio1987%29/p200r031_5dt19870617_z30_40.tif ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Banda 5 (50.tif) || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">ArchivosLandsat5%2817junio1987%29/p200r031_5dt19870617_z30_50.tif ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Banda 6 (60.tif) || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">ArchivosLandsat5%2817junio1987%29/p200r031_5dt19870617_z30_60.tif ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Banda 7 (70.tif) || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">ArchivosLandsat5%2817junio1987%29/p200r031_5dt19870617_z30_70.tif ||

**<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Landsat 8 sateliaren irudiak eskuratzeko web-gunea: ** LIBRA <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**c)** Aurreko atalen fitxategi eta prozeduren helburua: **Adibide bat:** **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;">RGB irudi baten //mozketa// **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 21.45px;"> (irudi baten zati bat) <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Ondoko** irudian, **RGB** motako irudi bat erakusten da, **Ebro ibaiaren** delta hain zuzen ere, **Landsat-5** sateliteak hartuta 1989.ko maiatzaren 7-an. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Kolore faltsuzko irudia da, **5,4,2** kanale-konbinaketa erabiltzen duena (Red=5 kanalea, Green=4 kanalea eta Blue=2 kanalea). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Kanale bakoitzak, uhin luzera zehatz bateko irrada jasotzen du; beraz, irudi honetan, hiru //geruza// edo hiru irudi gainjarrita ikusten ari gara, 5koa+4koa+2koa.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Guztira gure begiek ikusten dutena izango da: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> **RGB irudi bat edo irudi espektroanitz bat** non kolore urdinek arroz-soro ureztatu berriak adierazten baitute. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Oinarrizko prozedurek, beti urrats hauek ematen dituzte: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">1.- Nahi dugun lurraldearen datuak eskuratu behar dugu, sateliteren baten zerbitzailetik. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">2.- Datuak behin deskargatuz gero, dagokion irudi multiespektrala eraiki behar dugu. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">3.- Ondoren, kanale-konbinaketa desberdinek ematen duten informazioa azteruko dugu, hau da Analisia eta interpretazio fasea. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">4.- Askotan, mapa tematikoak ere eginten dira. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">5.- Irudiak, analisia, interpretazioa eta mapa tematikoek, azken txostena osatzen dute.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ezkerreko irudiaren analisia eta interpretazioa egitean //ikusten// diren zenbait ezaugarri: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">a) Multzo sedimentarioa eta multzo kontinentalaren arteko muga-lerroa oso ongi zehaztuta dago ezkeraldean. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">b) Urdinak adierazten du arroz soro multzoa, ureztatuta; apirilaren bukaeran egiten da soro-ureztaketa; maiatzan, landareak oraindik "murgilduta daude uretan. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">c) Gainazaleko beste landaretza motak ongi bereizten dira (hezeguneak eta padurak kolore nabarrez ; hareak eta ondartzak, kolore morez); errepideak, herriak, eta landaretza biziko eremuak (kanaberak, arto soroak, berde biziak) .... eta abar. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Kolore desberdinen esanahia "interpretatu" egin dugu (adibide honetan oso interpretazio //arina// egin dugu, jakina, baina nahikoa gogoa pizteko).

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">Honetaz gain irudiaren pixel bakoitza **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">geokokatuta **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;"> (geolocalización) dago, koordenatu geografikoen bitartez. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">Distantziak, azalerak ... neurtu ditzakegu .... <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ikusten denez, irudi hauek ederrak izateaz gain, informazio anitzeko iturriak dira.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Tutoriala, oraingoz, gaztelaniaz dago. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">2.1- RGB irudiak: fitxategi bat irekitzea, kanale-konbinaketak aldatzea. Zoom eta geokokapena. Mozketak egin eta gordetzea. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">2.2- Sinadura espektrala. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">2.3- Mapa tematikoak. Aplikazioak.
 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 18.2px;">2.- MultiSpec softwarea. Tutoriala: prozedurak eta jarraibideak. **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">Teledetekzio satelitalaren historian eta prozeduretan sakondu nahi baduzu, sar zaitez esteka honetan

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Aurkibidera