LIZZ.5.4


 * Biodibertsitatea **

E.O. Wilson entomologoak, 1966.ko urtean “biodibertsitatea” hitza erabili zuen lehenego aldiz, dibertsitate biologikoari buruzko berak egindako txosten batean. Harrezgeroztik, terminu hau arlo zientifikotik eremu publikora pasatu da, garrantzi handiko ingurumen-arazo baten protagonista bezala. Zer da Biodibertsitatea?: ....“Edozein jatorriko organismo bizidunen aniztasuna eta aldagarritasuna, ekosistema lurtarrak eta itsastarrak barne, eta beste ekosistema urtarrak eta berauen konplexu ekologikoak; espezie barneko aniztasuna, espezie desberdinen arteko aniztasuna eta ekosistemen artekoa sartzen dira “biodibertsitatea” terminuaren barruan”....
 * 1.- Biodibertsitatea: **

**1.1- Biodibertsitatea neurtzeko**, indize edo funtzio matematiko desberdin batzu erabiltzen dira; ezagunenak, hauek dira:

**1.2- Biodibertsitatearen osagaiak**: Gaur egun 1,7 miloi espezie bizirik identifikatu eta deskribatu dira gure planetan (gutxi gora behera).  Dena den, **Robert May**-k esanda, …”//ez dakigu zenbat espezie desberdin dauden; zientzilari askoren arabera, guztira, 5 miloi espezietik 50 miloira bitarteko zenbakia litekeena da” …// Ezagutzen diren espezieen **%85**-a lurtarrak dira eta talderik aberatsena **Artropodoak** dira. Baina taxoi-kopururik handiena ozeanoetan aurkitzen da (mota, familia …). **O****zeanoak dira gutxien ezagutzen diren ekosistemak** eta espezie berriak aurkitzeko aukerarik handien ematen dutenak.

Biodibertsitatearen antolamendu taxonomikoa, **Mayr** –ren arabera (1990).

The five Kingdoms

Eredu taxonomiko honetan **bi Jabetza, hiru azpijabetza eta hiru erreinu ** bereizten dira, Taula honetan ikusten den bezala:

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**1.3- Bioaniztasunaren jatorria: Hipotesi nagusiak**.edo <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Darwin**en teoria nagusiak jasotzen ditu, genetikak ekarritako ezagutza berrien argitara berriro aztertu eta osaturik. Bilakaeraren teoria dagaur egun nagusia zientzialarien artean. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Teoria honek bi zutabe ditu**: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**a) populazioen bariazio genetikoa**, eta <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">b) ugaritasun horretan eragiten duen **hautaketa naturala**.
 * **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Teoria sintetikoa ** || **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Puntualismo, ** **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Oreka puntuatuko **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;"> edo **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Aldizkako Orekako ** **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Teoria ** ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Neodarwinismo** ere esaten zaio.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Bariazioa da bilakaeraren oinarria. Bi bariazio mota dira: giroak eragindako bariazioak (Lamarckek zioen organoen erabiltze eta ez erabiltze hura), eta jatorri genetikoa duten bariazioak. Azken horiek dira, genetikoak alegia, bilakaerari ardura zaizkionak, horiek baitira ondorengoei transmitituko zaizkienak. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Mutazio genetikoak** dira bariazio heredagarriaren **lehen iturria**. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Horien gainean beste mekanismo batzuek eragiten dute, bariazio hori asko areagotzen dutenak. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Mekanismohorien artean batzuk aipa daitezke, hala nola **migrazioak**, **noraez genetikoa**, etab., eta, batez ere, **sexu bidezko ugaltzea**, zeinak, **meiosiar**en eta **ernalketa**ren bitartez, diren forma guztiak konbinatzen baititu, eta mugagabe zabaltzen ugaritasuna. Indar horiek normalean **zoria**ren arabera jokatzen dute, ez baitago indar jakinik mutazioak zentzu baterantz edo besterantz bideratuko dituztenik.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Neodarwinismoaren zuhaitz ebolutiboa <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Teoria honen arabera, Bioaniztasunaren sorerra prozesu ** geldo **, ** jarraia ** eta ** pilatzaile ** bat izaten da, konplexutasun-maila hazkorrekoa.

<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 11pt; line-height: 1.5;">Eredu honen arabera, Biodibertsitate-sorrera honek bilakaera **<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 11pt; line-height: 1.5;">jerarkiko **<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 11pt; line-height: 1.5;"> bat aurkezten du: joera ebolutiboak gero eta organismo //<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 11pt; line-height: 1.5;">konplexuago //<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 11pt; line-height: 1.5;">ak eta //<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 11pt; line-height: 1.5;">aurreratuagoak //<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 11pt; line-height: 1.5;"> sortzen baititu. <span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 11pt;">**Ikuspegi Jerarkikoaren zenbait adibide, ondoko adierazpenetan:** <span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 11pt;">**a) ....gero eta modernoagoa, gero eta perfektoagoa...** <span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 11pt;">**b) ... Onenek bizirauten dute.....** //(erne! hau argudio zirkular bat da: Nortzuk dira onenak? biziraundu dutenak. Eta nortzuk biziraundu dute? Onenak).// <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 1.5;">**a)** **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 1.5;">Makroeboluzioa: ** <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Phylum edo gorputz-diseinu mota batetik beste batera pasatzeko jauzia da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Phylum mailako aldakortasuna adierazteko Paregabetasun hitza asmatu dute. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">**Paregabetasuna** (//Disparidad//) gorputz-diseinu berriak sortzeko ahalmena da. Kambriarrean suertatu zen Paregabetasun handieneko aldia; Metazoo-phylum gehienak miloi urte gutxitan agertu ziren, gaur egun bizi direnak baino askoz gehiago, eboluzioaren bidean galdu direnak (iraungitze prozesuetan). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Teoria Sintetikoak ezin du argitu **Big Bang biologiko** kambriarraren kausa, ezta phylum-en arteko bilakaera. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Kambriarra-tik egunarte, paregabetasuna murriztuz joan da, gero eta phylum kopuru txikiagoa baitago. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Phylum desagertzearen eragile nagusiak **iraungitze prozesuak** izan dira (irudian, iraungitze prozesu nagusiak):
 * <span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 11pt; line-height: 1.5;">c) .... Diseinu biologiko askoren desagertzearen kausa berauen baitan dago, gaitasun edo perfektotasun ezarengatik ... ** || **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 1.5;">Puntualismo **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 1.5;"> edo **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 1.5;">Oreka puntuatuko **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 1.5;"> edo **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 1.5;">Aldizkako Orekako ** **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 1.5;">Teoria **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 1.5;">ren arabera ( **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 1.5;">//Stephen Jay Gould// **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 1.5;"> ,irudian, eta //<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 1.5;">Eldredge //<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: 1.5;">) prozesu ebolutiboan eta biodibertsitate-sorrerako prozesuetan bi aldakuntza-maila bereiztu behar dira:



<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Hautespen Naturalak oso protagonismo txikia izan du Makroeboluzioan; **onenen** arrakasta baino, iraungiketa batean bizirauteko **zoria** (zoriona, jakina) da aldagairik garrantzitsuena (honi deitzen zaio **gertagarritasuna** edo //contingencia).// <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">//Ez dago ikuspegi jerarkikorik, Neodarwinismoan bezala.// <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ordobiziarratik ez da agertu metazoo phylum berririk. Beraz, <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Paregabetasuna murriztuz doa.** <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Krisi biologikorik larriena, **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Permo-Trias **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;"> ekoa izan zen (-240 m.u.); beste batzuk, Ordobizikoaren bukaeran (-440 m.u.), Devonikoaren amaieran (-365 m.u.), Triasikoaren amaieran (-145 m.u.) eta Kretazeoaren amaieran (-65 m.u.).

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Gorputz-diseinu baten barneko aniztasuna adierazten du. Beste terminu bat asmatzen dute, gaitasun hau azaltzeko: Dibertsitatea. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">**Dibertsitatea** (//Diversidad//) phylum zehatz batean familia eta espezie aniztasuna sortzeko gaitasuna. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Mikroeboluzioaren motorea azaltzerakoan ontzat jotzen dute Teoria Sintetikoaren baieztapenak. Laburtuta: **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">Dibertsitatea handiagotuz doa **
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">b) Mikroeboluzioa **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px;">.



<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Oreka puntuatuaren zuhaitz ebolutiboa: **Manton**-en belardia || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Ikusi dugun bezala, biziraundu duten phylum-etan, espezie kopurua, dibertsitatea, areagotuz joan da eta gaur egun, gehienezkoa dela esan daiteke. Baina, UICN aren arabera (Union Internacional para la Conservacion de la Naturaleza) biodibertsitatearen krisia (krisi berria) hasia da; elkargo horrek, krisi honen abiapuntu bezala, 1600.ko urtea hartu dute. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Herrezgeroztik iraungitu diren espezieak, iraungitze naturalaren erritmo handiago batekin desagertzen omen dira. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Kalkulu baikorrenen arabera, urtean 30.000 espezie iraungitzen dira. Honi deitzen dioteseigarren iraungitze-prozesua. Iraungitze honen eragileren artean, gizakiaren iharduereek protagonismo eta garrantzi handia izaten dituzte
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">1.4- Espezie-dibertsitatea **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">:

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Antzeko ezaugarriak izan eta ondorengo ugalkorrak emanez, elkarrekin gurutzatuahal diren indibiduoen multzoa da espeziea. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Horrela hartuta, definizio hau sexu bidezko ugalketa duten espezieei (gehienei) aplikatu ahal zaie. Salbuespena, bakterioek bezala ugalketa asexuala duten espezieak izango dira.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">1.5- Espeziea: kontzeptu biologikoa **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Lehendik dauden espezieetatik abiatuta, beste espezie berri bat sortzen duen prozesuari espeziazio esaten zaio. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Espeziazio motak: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Eremu zabalean bizi den mota bat baldin bada, erraz bereiziko dira geografia hesiek (mendi, ibai, itsaso eta abarrek) banaturiko populazioetan. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Populazio horiek giro desberdinen eraginpean biziko dira, eta horrekegokitze mota desberdinak sorraraziko ditu organismoetan, eremuen arabera.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">1.6- Espeziazioa: **
 * <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">**Espeziazio alopatrikoa (geografikoa)** || <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">**Espeziazio lasterra edo kuantikoa** ||
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Prozesu motela eta mailakakoa izaten da.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Hesiek populazioen arteko gene trukea eragotziko dute, eta aldeak gero eta handiagoak izango dira. Milaka edo milioika urte igaro ondoren, populazio horietako batzuetan ugalketa bakartzeko mekanismoak agertuko dira, mota desberdinen sorrera ekar dezaketenak. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Sinpatrikoa** ere deitu izan zaio Lurralde berean bizi diren populazioetan gertatzen baita, banaketa geografikorik gabe.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Bakartasun mekanismo batzuk gutxi-asko bat-batean agertzen dira, eta mota bereko taldeen arteko gurutzaketak eragozten dituzte. Adibidez, emeak erakartzeko estrategia desberdinengatik, argiarekiko edo tenperaturarekiko zaletasunagatik ...... <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Mekanismo horiek banako bakar batean ager daitezke, eta banako hori gai izan da mota berriko populazio bat sortzeko.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Espeziazio mota hau animalietan urria bada ere, landereetan ez da arraroa **Poliploidia** eta **Hibridazio** prozesueei esker. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Poliploidia** angipospermo mota askoren eragiletzat hartzen den mutazioa da, angipospermo landuen eragiletzat batez ere. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Landare horietako gehienak **tetraploideak** izaten dira (Animalietan, berriz, oso gutxitan gertatzen da, sexualitate berezia dutenetan bakarrik hain zuzen ere: partenogenesia, hermafroditismoa, etab.)

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Poliploidian**, bi edo hiru belaunalditan sor daiteke mota berri bat; **alopoliploidia** izaten da gehienetan. Gogoratu behar da AAeta BB izendatuko ditugun bi kromosoma sail dituzten bi mota diploide gurutzatuta, ondorengo hibrido diploide bat emango dutela (AB), antzua. Batzuetan hibrido horrek bere kromosomak autobikoizten ditu, eta AABB tetraploidea bihurtzen da, eta haren ondorengoek autoernalketa bidez landare emankorrak dituen populazio bat sor dezakete. Tetraploide hori, jakina, ez da gai izaten bere arbasoen tankerako motekin gurutzatzeko, eta, hortaz, mota berritzat hartzen da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Espeziazio mota honi **mota artekoa** ere esaten zaio. Autopoliploideen kasua ikusi da jada mutazioetan.

||

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">** Ekotonoak: **Biosferan dauden ekosistema desberdinen arteko transizio eta ukipen-zonak dira.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">1.7- Ekosistema-dibertsitatea: **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Ekotono**etan, ingurugiroak eragiten duen hautespen-presioa oso handia da eta espeziazio-prozesuak sustatzen ditu. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Biodibertsitatea eta espezie-aniztasuna oso handia izaten da, aldameneko ekosistemetan baino.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> **Lehia interespezifiko eta intraespezifiko handiko zonak dira** eta espezie berriak sortzeko prozesuetan puntako protagonismoa dute.


 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">1.8- Zergatik galtzen ari da Biodibertsitatea?: **
 * 1) <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Eragilea: **Ekosistemen kutsadura**, **zatiketa eta hondamendia**.
 * 2) <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Eragilea: **Espezie batzuren zuzeneko ustiapenagatik.**
 * 3) <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Eragilea: **Ekosistemetan ezohiko espezien ezarpena** (espezie exotikoak, kanpotik ekarriak).

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">[|Espezie exotiko kaltegarriak, Penintsula Iberikoan.] <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Euskal Autonomia Erkidegoko Flora baskular nehatxatua  <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Espezie inbaditzaileak
 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 130%;">2.- Zer egin dezakegu bioaniztasuna baesteko?: **

**<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; line-height: 1.5;">2.1- Basoen alde **

 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Paper birziklatua eta papera alde bietatik erabili eta kloroz zuritutako paperik ez kontsumitu. Paper birziklatua erabiltzea bultzatu eskolan, bulegoan, guraso elkartean, bizilagun edo kontsumitzaileen elkartean, GKEan,, sindikatuan....
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Erabili eta botatzekoak diren paperezko gairik ez erabili, adibidez paperezko edalontzi eta plater, edontzi-azpiko, kafe-iragazki, zelofanezko poltsa eta antzekoak (erosketak egitean, etxetik eraman daitezke aurreko aldian ekarritako poltsa).
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Saiatu enbalaje eta oparitarako paper larregi ez erabiltzen.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Fotokopiak eta paperak erabili berriro zikineko lanetarako.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Papera bildu eta edukinontzietara bota. Etxean ezezik, baita bulego, eskola eta lantegian ere. Kontuan izan behar da tetrabrika, faxaren paper termikoa eta argizaria edo plastikoa duen papera ez direla birziklagarriak.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">2.2- Inguruneko bioaniztasunaren alde:

 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ez erosi kloro edo bromozko gasa duten produkturik (CFC, HCFC, metil-cloroformo, metilo-bromuroa) ozonoa hondatzen baitute.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Hozkailu edo izozgailu berria erosi behar baduzu, ahal dela erosi greenfreeze teknologia darabilena.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ez erabili aire egokiturik. Ingurugiroa guztiona da eta hori errespetatuz freskatzeko, sabaiko haizagailuak edo lurrinketa edo zurgapen bidezko sistemak erabil daitezke.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Etxeetan ez erabili apar sintetikozko isolatzailerik. Horien ordez isolatzaile naturalak erabil litezke: arlita, arliblock, perlita, mea-artilea, kortxoa, legarra.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ur, nitrogeno, gas karboniko edo argoizko oinarria duten su-itzalgailuak erabili, bestelako gasa dutenak erabili beharrean.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">2.3- Itsasoetako bioaniztasunaren alde:

 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Hautaketazko arteak baliatuz harrapatutako espezieak kontsumitu, eraso txikiagoa eragin eta gutxiago agortzen baitute itsasoa.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Eskatu informazioa espezie bakoitzarentzat ezarritako gutxieneko neurriaz. Legeak ezarritako neurria betetzen duen arrain freskoa kontsumitu. Ez erosi "arrain txikitxorik".
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Erabili bezero izateak ematen dizun boterea arrain gazteegirik edo hautazkoak ez diren artean erabiliz harrapatutako espezierik sal ez dadin.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">2.4- Faunaren bioaniztasunaren alde:

 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ehiztari edo arrantzalea bazara, bete jarduera horiek arautzen dituen legeria.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Sasoiz kanpo ez ehizakirik jan, haztegiko espezieak ez badira behintzat.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Orekaren mugan dauden animaliekin (lanpernak...) arretaz jokatu.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Animalia dendetako edo bestelako bideetatik egiten diren animalia babestuen salmentak salatu.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ez ukitu animalien ingurunea eta errespetatu zulo, habia, aska eta abarrak.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Errespetatu baso, zelai eta hondartzak eta ez utzi zaborrik edo han izan garela erakusten duen bestelako arrastorik.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Aurkibidera