Izaki+bizidunen+jatorria+eta+eboluzioa.+Giza+eboluzioa.

Antzina uste zuten izaki bizidunak berez sortzen zirela: //Berezko sorrera//. **Francesco Redi**-k jarri zuen lehenbizikoz zalantzan berezko sorreraren teoria 1668.koan. **Louis Pasteur**-ek, 186o.koan, agerian jarri zuen berezko sorreraren teoria okerra zela. Esperimentuen bidez frogatu zuen aireko mikroorganismoek deskonposatzen zutela materia organikoa, eta horrela ondorioztatu zuen izaki bizidun guztiak beste izaki bizidun batzuetatik sortuak zirela.
 * Izaki bizidunen jatorria eta eboluzioa. Giza eboluzioa. **
 * 1.- Bizitzaren jatorria: **

 1860an **Pasteur**-ek berezko sorkuntzaren teoria deuseztatu zuen esperimentu multzo bikain batzuen bitartez. Zientzialari frantziarrak ingurumen-kutsadurarekiko babestuta zegoen lagin esteril batean bakterioak eta legamiak ez zirela sortzen baieztatu zuen; lagin bera airearekin harremanetan jartzen baldin bazen, ordea, mikrobio-hazkuntza nabarmena suertatzen zelarik. Hortaz, mikrobioak ez dira berezko sorkuntzaren bitartez agertzen laginetatik; airean daude, eta lagina kutsatzerakoan garatu egiten dira. **Pasteur**-ek zisne-lepoaren itxura zuten bi matraz erabili zituen bere esperimentuak burutzeko. Matraz horien lepoak oso luzeak ziren, eta gero eta meheagoak ahotik urrundu ahala, irekidura txiki batekin bukatuz; lepo horiek S itxura zuten. Matrazaren barnean haragi-salda (edo salda elikagarriaren) kopuru berdinak ipini eta irakiten jarri zituen, saldan egon zitezkeen balizko mikrobioak suntsitzeko. S itxurak airearen sarrera ahalbidetzen zuen eta, aldi berean, mikrobioen sarrera matrazean zegoen saldaraino oztopatzen zuen, mikrobioak lepoaren behealdean harrapatuta geratzen baitziren.

Pasteur-en esperimentua (animazioa, step-through sakatu). Egun batzuk geroago **Pasteur **-ek matrazetako saldetan ez zegoela inongo mikrobiorik ikusi zuen, eta matraz bati **S itxurako** lepoa moztu zion. Irekitako matraz horretan mikroorganismo batzuk agertu ziren laster, bere lepoa mantendu zuen matrazak esteril ziharduen bitartean. Esperimentu zorrotz honekin berezko sorkuntzaren teoria baliogabetu zuen zientzialari frantziarrak. Lehenengo organismoak.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Eta lehengo izaki biziduna nola sortu zen planeta honetan? <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Hipotesi zientifiko batzu daude galdera hau erantzuten saiatzeko. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Hauek nabarmentzen dira, besteak beste:
 * <span style="color: #0857f0; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 130%;">2.- Bizitzaren jatorriari buruzko hipotesi nagusiak: **

**a) Panspermia** : <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 14.3px; line-height: normal;">Panspermiaren teoria XIX. mendean agertu zen, eta Lur gaineko biziaren jatorria kanpolurtarra dela proposatzen du. media type="youtube" key="AgeuRukfZLE" width="378" height="283" align="left" <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Teoria honen arabera, izaki bizidunak ez ziren Lurrean sortu, kometa eta meteoritoetan etorri baitziren kanpoko espaziotik. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Harkaitz handi horietan bakterio eta beste mikrobio batzuk egongo ziren, Lurra “kutsatuko” zutenak, bizia sortuz.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Panspermiaren** aldeko zientzialariek argudiatzen dute mikrobio batzuk oso erresistenteak direla, eta gai direla Lurretik kanpoko espazioan bizirik irauteko, ikerketa batzuek frogatu dutenez.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">Teoria honek ez du biziaren jatorria argitzen; arazoa lekuz aldatzen du beste planeta batera, besterik gabe.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Teoria honen arabera, espaziotik iritsi dira biomolekula gehiengoa, bizidunook erabiltzen ditugun molekulak; abiapuntu molekular horietatik, hasierako zelula biziak Lurra planetan sortu ziren. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Panspermia eta Exogenesia, ezaugarri komun bat badute ere, ez dira sinonimoak. Ez dira sinonimoak zelula biziak eta biomolekulak, nahiz eta biak, teoria horien arabera, espaziotik iritsiak izan.
 * b) Exogenesis: **

** c) Sintesi prebiotikoa (edo teoria kimiosintetikoa) **: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Bizia sortu da Lurra planetan bertan, hasierako miloi urteetan eratu ziren biomolekuletatik abiatuta. Biomolekulak ere Lurra planetan eratu dira (zopa prebiotikoa). media type="youtube" key="6gpJgSqOYk4" height="273" width="336" align="left"<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">1923, **Oparin**-ek eta **Haldane**-k adierazi zuten Lurraren historioaren garai jakin batean molekula organiko soil batzu sortuko zirela, hasierako atmosferan ziren gasetatik.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> 1953.ko urtean **Stanley MIller** zientzilariak egiaztatu zuen **Oparin** eta **Haldane**-ren hipotesia; esfera batzuetan, hasierako atmosferak (ustezko hasierako baldintzak eta osagaiak) zituen osagaiak eta baldintzak erreproduzitu zituen (ura, metanoa, amoniakoa, hidrogenoa sartu zituen); dana berotu zuen eta deskarga elektrikoak eragin zituen, txinparta gisa.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Beste matraze esferiko batean, bizidunetan erabiltzen diren molekula organiko anitz sortu zirela egiaztatu zuen (aminoazidoak, gantz azido batzu .... Biomolekulak sortu ziren). <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">Millerrek egindako esperimentua (irudia). <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">Miller-ren esperimentua: animazioa.

media type="custom" key="25135472" align="center"


 * Jarduera 1. **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">Bizitzaren jatorria.  ** Jarduera 2. **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">Lehenengo izaki bizidunen eboluzioa    ** Jarduera 3. **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">. Zer dakizu bizitzaren jatorriari buruz?    ** Jarduera 4. **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 1.5;">Bizitzaren jatorria "ordenatzea".

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Eboluzioak sortu ditu, gure planetako espezie mota ugariak; baina, baieztapen hau ez da betidanik onartua izan eta bioaniztasunaren jatorriari buruz, hipotesi eta teoria desberdin batzu izan dira; bi motetan sailkatuko dugu;
 * <span style="color: #0a20e6; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 130%;">3.- Eboluzio biologikoa: **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Espezieak ez dira aldatzen denboraren zehar. Jaungoikoak sortu ditu espezie guztiak (//Kreazioa//) eta sortu dituen bezelakoak mantentzen dira, aldatu gabe.
 * 3.1- Fixismoa (Teoria fixistak): **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Creazionismoa** teoria fixista da, eragin erligioso handia duena. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Carl von Linneo** naturalistak fixista eta kreazionismoaren aldekoa zen. Bizidunak sailkatu eta izendatzeko sistema garrantzitsu bat sortu zuen (gaur egunean erabiltzen jarraitzen dena). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Fosilak aurkitu zirenean, kreazionismoaren justifikazioa eta defentsa oso zailak ziren.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Georges Cuvier** naturalistak, fosilak eta fixismoa egokitu zituen teoria berean: **Katastrofismoa**. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Katastrofismoaren arabera, Kreazio une batzu izan dira; Kreazio une batean Jaungoikoak sortu zituen bizidunak, bat-batean desagertu ziren (hondamendi naturaleetan, kasu); beranduago, Jaungoikoak beste Kreazioaldi batean bizidun berriak sortu zituen .... eta horrela, egungora iritsi arte. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Baina bizidunak ez dira aldatzen; fosilak dira aurreneko kreazio aldiko bizi zireneen arrastoak.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Lehendabiziko teoria eboluzionista, **Lamarckismoa** da; honen arabera, Bizidun guztieek gero eta konplexutasun handiagorako joera dute, berez, gero eta gorputz konplexuagoak lortu "nahi" dute. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Organo bat maiztasun handiarekin erabiltzen ba da, eraldatu eta "**garatu**" egiten da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Eraldaketa hauek heredagarriak dira, hau da arbasoeek egin duten eraldaketak (saiatzeagatik behin eta berriro) ondorengoeei pasatzen zaizkie (eraldaketa eskuratuen teoria). Eboluzio prozesu hau, belaunaldi batean burutzen da.
 * 3.2- Eboluzionismoa ** **(Teoria eboluzionistak)**:

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Beste Teoria eboluzionistak dira: **Darwinismoa, Neodarwinismoa eta Puntualismoa**. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ondoko Taulan laburbiltzen dira Teoria Kreazionista-fixista eta Teoria eboluzionista desberdinak: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Teoria fixista da.
 * **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Kreazionismoa: **

** Carl von Linneo. ** || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Linneo** kreazionista zen. Bere arabera, animaliak eta landareak Jainkoak sortuak izan ziren, Genesiak (Bibliaren liburua) kontatzen duen bezala, eta ordutik ez dute aldaketarik izan. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Bere lanik garrantzitsuena **Systema Naturae** da (1735. urtean argitaratuta), argitalpen asko izan zituena. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Argitalpen bakoitzean, **Linneo** sistema hobetu eta osotzen du. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Hamargarren ediziotik (1758) aurrera, **bi izeneko nomenklatura** (izen zientifikoa) **sistema** erabiltzen du. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Talde batzuk zehatz definitzen ditu, ugaztunen eta hegaztien klaseak bezala. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Teoria fixista da.
 * **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Katastrofismoa: **

** Charles Cuvier. ** || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Fosilen aurkikuntzak sortu zituen arazoak gainditu nahi du: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Katastrofismo Teoriaren arabera, Kreazio bat baino gehiago izan dira; beraz, fosilak dira aurreneko kreazioetan bizi ziren biziduneen arrastoak. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Baina bizidunak behin sortuak izanez gero ez dira aldatzen. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Teoria eboluzionista da.
 * **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Lamarckismoa: **

** Jean Baptiste de Lamarck. ** || media type="youtube" key="r3NnIUeTJw0" height="248" width="306" align="left"<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Bizidun guztieek daramate (beraiengan) hobetezeko joera naturala, konplexutasunerako joera naturala; berez gero eta konplexuagoak izan "nahi" dute. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Organo bat askotan erabiltzen denean, eraldatu eta garatu (hobetu) egiten da. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Horrela lortutako eraldaketak, hobekuntzak, heredagarriak dira, ondorengoeei pasatzen zaizkie <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Urrats bakar bateko eboluzio-prozesua da**: belaunaldi batean sortzen dira eraldaketak eta eraldaketa hauek ondorengoetara pasatzen dira.

** Ikusteko **:<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Jirafaren lepoaren eboluzioa || ** Charles Darwin. ** || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Darwinismoa bi urratseko prozesu ebolutiboa da: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Espezie gehiengoetan, ondorengoak, kumadiak, ugariak eta anitzak (desberdinak ) izaten direla egiaztatu zuen Darwin-ek. Baina ez zuen azaldu ugal funtzioak sortzen zuen aniztasunaren zergatia (ez zekielako, ez zuen ezagutzen meiosia ezta ugalketa zelularraren prozesuak).
 * **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Darwinismoa: ** <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Teoria eboluzionista da.
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">a) Lehenengo urratsa: (Ondorengoen aniztasun naturala) **
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">b) Bigarren urratsa: (Hautespen Naturala) **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ondorengoen aniztasun honetan, Naturak hautespen lan bat egiten du: Kumeak eta oro har bizidunak lehiatan ari dira (gehiegi direlako eta denontzako baliabiderik ez daudelako). Horrela sortzen den bizirauteko lehia eta ingurumen aldakor batean, ondorengo batzuk besteak baino hobeto egokitzen dira Hauek dira ugalduko direnak eta haien ezaugarriak ondorengo belaunaldietara pasako dituztenak. Ongi egokitzen ez direnak desagertuko dira (eta haien ezaugarriak)

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Biziraundu dutenen ezaugarriak (egokitzapenak) heredatzen dira ondorengoengan, gradualki eta mantso (belaunaldiz belaunaldi) eta heredatutako ezaugarri "onak" pilatuz doaz. Ondorioz, bizidunak ere gradualki eta gutxinaka eboluzionatuz doaz. Darwin-en eboluzio prozesua heredagarria, pilakorra, aldaketa txikiz osatua (gradualak), jarraia, itzulezina eta beti hobera doa.

<span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">**Ba Zenekien?** ... Darwin eta //Anis del mono// botiletan ikus daitekeen ikonoa erlazionaturik daudela?. Erlazio bitxi honen azalpenak,. || **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ronald Fischer ** <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; line-height: 0px; overflow: hidden;"> || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Neodarwinismoa edo Eboluzioaren Teoria Sintetikoa** edo bakarrik Teoria Sintetikoa, XX.mendearen lehen erdian, biologiaren eremu guztietan egin ziren aurrerapenei esker, beste interpretazio batzuk eman ahal izan zitzaizkion Darwinek eta Wallacek proposatutako eboluzioaren teoriari.
 * **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Neodarwinismoa: ** <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Teoria eboluzionista da

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**1930.** urtean, genetikaren alorrean egindako aurkikuntzen bidez, zientzilari talde batek eboluzioaren teoria berria egin ahal izan zuten. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Teoria horren arabera, **mutazioak, birkonbinazio genetikoa** eta **hautespen naturala** ziren eboluzio-aldaketaren motor nagusiak. Teoria horrek, biologiaren hainbat eremu batzen baititu; esaterako genetika, biokimika, ekologia <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Sustatzaile nagusiak **G. G. Simpson, Mayr, Huxley, Dobzhansky, Fischer, eta Sewall Wright** izan ziren.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Darwin**-ek azaldu ez zuena ( ez zekielako) Teoria honek azaltzen du Genetika molekularraren ikuspuntutik : aniztasun biologikoaren sorrera, adierazpen genikoa, meiosiaren prozesua, ... eta abar kontuan hartzen dira. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Honen arabera, mutazioak eta meiosis prozesuak aldakortasuna eragiten dute biziduneetan: bizidunak dibertsitate eta aniztasun zabaleko eszenatoki batean batean jaiotzen dira (kasu honetan aniztasunaren eragilea ez da lehia, meiosis prozesua baizik).

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Neodarwinismoaren arabera egokitzapenak ez dira herederatzen, Darwin eta Lamark-ek pentsatzen zuten bezala. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Teoria eboluzionista da.
 * **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Oreka taiduna edo Puntualismoa: **

|| <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Teoria honek Darwinismoa kritikatzen du: onartzen du **mikroeboluzio** prozesua (disinu biologiko baten barnean ematen diren eraldakuntzak) Neo-Darwinismoak azaltzen duen bezala, baina **makroeboluzio** prozesua, hau da, diseinu anatomiko nagusien sorrera (Phylum sorrera, diseinu biologiko berriak sortarazten duen prozesua) ezin dugu ulertu Darwinismotik. media type="youtube" key="Cz6VTtlQksE" width="336" height="187" align="left"
 * <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Stephen Jay Gould **

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Ikus ezazue ezkerreko bideoa** eta esan makroeboluzio ala mikroeboluzio kasu bati dagokion.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Puntualismoaren arabera: **makroeboluzioa, jauzika doa,** ez da prozesu geldo, pilakorra eta gradualki burutzen dena. Kanbriarra izan zen abiadurarik handieneko aldia; orduan sortu ziren Phyla guztiak (**Big-bang biologiko** Kanbriarra).

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Ordoviziko-tik ona ez da Phylum berririk sortu. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Bizirautea ez da soilik gaituenen arrakastaren ondorioa, askotan **zoriaren ondorioa** besterik ez da izaten (zoriona edo zoritxarraren arabera, kontingenzia).

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Darwin-ek erabiltzen duen argudio zirkularra ez da zilegia: //<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Gaituenak solik bizirauten dute, baina nor da gaituena? biziraundu duena (hau da argudio zirkular bat eta zientzietan ez dira onartuak izaten). Aurretik ezin dugu esan nor den gaituena. // <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Erregistro paleontologikoaren arabera, eboluzioaren historia horrelakoa izan da: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">bat batean agertzen diren espezieren (ongi zehaztuak, egonkorrak) erregistro fosilaren historia eta bat batean desagertzen diren espezieen erregistroaren historia. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Paleontologian ez daude (salbuespen batzu aparte utzita) bitarteko espezieren fosilak, ez daude bitarteko urratseen arrastorik; honen arabera, **gradualismo drawinista oker dago**. Eboluzia ez da izan prozesu jarraia (makroeboluzioa).

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Puntualismoak zenbait terminu berri asmatu du: <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Makroeboluzioa**: Phylum mailako eraldakuntzak. Phylum desberdinen sorrera argitu nahi duen prozesua. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Mikroeboluzioa:** Phylum baten barneko eraldakuntzak. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Dibertsitatea** (//Diversidad//): Phylum bereko indibiduoen arteko desberdintasunak edo aniztasun gradua.. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Ezparekotasuna** (//Disparidad//): Phylum desberdinen kopurua, une berean, lurralde berean.

<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Puntualisteentzat, Ezparekotasun-gehienezkoa Kambriarrean suertatu zen; horrezgeroztik, gero eta Phylum gutxiago daude Lurra planetan. **Ezparekotasuna murriztuz doa.** <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Baina, biziraundu duten Phylum guztietan Dibertsitatea handiagotu egin da. **Dibertsitatea handiagotuz doa.** || ** Teoria ebolutiboak: inprimatzeko apunteak, fitxategi honetan **: <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">**Jarduera 5.** Nork esan zuen zer? <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">**Jarduera 6.** Eboluzioaren kontzeptu mapa <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">**Jarduera 7**. Eboluzioaren froga anatomikoak. <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">**Jarduera 8.** Fixistak eta eboluzionistak <span style="color: #0000ff; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 15px;">Giza eboluzioa: inprimatzeko apunteak, fitxategi honetan
 * <span style="color: #0000ff; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 130%;">4.- Giza eboluzioa: **

<span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">Giza eboluzioa: animazioa. <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">Hominizazio prozesua. (**ezinbestekoa**). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**Zer jakin behar duzu, giza eboluzioari buruz?:** (GizaEboluzioa.**pdf fitxategia** erabili beharko duzu). <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Kokapen geografikoa, aldaketa klimatikoa, ankabiko ibilkera, eskua-garuna elkarekintza, pre-hominido eta hominidorik garrantzitsuenak. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> Homo ergaster-ren hedapena. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Homo sapien sapiens migrazioa. || **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">3) Homo s. neanderthalensis eta Homo s. sapiens: ** <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;"> alderaketa eta desberdintasunak azaltzen jakin. || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Dena den esan beharra dago zientzia munduan aztergai hau irekita dagoela; litekeena da datozen urteetan aldaketak gertatzea, besteak beste, **Atapuerca**-ko aztarnategiko indusketetan sortzen eta sortuko diren aurkikuntza berriengatik. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**ERNE!** Ezkerreko animazioak (eta zenbait testu eta videotan ikusten diren antzekoak), erakargarria bada ere, **bide ebolutivo desberdinetan** suertatu ziren aldakuntza eta moldaerak laburbiltzen ditu, guztiak jarraian eta lerro ebolutibo berean suertatuak izan balira bezala, baina kontuan hartu behar dugu eboluzio prozesua ez dela horrela garatu. <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">Hori bai, etapa eta lerro ebolutibo desberdinen irudi hauek oso adierazgarriak dira.
 * **<span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">1) Pongido handien eta Homo s.sapiens taldeen arteko desberdintasunak azaltzen jakin. ** || <span style="font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%;">**2) Hominizazio prozesuaren urratsak, 5,5 miloi urtetik egungora:**
 * [[image:tximino.jpg width="192" height="197" align="center"]] || [[image:evoGiza.jpg width="459" height="306" align="center"]] || [[image:neancrom.jpg width="266" height="231" align="center"]] ||

<span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">**Jarduera 9.** Hominizazio prozesua. <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">**Jarduera 10**. Hominizazioaren aldaketa anatomiko eta fisiologikoak. <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;"> <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">**Jarduera 11**. Gure aurrekoetako batzuk <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;"> <span style="display: block; font-family: Arial,Helvetica,sans-serif; font-size: 110%; text-align: center;">**Jarduera 12**. Australophitecus eta hominidoak. Aurkibidera itzuli nahi dut.
 * media type="youtube" key="dkrJ6W7AWEM" height="390" width="480" || media type="youtube" key="wIlFqsS4_o0" height="390" width="480" ||