Beroa+eta+Tenperatura

Tenperatura desberdina duten bi gorputzek elkar ukitzen dutenean batetik bestera **transferitzen den energia da.** Beroa energia mota bat denez, **joule** (J) edo **kaloria-tan** (cal) neurtzen da. ** 1 cal = 4,18 J **** 1 J = 0,24 cal **
 * Beroa eta Tenperatura **
 * 1.- Zer da BEROA ?: **

Fisikoki, partikulen agitazioaren neurria da; substantzia guztiak partikulaz osaturik daude: ** atomoz eta molekulaz **. Partikula horiek mugitzen ari direnez, energia zinetikoa daukate; partikula horien energia zinetikoaren guztira, ** Beroa ** da, eta ** Tenperatura ** energia horren neurria da eta agitazio mailarekin erlazionatuta dago.
 * 2.- Tenperatura eta beroa kontzeptu desberdinak dira: **
 * 2.1- Zer adierazten du Gorputz baten tenperaturak ?: **
 * Partikula hauek etengabe higitzen ari dira**, ordenarik gabe, batzu oso azkar eta beste batzu motelago ..... Mugimendu horri ** agitazio termikoa ** deitzen zaio.
 * Beroa **, partikulen abiadura, partikula kopurua, mota eta tamainaren araberakoa da.
 * Tenperatura ** ez dago erlazionatuta partikula motarekin, partikula kopuruarekin ezta tamainarekin.


 * [[image:alaitznatura/calor004.jpg width="371" height="167"]] || Adibidez, bi ontzi desberdinetan ur masa desberdinak irakiten hasten direnean, bietan lortu dugu tenperatura berbera (100ºC) baina ur masa gehien duenak (ezkeraldeko ontzia) bero energia gehiago dauka.

**Tenperatura** ez da energia mota bat, energiaren neurri bat besterik ez da.

**Beroa** bai, energía mota bat da. ||

Hiru eskala termometriko daude, **Celsius**, **Fahrenheit** eta **Kelvin**.
 * 2.2- Tenperatura neurtzea **:
 * Celsius eskala **: Celsius gradutan (ºC) neurtzen da tenperatura. Uraren urtze tenperaturari **0ºC**-ko balioa ematen zaio eta irakite-tenperaturari **100ºC**-koa. Uraren solidotze puntutik irakite-puntura **100 tarte** daude eskala honetan.
 * Fahrenheit eskala **: Fahrenheit gradutan (ºF) neurtzen da tenperatura. Uraren urtze-tenperaturari **32ºF**-eko tenperatura dagokio eta irakite-tenperaturari **212ºF**-ekoa. Bi tenperatura hauen artean, **180 tarte** daude.
 * Kelvin eskala edo eskala absolutua **: Eskala honetan, **273K**-eko tenperatura ematen zaio uraren urtze-puntuari eta **373K**-ekoa irakite-puntuari. Bi balio horien artean **100** **tarte** daude.

Eskala batetik beste batera pasatu ahal izateko, ondoko adierazpen matematikoak erabiltzen dira:

Eskala termometrikoak (Animazioa) Tenperatura neurtzeko sistemak eta unitateak (gaztelaniaz)

Gorputzeen bolumena handitzen da tenperatura areagotzen denean: hau da ** Dilatazioa ** edo Hedapena. Alderantzizko prozesuari (bolumen murrizketari) ** Uzkurdura **deitzen diogu. Ondoko bideo hauetan, solidoen dilatazioa, likidoen dilatazioa eta gaseen dilatazio eta uzkurdura azaltzen dira, esperimento batzuren bidez. . media type="custom" key="24187436" align="center"
 * 3.- Beroaren eragina gorputzetan **:
 * media type="custom" key="29325325" || media type="custom" key="29325323" ||

Substantzia baten partikuleen antolaketa-modua (partikuleen arteko distantziak eta mugikortasuna) aldatzeari **egoera**-**aldaketa** esaten zaio. Materia egoeraz aldatzen denean, bere barne-energia ere aldatzen da. Ondoko esteka hauetan, materiaren partikuleen mugikortasuna (tenperaturaren arabera) eta egoera-aldaketak ongi ulertzeko baliabide onak dituzue. Beha ezazu arreta guztiz, solidoen partikuleen mugikortasuna, likidoena eta gaseena, eta tenperaturak duen eragina partikuleen arteko **distantzian** eta **mugikortasunean**. ** Jarduera 1. ** Tenperatura neurtzeko eskalak ** Jarduera 2. **Solidoen barne-energia eta tenperatura ** Jarduera 3. **Likidoen barne-energia eta tenperatura ** Jarduera 4. **Gaseen barne-energia eta tenperatura ** Jarduera 5. **Egoera aldaketak
 * 4.- Materiaren egoerak eta barne-energia **:

Osa itzazu taula honen hutsuneak, //kurtsibaz// ikusten diren adierazpenekin: //Oso txikia// //Txikia// //Handia// //Oso handia// || **Dardaraziorik**? //Bai// //Ez// || **Desplazamendurik, irristatzerik?** //Bai, egiten dute// //Ez, ez dute egiten// || **Mugikortasuna** //Ez dago.// //Txikia.// //Handia.// ||
 * **Materiaren egoera** || Partikulen arteko **distantzia**:
 * ** Solidoa ** ||  ||   ||   ||   ||
 * ** Likidoa ** ||  ||   ||   ||   ||
 * ** Gaseosoa ** ||  ||   ||   ||   ||

Beroa gorputz batetik beste batera igaro daiteke, edo gorputz berean zehar, puntu batetik beste batera.Beroak hiru modu ditu barreiatzeko (hedatzeko): ** Eroapena **(__conducción__), ** konbekzioa ** (__convección__) eta ** erradiazioa ** (uhinen bitartez, __radiación__). Ikusi ondoko animazio eta bideoetan hiru sistema hauen arteko desberdintasunak. Conduction, convection and radiation Three main processes of energy transfer. Heat transfer Jarduera interaktiboa:
 * 5- Beroaren hedapena: **
 * media type="custom" key="24187406" align="center"

** Beroa hedatzeko prozedurak. ** || Konbekzioa || .

** 6.- Material eroaleak eta isolatzaileak **: Material isolatzaileek ez dute beroa ongi garraiatzen; material hauetan, partikuleen artean airea egoten da (material porotsuak izaten dira, edo partikula askeak izaten ditzute ..) eta arrazoi honengatik, beroa ez da garraiatzen. Adibidez: artia, zura, beira, plastikoak ......Material eroalerik onenak ** metalak ** izaten dira; gela beran, zurezko objetu bat eta objetu metaliko bat ipintzen ditugenean, aldi berean biak ikutu eta metalikoa beti "hotzagoa" dela iruditzen zaigu, gure eskuaren beroa beste puntu batera garraiatzen(eramaten) duelako.

** 7.- Biziduneen beroa hautemateko sentimen organoa: Larruazala. ** Larruazalaren atalak: animazioa (ingeleraz) Aurkibidera itzuli nahi dut
 * Ruffini **-ren korpuskuleei esker, "beroa" hautematen dugu; ** Krausse **-ren korpuskuleei esker, "hotza" hautematen dugu.
 * = media type="custom" key="24187422" ||= [[image:Piel.JPG width="560" height="376" align="center"]] ||